‘ฟรานซิส ฮัลเซน’ คว้า ‘โนเบลฟิสิกส์’ ปี 69 ผลงาน ล่า ‘อนุภาคผี’ ใต้ธารน้ำแข็งแอนตาