โปรดอัพเดตเบราว์เซอร์

เบราว์เซอร์ที่คุณใช้เป็นเวอร์ชันเก่าซึ่งไม่สามารถใช้บริการของเราได้ เราขอแนะนำให้อัพเดตเบราว์เซอร์เพื่อการใช้งานที่ดีที่สุด

สมการใหม่ในแก้วน้ำเมา จากยุคดื่มเอาปริมาณ สู่การดื่มอย่างมีสติ

กรุงเทพธุรกิจ

อัพเดต 10 ชั่วโมงที่ผ่านมา • เผยแพร่ 4 ชั่วโมงที่ผ่านมา

ในหน้าประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ รสชาติในแก้วเครื่องดื่มไม่เคยเป็นเพียงผลผลิตจากศาสตร์แห่งการหมักและการกลั่นเท่านั้น แต่ยังเป็นกระจกสะท้อนชีพจรทางเศรษฐกิจ วัฒนธรรม และรสนิยมของผู้คนในแต่ละยุคสมัยอย่างซื่อสัตย์

หากเราย้อนเข็มนาฬิกากลับไปสำรวจตลอดช่วงสามสิบปีที่ผ่านมา เราจะพบว่า วัฒนธรรมการดื่มของโลกไม่ได้เคลื่อนที่เป็นเส้นตรง หากแต่อาจมองผ่านคลื่นความเปลี่ยนแปลงลูกใหญ่สามระลอกที่คาบเกี่ยวกัน ที่ค่อยๆ ปรับเปลี่ยนนิยามของคำว่า "การสังสรรค์" จากความคึกคักที่วัดกันด้วยปริมาณ ไปสู่ความลุ่มลึกที่วัดกันด้วยสุนทรียภาพ และมาหยุดลงที่จุดเปลี่ยนสำคัญในปัจจุบัน เมื่อสติและสุขภาพกลายเป็นหัวใจของการเลือกดื่ม

ย้อนกลับไปในช่วงทศวรรษ 1990 ต่อเนื่องจนถึงทศวรรษ 2000 โลกของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ถูกขับเคลื่อนด้วยพลังแห่งการขยายตัวทางเศรษฐกิจและปริมาณการบริโภคเป็นหลัก การผงาดขึ้นของกลุ่มชนชั้นกลางในประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่ โดยเฉพาะกลุ่มประเทศ BRIC อย่างบราซิล รัสเซีย อินเดีย และจีน ได้สร้างฐานผู้บริโภคขนาดมหึมาให้แก่อุตสาหกรรมเครื่องดื่มระดับโลก

ในยุคนั้น การดื่มคือสัญลักษณ์ของการเปิดรับความทันสมัย การเข้าสังคม และการเฉลิมฉลองความมั่งคั่งที่เพิ่งเริ่มต้น ตราสินค้าระดับสากลและสุราอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ต่างเร่งขยายกำลังการผลิตเพื่อตอบสนองความต้องการที่ขยายตัวในหลายตลาด ความสำเร็จของตลาดในทศวรรษนี้จึงถูกนิยามด้วยตัวเลขยอดขายและปริมาณน้ำเมาที่ไหลเวียนเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจโลกอย่างมหาศาล

ทว่า เมื่อก้าวเข้าสู่ทศวรรษ 2010 กระแสธารแห่งรสนิยมก็เริ่มเปลี่ยนทิศทางอย่างน่าจับตามอง ผู้บริโภคในหลายภูมิภาคเริ่มอิ่มตัวกับการดื่มเพื่อความมึนเมาหรือการดื่มตามกระแสนิยม ปรัชญาใหม่อย่าง "ดื่มน้อยลง แต่ดื่มดีขึ้น" หรือ Drink less, but drink better ได้ก้าวขึ้นมาเป็นถ้อยคำที่สะท้อนรสนิยมของผู้ดื่มกลุ่มหนึ่งในสังคมเมือง

ผู้คนเริ่มให้ความสำคัญกับที่มาของวัตถุดิบ กระบวนการผลิตที่ประณีต ระยะเวลาในการบ่มเพาะ ตลอดจนเรื่องราวและจิตวิญญาณเบื้องหลังฉลากขวด พวกเขายินดีที่จะจ่ายเงินในราคาที่สูงขึ้นต่อแก้ว เพื่อแลกกับประสบการณ์ทางรสชาติที่ซับซ้อนและมีเอกลักษณ์

กระแสนี้เปิดพื้นที่ให้เครื่องดื่มกลุ่มพรีเมียมและซูเปอร์พรีเมียม โดยเฉพาะในตลาดที่ผู้ดื่มมีกำลังซื้อและพร้อมจ่ายให้แก่เรื่องราวเบื้องหลังขวด

กระทั่งเดินทางมาถึงทศวรรษ 2020 จนถึงปัจจุบัน โลกทั้งใบก็เผชิญกับจุดเปลี่ยนที่รุนแรงและฉับพลันที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ แรงกระแทกจากวิกฤตการณ์โรคระบาดโควิด-19 ที่ตามมาด้วยภาวะเงินเฟ้อและค่าครองชีพที่พุ่งสูงขึ้นทั่วโลก ได้ทำหน้าที่เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาให้ผู้บริโภคหันกลับมาทบทวนวิถีชีวิตและประเมินความคุ้มค่าในการใช้จ่ายใหม่อีกครั้ง สุขภาพองค์รวมทั้งกายและใจกลายเป็นสิ่งที่ผู้คนหวงแหนเหนือสิ่งอื่นใด ส่งผลให้วัฒนธรรมการดื่มมีพื้นที่ให้กับแนวคิด "Mindful Drinking" หรือการดื่มอย่างมีสติมากขึ้น

การเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนผ่านตัวเลขของ IWSR ซึ่งติดตามตลาดเครื่องดื่มทั่วโลก ในปี 2025 ปริมาณเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ลดลงจากปีก่อนราวร้อยละสอง เทียบเท่ากับ 500 ล้านลังมาตรฐานขนาดเก้าลิตร นับเป็นปีที่สามติดต่อกันที่ปริมาณหดตัว

ผ่าทิศทางสี่เสาหลัก: พลวัตแห่งรสชาติในสมรภูมิที่เปลี่ยนไป

เมื่อกระแสธารแห่งรสนิยมและวิถีชีวิตของผู้คนพลิกผัน ภูมิทัศน์ของอุตสาหกรรมเครื่องดื่มย่อมเกิดแรงสั่นสะเทือนตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ หากเรากางแผนที่ของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ออกดู จะพบว่าเสาหลักทั้งสี่หมวดหมู่กำลังเผชิญกับบททดสอบและจุดเปลี่ยนที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง บางหมวดหมู่กำลังต่อสู้เพื่อรักษาสถานะเดิม ในขณะที่บางหมวดหมู่กำลังพุ่งทะยานขึ้นรับกระแสลมแห่งยุคสมัยใหม่

เริ่มต้นที่โลกอันวิจิตรของ "ไวน์" ซึ่งครั้งหนึ่งเคยครองสถานะภาพลักษณ์ของความหรูหราและสุนทรียภาพชั้นสูง แม้จะมีความพยายามลดทอนความซับซ้อนเพื่อให้กลายเป็นเครื่องดื่มในชีวิตประจำวันมากขึ้น

แต่ไวน์กำลังเผชิญกับความท้าทายครั้งใหญ่ ในปี 2025 ปริมาณไวน์ทั่วโลกลดลงต่ำกว่าสุรากลั่นเป็นครั้งแรกในชุดข้อมูลของ IWSR สำหรับผู้ทำไวน์ โจทย์หนึ่งที่ยังคงอยู่คือ จะชวนคนรุ่นใหม่เข้ามาทำความรู้จักโลกในแก้วได้อย่างไร ในเมื่อแม้แต่ภาษาบนฉลากก็อาจเป็นกำแพงด่านแรก

ทว่า ท่ามกลางความถดถอยนี้ กลับมีประกายความหวังใหม่ผุดขึ้น ผู้ดื่มบางกลุ่มหันมาสนใจวิธีทำไวน์ ตั้งแต่ไวน์ออร์แกนิกที่ผลิตตามมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ ไปจนถึงไวน์ธรรมชาติ (Natural Wine) ซึ่งผู้ผลิตพยายามแทรกแซงให้น้อยตั้งแต่ไร่ถึงขวด ส่วนผู้ที่ยังหลงใหลรสชาติขององุ่นหมักแต่อยากลดแอลกอฮอล์ก็มีทางเลือกเพิ่มขึ้น ในปี 2025 ทั้งไวน์นิ่งและสปาร์กลิงไวน์ในกลุ่มไร้แอลกอฮอล์ต่างมีปริมาณเติบโตร้อยละสิบสามจากปีก่อน

ในขณะเดียวกัน โลกของ “เบียร์” ก็มีภาพที่น่าสนใจ คราฟท์เบียร์ท้องถิ่นเปิดโอกาสให้ผู้ดื่มได้สำรวจรสชาติหลากหลาย รวมถึงลาเกอร์จากโรงเบียร์ขนาดเล็กด้วย ในสหรัฐฯ ปี 2025 ปริมาณคราฟท์เบียร์ลดลงร้อยละสี่ แต่ส่วนแบ่งตลาดกลับขยับขึ้นเล็กน้อย เพราะตลาดเบียร์โดยรวมหดตัวแรงกว่า

แต่จุดเปลี่ยนที่น่าจับตาในวงการฮอปส์และมอลต์ คือการเติบโตของเบียร์ในหมวดไร้แอลกอฮอล์ ซึ่งมีปริมาณเพิ่มขึ้นร้อยละแปดในปี 2025 เทียบกับปีก่อน สำหรับคนที่ยังชอบกลิ่นมอลต์และสัมผัสของฟองเบียร์ นี่คืออีกทางเลือกในวันที่อยากนั่งร่วมวงโดยเว้นแอลกอฮอล์สักมื้อ

ขยับมาที่โลกของ “วิสกี้และสุรากลั่น” ตลาดในซีกโลกตะวันตกบางแห่งเริ่มส่งสัญญาณชะลอตัว อาการสะดุดนี้ปรากฏให้เห็นในสหรัฐอเมริกา เมื่อปริมาณวิสกี้ที่โรงกลั่นผลิตจริงในช่วงสี่เดือนแรกของปี 2025 ลดลงราวร้อยละยี่สิบแปดจากช่วงเดียวกันของปีก่อน

แต่ในทิศทางกลับกัน วิสกี้จากอินเดียยังเติบโตในปี 2025 ขณะที่ในสหรัฐฯ สุราจากพืชอากาเวอย่างเตกีลาและเมซแคล (Tequila & Mezcal) มีน้ำหนักทางเศรษฐกิจมากขึ้น ข้อมูลของสภาสุรากลั่นแห่งสหรัฐฯ ระบุว่า ในปี 2024 สุราสองชนิดนี้ทำรายได้ให้ผู้จำหน่ายต้นทางรวมกัน 6.7 พันล้านดอลลาร์ เทียบกับ 5.2 พันล้านดอลลาร์ของอเมริกันวิสกี้

และท้ายที่สุด หมวดหมู่ที่รับกระแสยุคใหม่ได้ชัดเจน คือ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์พร้อมดื่ม (RTD) ตั้งแต่ค็อกเทลกระป๋องไปจนถึงชูไฮและไฮบอลพร้อมดื่ม ในปี 2025 ปริมาณทั่วโลกเพิ่มขึ้นร้อยละสาม เป็นหมวดหลักเพียงหมวดเดียวที่เติบโต จุดที่เชื่อมเครื่องดื่มเหล่านี้เข้ากับวิถีชีวิตคนเมืองคือ “ความสะดว”ก ผู้ดื่มเปิดกระป๋องเสิร์ฟที่บ้านได้ทันที และหากสนใจเรื่องน้ำตาลหรือดีกรี ก็เลือกได้เป็นรายสูตร

แผนที่ตลาดโลก: สี่ภูมิภาคยุทธศาสตร์กับบริบทแห่งการเปลี่ยนแปลง

แม้คลื่นแห่งการดื่มอย่างมีสติจะพัดผ่านไปทั่วทุกมุมโลก แต่แรงกระเพื่อมและรูปแบบการปรับตัวในแต่ละภูมิภาคกลับมีรายละเอียดและสีสันที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

หากเรากางแผนที่เศรษฐกิจและวัฒนธรรมการดื่มของสี่ตลาดหลักอย่างสหรัฐอเมริกา ยุโรป ญี่ปุ่น และจีน ออกเปรียบเทียบเคียงข้างกัน จะพบว่าเบื้องหลังตัวเลขที่เปลี่ยนแปลงไปนั้น ล้วนซ่อนพลวัตทางสังคมที่น่าค้นหาเอาไว้อย่างลึกซึ้ง

เริ่มต้นที่สหรัฐอเมริกา ตลาดที่เคยเป็นหัวหอกสำคัญของอุตสาหกรรมเครื่องดื่มโลก ผลสำรวจของ Gallup ในปี 2025 พบว่า ร้อยละห้าสิบสี่ของชาวอเมริกันอายุ 18 ปีขึ้นไประบุว่าตนดื่มแอลกอฮอล์ ต่ำที่สุดตั้งแต่เริ่มสำรวจในปี 1939 และอยู่ที่ระดับเดิมในปี 2026 เมื่อถามเฉพาะผู้ที่ระบุว่าตนดื่มถึงปริมาณในเจ็ดวันก่อนการสำรวจปี 2025 ค่าเฉลี่ยอยู่ที่ 2.8 ดริงก์ โดยนับรวมคนที่เว้นดื่มตลอดสัปดาห์นั้นด้วย

ภายใต้ตัวเลขเฉลี่ยนี้ รสนิยมของผู้ดื่มยังแตกแขนงออกไป บนชั้นวางเดียวกับวิสกี้ดั้งเดิม มีทั้งเตกีลา เมซแคล และค็อกเทลพร้อมดื่มให้เลือกตามโอกาส

ข้ามฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติกมายังยุโรป ภูมิภาคที่ขึ้นชื่อเรื่องวัฒนธรรมการดื่มอันเก่าแก่ องค์การอนามัยโลกระบุว่า ในปี 2019 เขตภูมิภาคยุโรปขององค์การฯ มีการบริโภคเฉลี่ย 9.2 ลิตรแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ต่อประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไปหนึ่งคน สูงที่สุดในบรรดาภูมิภาคที่สำรวจ เมื่อค่าครองชีพสูงขึ้นในช่วงหลังโรคระบาด การออกไปดื่มตามร้านอาหารและบาร์ก็เป็นรายจ่ายที่ผู้บริโภคในบางตลาดหันมาทบทวน

สำหรับบางครัวเรือน พื้นที่แห่งการสังสรรค์จึงขยับจากบาร์กลับมาสู่ห้องนั่งเล่น ขณะเดียวกัน กระแส Sober Curious ก็ชวนให้ผู้คนลองตั้งคำถามกับความเคยชินของตัวเองว่า ในโอกาสเช่นนี้ อยากดื่มอะไรจริง ๆ

เมื่อหันกลับมามองที่เอเชีย ประเทศญี่ปุ่นคือกรณีศึกษาที่น่าสนใจ ในปีงบประมาณ 1992 ผู้ใหญ่หนึ่งคนบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เฉลี่ย 101.8 ลิตร สามสิบปีต่อมา ในปีงบประมาณ 2022 ตัวเลขนี้อยู่ที่ 75.4 ลิตร ลดลงราวหนึ่งในสี่ หน่วยที่ญี่ปุ่นใช้คือปริมาตรของเครื่องดื่มในแก้ว ตัวเลขนี้จึงเทียบตรง ๆ กับลิตรแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ในสถิติยุโรปไม่ได้ เบื้องหลังเส้นกราฟยังมีคำถามทางวัฒนธรรมที่น่าสนใจ โดยเฉพาะที่ทางของ “โนมิกะอิ” (Nomikai) หรือการนัดดื่มสังสรรค์หลังเลิกงาน ในชีวิตของคนทำงานรุ่นใหม่

ความกังวลต่ออนาคตของอุตสาหกรรมปรากฏชัดในปี 2022 เมื่อสำนักงานภาษีแห่งชาติญี่ปุ่นจัด “Sake Viva!” เปิดเวทีให้คนอายุ 20–39 ปีเสนอแนวคิดธุรกิจที่จะช่วยฟื้นความคึกคักให้แก่วงการเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของประเทศ

ปิดท้ายแผนที่โลกด้วยประเทศจีน ยักษ์ใหญ่แห่งเอเชียที่กำลังเกิดปรากฏการณ์ "Down-Trading" หรือการลดระดับราคาในการเลือกซื้อสินค้า เนื่องจากผู้บริโภคมีความระมัดระวังในการใช้จ่ายท่ามกลางความผันผวนทางเศรษฐกิจ แม้สุราประจำชาติอย่างไป่จิ่วจะยังคงครองความยิ่งใหญ่ในตลาดหลักและงานเลี้ยงรับรองทางธุรกิจ แต่กลุ่มคนรุ่นใหม่อย่าง Gen Z ในจีนได้สร้างวัฒนธรรมการดื่มแบบใหม่ขึ้นมาอย่างเงียบเชียบ

เมื่อย้ายวงสนทนาจากโต๊ะเลี้ยงรับรองมาอยู่ในบ้าน โอกาสในการดื่มก็เปลี่ยนความหมายไป ไวน์ผลไม้หนึ่งแก้วหรือเบียร์หนึ่งขวดอาจตอบโจทย์การนั่งคุยกับเพื่อนได้พอ ๆ กับสุราที่คุ้นเคยบนโต๊ะทางการ

พลวัตของทั้งสี่ตลาดชวนให้เห็นว่า แม้ผู้ดื่มจะเผชิญคำถามคล้ายกัน ทั้งเรื่องราคา สุขภาพ และความหมายของการร่วมวง แต่ละสังคมกำลังหาความพอดีในแบบของตนเอง

สมการเศรษฐศาสตร์ในแก้วน้ำเมา

เบื้องหลังการเปลี่ยนแปลงของรสนิยมและวัฒนธรรมการดื่มที่เกิดขึ้นทั่วโลก หากเรากางงบการเงินและตัวเลขทางสถิติของอุตสาหกรรมเครื่องดื่มออกมาพินิจพิเคราะห์ จะพบว่าความเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้เป็นเพียงกระแสชั่วคราว แต่คือการเคลื่อนย้ายของเม็ดเงินมูลค่ามหาศาลที่กำลังพลิกโฉมโครงสร้างทางธุรกิจอย่างถึงรากถึงโคน

ตัวเลขปริมาณที่หดตัวราวร้อยละสองทั่วโลกในปี 2025 บอกเราได้เพียงด้านหนึ่งของสมการ เมื่อ IWSR สำรวจเบื้องต้นใน 21 ตลาดหลักรวมช่องทางค้าปลีกสำหรับผู้เดินทางระหว่างประเทศ มูลค่าตลาดกลับลดลงร้อยละสี่ ขณะที่ปริมาณลดลงร้อยละสอง ในภาพเดียวกันจึงมีที่ให้ทั้งคนที่เก็บงบไว้ซื้อขวดพิเศษ และคนที่ต้องลดงบสำหรับเครื่องดื่มลง

ความแตกต่างระหว่าง “มูลค่า” และ “ปริมาณ” เห็นได้ชัดในตลาดสุรากลั่นของสหรัฐฯ รายได้ 6.7 พันล้านดอลลาร์ของเตกีลาและเมซแคลในปี 2024 บอกถึงน้ำหนักทางการค้าของสุราจากอากาเว ส่วนปริมาณวิสกี้ที่โรงกลั่นผลิตน้อยลงในช่วงต้นปีถัดมา บอกถึงการปรับตัวอีกด้านหนึ่งของอุตสาหกรรม ตัวเลขสองชุดนี้ยังบอกไม่ได้ว่าผู้ดื่มย้ายจากแก้วหนึ่งไปสู่อีกแก้วหนึ่งมากน้อยเพียงใด

ในขณะเดียวกัน ผลิตภัณฑ์ไร้แอลกอฮอล์และแอลกอฮอล์ต่ำก็เปิดโจทย์ใหม่ให้ผู้ผลิต ตั้งแต่การรักษากลิ่นรสที่คนดื่มคุ้นเคย ไปจนถึงการพาเครื่องดื่มชนิดใหม่เข้าไปอยู่ในตู้เย็นใบเดิม

การเติบโตของเบียร์และไวน์ไร้แอลกอฮอล์ในปี 2025 ชี้ให้เห็นโอกาสทางการค้า แต่ละตลาดยังมีกติกาของตนเอง โดยเฉพาะเมื่อชื่อบนผลิตภัณฑ์ไร้แอลกอฮอล์เป็นชื่อเดียวกับที่ผู้คนจดจำจากขวดเบียร์หรือไวน์

ยิ่งไปกว่านั้น การย้ายวงสังสรรค์กลับมาอยู่ในบ้านของผู้บริโภคบางกลุ่มยังเปลี่ยนโจทย์ของช่องทางจำหน่าย เครื่องดื่มที่ร้านอาหารเคยเสิร์ฟให้ถึงโต๊ะ ต้องหาทางไปถึงมือคนที่เลือกซื้อจากชั้นค้าปลีกด้วยตัวเอง

ขณะเดียวกัน ในฝั่งของร้านอาหารและบาร์ ระบบหัวจ่ายสดและตู้กดไฮบอลก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง การใช้ถังอาจช่วยลดต้นทุนบรรจุภัณฑ์ต่อแก้ว ส่วนกำไรที่เหลือให้ร้านขึ้นอยู่กับว่าแต่ละถังขายหมดเร็วเพียงใด มีเครื่องดื่มสูญเสียเท่าไร และต้องดูแลระบบด้วยต้นทุนเท่าใด

ตัวเลขทางเศรษฐศาสตร์เหล่านี้ ชวนให้เห็นว่า เกมธุรกิจของอุตสาหกรรมเครื่องดื่มได้เปลี่ยนจากการแข่งขันกันด้วยขนาดของกำลังการผลิต มาเป็นการบริหารจัดการต้นทุน ความแม่นยำในการใช้งบการตลาด และการสร้างมูลค่าเพิ่มต่อหน่วยให้สอดรับกับกระเป๋าสตางค์ของผู้บริโภคยุคใหม่อย่างแท้จริง

Spotlight ตลาดประเทศไทย: จุดเปลี่ยนเชิงโครงสร้างภายใต้ร่มเงากฎหมายและภาษีใหม่

ในขณะที่กระแสการดื่มของโลกกำลังปรับตัวเข้าสู่จุดสมดุล ตลาดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทยกลับกำลังเผชิญกับคลื่นความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างครั้งใหญ่ที่สุดในรอบหลายทศวรรษ ล่าสุดความเปลี่ยนแปลงนี้ยังสะท้อนไปถึงการปรับลดจำนวนพนักงานของบริษัทแอลกอฮอล์ข้ามชาติรายใหญ่ในไทยอีกด้วย

ระหว่างปี 2024 ถึง 2026 นโยบายภาครัฐไทยและการปฏิรูปกฎหมายหลายฉบับได้เข้ามาพลิกโฉมกติกาทางการค้าอย่างสิ้นเชิง ก่อให้เกิดสภาวะที่เรียกว่า "กึ่งเปิดกึ่งปิด" ซึ่งผ่อนคลายข้อจำกัดบางประการในมิติของการผลิตและภาษี แต่กลับตีกรอบอย่างเข้มงวดที่สุดในมิติของการสื่อสารและการโฆษณา

จุดเริ่มต้นของการเขย่าโครงสร้างครั้งนี้เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2024 ไทยปรับอากรขาเข้าไวน์องุ่นและสปาร์กลิงไวน์ในพิกัดที่เกี่ยวข้องลงเหลือศูนย์ จากเดิมที่อัตราทั่วไปอยู่ที่ร้อยละห้าสิบสี่ถึงหกสิบ ขณะที่ไวน์จากบางประเทศได้สิทธิอัตราศูนย์ตามข้อตกลงการค้าอยู่ก่อนแล้ว

ด้านสรรพสามิต ไวน์องุ่นเปลี่ยนจากระบบที่ใช้อัตราตามมูลค่าร้อยละศูนย์หรือร้อยละสิบตามช่วงราคาขายปลีกแนะนำ มาเป็นร้อยละห้าทุกระดับราคา ส่วนภาษีตามปริมาณลดจาก 1,500 บาท เหลือ 1,000 บาทต่อลิตรแอลกอฮอล์บริสุทธิ์

ไวน์สหรัฐฯ เป็นกรณีที่เห็นความเปลี่ยนแปลงได้ชัด สำนักงานเกษตรต่างประเทศของสหรัฐฯ ประจำกรุงเทพฯ ประเมินในเวลานั้นว่า ภาระภาษีเฉลี่ยของไวน์สหรัฐฯ อาจลดจากร้อยละสี่สิบหกเหลือร้อยละยี่สิบสี่ และราคาขายปลีกเฉลี่ยอาจลดลงราวร้อยละสามสิบห้าถึงสี่สิบเมื่อไวน์ภายใต้โครงสร้างภาษีใหม่ทยอยออกสู่ตลาด

สำหรับร้านอาหารและผู้ดื่มชาวไทย ผลของการเปลี่ยนแปลงจึงขึ้นอยู่กับไวน์ที่เลือกด้วย ทั้งประเทศต้นทาง ช่วงราคา และจังหวะที่ไวน์ขวดใหม่ขึ้นมาแทนสต็อกเดิมบนชั้นวาง

แรงสั่นสะเทือนระลอกถัดมาเกิดขึ้นในปี 2026 เมื่อกระทรวงการคลังออกกฎกระทรวงว่าด้วยการนำสุราเข้ามาในราชอาณาจักร เมื่อวันที่ 27 มีนาคม และกรมสรรพสามิตออกประกาศยกเว้นข้อกำหนดเรื่องตัวแทนจำหน่ายแต่เพียงผู้เดียวสำหรับไวน์และสปาร์กลิงไวน์ที่ทำจากองุ่น

การผ่อนคลายกติกาข้อนี้เปิดทางให้ผู้นำเข้ามากกว่าหนึ่งรายมีโอกาสนำไวน์แบรนด์เดียวกันเข้ามาแข่งขันภายใต้ข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง ส่วนผู้ดื่มจะเห็นฉลากใหม่มากขึ้นเพียงใด และราคาในร้านจะขยับอย่างไร ยังเป็นเรื่องที่ต้องติดตามจากตลาดจริง

ขณะเดียวกัน ในฝั่งผู้ผลิตภายในประเทศ การเปิดพื้นที่ให้รายย่อยเกิดขึ้นเป็นลำดับ กฎกระทรวงการผลิตสุรา พ.ศ. 2565 ยกเลิกเกณฑ์ทุนจดทะเบียนขั้นต่ำสิบล้านบาทสำหรับการผลิตเบียร์

ต่อมาในปี 2568 จึงมีการเปิดทางให้โรงผลิตเบียร์สดที่เข้าเงื่อนไขนำเบียร์ไปจำหน่ายนอกสถานที่ผลิตได้ โดยบรรจุในถังเบียร์สด (keg) ตามลักษณะและขนาดที่กรมสรรพสามิตกำหนด

การเปิดพื้นที่นี้ช่วยปลุกพลังความคิดสร้างสรรค์ของนักต้มเบียร์และนักกลั่นสุราท้องถิ่นให้สามารถนำวัตถุดิบพื้นบ้านอย่างผลไม้และสมุนไพรไทยมาแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่มได้อย่างเต็มภาคภูมิ

ทว่า ในขณะที่ประตูแห่งการค้าและการผลิตเปิดกว้างขึ้น การสื่อสารทางการตลาดยังอยู่ใต้กติกาอีกชุดหนึ่ง พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่แก้ไขในปี 2568 แยกเรื่องนิยามของเครื่องดื่มออกจากเรื่องโฆษณา แม้สินค้าจะระบุ 0.0% บนฉลาก การใช้ชื่อหรือเครื่องหมายร่วมกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ก็ยังต้องพิจารณาว่าภาพและถ้อยคำในโฆษณาสื่อไปถึงสินค้าใด

มาตรา 32/2 ห้ามการใช้ชื่อเสียงเพื่อแสวงหาประโยชน์ส่วนตนด้วยการสื่อสารต่อสาธารณะ แสดงชื่อหรือเครื่องหมายของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยมุ่งชักจูงให้ผู้อื่นบริโภค

ส่วนมาตรา 32/3 ครอบคลุมถึงการโฆษณาสินค้าอื่นที่นำชื่อหรือเครื่องหมายของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มาใช้หรือดัดแปลง ในลักษณะที่อาจทำให้เข้าใจได้ว่าเป็นการโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

ภูมิทัศน์ใหม่ของตลาดไทยจึงเปรียบเสมือนสนามแข่งขันที่เปิดพื้นที่ให้ผู้เล่นหน้าใหม่เข้ามาประชันฝีมือด้านคุณภาพและราคา ขณะเดียวกัน ผู้ที่นำสินค้าออกสู่สายตาสาธารณะก็ยังต้องอ่านกติกาเรื่องการสื่อสารให้ละเอียด

ถอดรหัสผู้บริโภคและเกมการตลาดยุคใหม่ ในวันที่กฎกติกาเปลี่ยนไป

เมื่อโครงสร้างทางกฎหมาย ภาษี และรสนิยมของผู้คนถูกจัดวางใหม่ทั้งหมด แบรนด์เครื่องดื่มไม่อาจพึ่งพาตำราการตลาดเล่มเดิมที่เน้นการสร้างภาพจำผ่านป้ายโฆษณาขนาดใหญ่หรือการทุ่มงบจ้างผู้มีชื่อเสียงได้อีกต่อไป หัวใจของการอยู่รอดและเติบโตในยุคนี้ คือการทำความเข้าใจพฤติกรรมที่ซับซ้อนขึ้นของผู้บริโภค แล้วออกแบบกลยุทธ์ที่สอดประสานไปกับวิถีชีวิตของพวกเขาอย่างแนบเนียนและถูกกฎหมาย

หากมองลึกลงไปในจิตวิทยาและพฤติกรรมของผู้ดื่มในปัจจุบัน เราอาจมองผ่านภาพผู้ดื่มสามกลุ่ม ซึ่งในชีวิตจริง คนคนเดียวอาจข้ามไปมาระหว่างกลุ่มได้ตามโอกาส

กลุ่มแรกคือ "Sober Curious และกลุ่มนักดื่มสายสุขภาพ" (Health-Conscious Moderate) ผู้คนกลุ่มนี้ไม่ได้ปฏิเสธการเข้าสังคม แต่พวกเขาให้ความสำคัญกับสมดุลของร่างกายและประสิทธิภาพการทำงานในวันรุ่งขึ้นเหนือสิ่งอื่นใด พวกเขาจึงมองหาเครื่องดื่มที่มอบรสชาติและบรรยากาศของการเฉลิมฉลองได้ ในวันที่อยากลดหรือเว้นแอลกอฮอล์ ส่งผลให้เบียร์หรือไวน์ไร้แอลกอฮอล์ระดับ 0.0% รวมถึงเครื่องดื่มพร้อมดื่มแคลอรีต่ำ เป็นอีกทางเลือกบนโต๊ะสังสรรค์

กลุ่มที่สองคือ “Gen Z นักเข้าสังคมสายเลือกสรร” (Selective Socializers) ผลสำรวจของ IWSR ใน 15 ตลาดพบว่า ในกลุ่ม Gen Z ที่ถึงวัยดื่มตามกฎหมาย จำนวนประเภทเครื่องดื่มที่เลือกในโอกาสเดียวกันลดจากเฉลี่ย 2.8 ประเภทในปี 2023 เหลือ 1.8 ประเภทในปี 2025 ตัวเลขนี้ชวนให้นึกถึงค่ำคืนที่ใครสักคนพอใจกับเครื่องดื่มชนิดเดียวตลอดวงสนทนา ส่วนในค่ำคืนถัดไป เขาอาจเลือกแก้วที่ต่างออกไปก็ได้

และกลุ่มที่สามคือ "นักสร้างประสบการณ์การดื่มในบ้าน" (At-Home Experientialists) ซึ่งเติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่องจากรอยต่อของวิกฤตการณ์โรคระบาดและแรงกดดันด้านค่าครองชีพ ผู้คนกลุ่มนี้เปลี่ยนห้องนั่งเล่นและมุมครัวให้กลายเป็นบาร์ส่วนตัว พวกเขาหลงใหลในศิลปะการผสมเครื่องดื่มด้วยตนเอง หรือ Home Mixology รวมถึงการเลือกซื้อวิสกี้พรีเมียมและไวน์คุณภาพดีในราคาที่จับต้องได้ มาละเลียดดื่มด่ำร่วมกับคนสนิทในพื้นที่ที่ปลอดภัยและเป็นส่วนตัวที่สุด

เพื่อตอบสนองผู้บริโภคทั้งสามกลุ่ม ผู้ผลิตและนักการตลาดอาจปรับกระบวนท่าผ่านสามแนวทาง แนวทางแรกคือการพัฒนาเครื่องดื่มไร้แอลกอฮอล์ให้มีรสชาติและบุคลิกที่ผู้ดื่มเลือกได้ด้วยตัวมันเอง สำหรับตลาดไทย ยิ่งชื่อหรือภาพจำบนฉลากใกล้เคียงกับแบรนด์เครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพียงใด ผู้ผลิตก็ยิ่งต้องพิจารณาการสื่อสารภายใต้ข้อจำกัดเรื่องโฆษณาแฝงให้รอบคอบ

กลยุทธ์ที่สองคือการเข้าถึงผู้ดื่มในร้านอาหารและบาร์ผ่านระบบหัวจ่ายสด ไม่ว่าจะเป็นตู้กดไฮบอลหรือถังเบียร์สด เสน่ห์อยู่ที่การเสิร์ฟตรงหน้าและโอกาสในการรักษารสชาติให้สม่ำเสมอ ส่วนความคุ้มค่าของระบบขึ้นอยู่กับยอดขายและการดูแลของแต่ละร้าน

และกลยุทธ์สุดท้ายที่ขาดไม่ได้สำหรับยุคนี้ คือการสร้างเรื่องราวผ่านแหล่งที่มาและความยั่งยืน หรือ "Provenance & Sustainable Storytelling" เมื่อการโฆษณาแบบตรงไปตรงมาถูกปิดกั้น แบรนด์จึงต้องสื่อสารด้วยคุณค่าที่แท้จริงของผลิตภัณฑ์ ทั้งการชูอัตลักษณ์ของวัตถุดิบท้องถิ่นอย่างผลไม้และสมุนไพรไทย การบอกเล่าเรื่องราวของผู้ผลิตในชุมชน ตลอดจนกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นภาษาสากลที่เข้าถึงจิตใจและสร้างความผูกพันกับผู้บริโภคยุคใหม่ได้อย่างยั่งยืน ในตลาดไทย การเล่าเรื่องเช่นนี้ยังต้องอยู่ภายใต้เงื่อนไขการสื่อสารที่กฎหมายกำหนด

บทส่งท้าย: ห้าเมกะเทรนด์ชี้ชะตาธุรกิจเครื่องดื่มในทศวรรษหน้า

เมื่อมองภาพรวมทั้งหมดตั้งแต่รากฐานทางประวัติศาสตร์ในรอบสามทศวรรษ การพลิกผันของสมรภูมิรสชาติในแต่ละหมวดหมู่ บริบททางเศรษฐกิจของตลาดโลก มาจนถึงจุดเปลี่ยนทางกฎหมายและภาษีครั้งสำคัญในประเทศไทย เราจะเห็นเส้นทางที่ชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ ว่าอุตสาหกรรมเครื่องดื่มกำลังก้าวเข้าสู่ศักราชใหม่ที่ไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป

ความเปลี่ยนแปลงทั้งหมดนี้สามารถตกผลึกออกมาเป็นห้าเมกะเทรนด์สำคัญ ที่จะทำหน้าที่เป็นเข็มทิศชี้ชะตาผู้ประกอบการและนักดื่มในทศวรรษหน้า

ประการแรก คือการก้าวเข้าสู่กระแสหลักของการดื่มอย่างมีสติ เครื่องดื่มไร้แอลกอฮอล์และแอลกอฮอล์ต่ำมีโอกาสเข้าไปอยู่ในรายการเครื่องดื่มของร้านและผู้ผลิตมากขึ้น

ประการที่สอง คือ ปรากฏการณ์พรีเมียมแบบคัดสรร หรือ Selective Premiumisation แม้ผู้บริโภคบางกลุ่มจะลดความถี่และปริมาณการดื่มลง แต่พวกเขาไม่ได้ลดความคาดหวังในรสชาติ ตรงกันข้าม พวกเขากลับยินดีจ่ายในราคาที่สูงขึ้นเพื่อแลกกับคุณภาพที่เหนือกว่า ความบริสุทธิ์ของวัตถุดิบ และวิธีการผลิตที่สอดคล้องกับรสนิยมส่วนตัว

ประการที่สาม คือ การผสานความสะดวกสบายเข้ากับวัฒนธรรมการดื่มผ่านกลุ่มเครื่องดื่มพร้อมดื่ม หรือ RTD and Convenience Integration ค็อกเทลกระป๋อง ไฮบอล และชูไฮ มีโอกาสชิงส่วนแบ่งการตลาดจากเบียร์และไวน์แบบดั้งเดิมอย่างต่อเนื่อง ด้วยจุดแข็งด้านรสชาติที่คงที่ เข้าถึงง่าย ควบคุมปริมาณแอลกอฮอล์และน้ำตาลได้ชัดเจน และตอบโจทย์การสังสรรค์ในพื้นที่ส่วนตัวได้อย่างลงตัว

ประการที่สี่ คือ ความเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมคนรุ่นใหม่ที่เลือกดื่มน้อยประเภทลงในแต่ละโอกาส หรือ Gen Z Repertoire Narrowing เรื่องน่าติดตามในทศวรรษหน้าคือ เมื่อผู้ดื่มเลือกเพียงหนึ่งหรือสองประเภทต่อครั้ง อะไรจะทำให้เครื่องดื่มชนิดหนึ่งได้อยู่บนโต๊ะในค่ำคืนนั้น

และประการสุดท้าย คือ การดำเนินธุรกิจภายใต้ภูมิทัศน์ทางกฎหมายแบบกึ่งเปิดกึ่งปิด หรือ Bifurcated Regulatory Landscape ดังที่เห็นได้ชัดเจนในประเทศไทย ซึ่งลดอากรขาเข้าไวน์และผ่อนคลายเงื่อนไขการผลิตบางประการสำหรับรายย่อย แต่ในขณะเดียวกันก็ควบคุมการสื่อสารและการโฆษณาอย่างเข้มงวด ผู้ชนะในสมรภูมินี้จึงไม่ใช่ผู้ที่มีงบโฆษณามหาศาล แต่คือผู้ที่เข้าใจศิลปะของการเล่าเรื่องผ่านคุณค่าที่แท้จริงของผลิตภัณฑ์และประสบการณ์ของผู้บริโภค

ท้ายที่สุดแล้ว วิวัฒนาการของโลกแห่งการดื่มตลอดสามสิบปีที่ผ่านมา ได้พิสูจน์ให้เห็นความจริงข้อหนึ่งว่า เครื่องดื่มที่ดีที่สุดในยุคสมัยใหม่ อาจไม่ใช่แก้วที่แรงที่สุดหรือแพงที่สุด แต่คือแก้วที่พอดีกับจังหวะชีวิต เคารพต่อสุขภาพของผู้ดื่ม และเปิดพื้นที่ให้สุนทรียภาพแห่งบทสนทนาได้เบ่งบานอย่างแท้จริง

ที่มา:
- Tilleke & Gibbins. “Thailand Waives Sole Agent Requirement for Wine Imports.” 2026.- IWSR. “A Major Reset: Beverage Alcohol Volumes Fall Again in 2025.” 2026.
- IWSR. “Premiumisation Stalls as Difficult Trading Conditions Persist.” 2026.
- IWSR. “Generation Game: Are Younger LDA Consumers Becoming More Selective in Their Drinking Habits?” 2026.
- Drinks Digest. “Major Reset for Drinks Industry as Alcohol Sales Fall Globally.” 14 June 2026.- Gallup. “U.S. Drinking Rate at New Low as Alcohol Concerns Surge.” 2025. “Americans’ Drinking Remains at Record Low.” 2026.
- Distilled Spirits Council of the United States. Annual Economic Briefing. 2025. ข้อมูลรายได้ปี 2024.
- Brewers Association. “A Year of Correction for Craft Beer, With Early Signals of Recovery.” 2026.
- Lexington Herald-Leader. “US Whiskey Production Plummets to Lowest Level since 2019, New Data Shows.” 26 Sept. 2025.- United States Department of Agriculture, Foreign Agricultural Service (USDA FAS). Thailand Eliminates Tariffs and Reduces Excise Taxes for Wine. Global Agricultural Information Network (GAIN), 2024.

ดูข่าวต้นฉบับ
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...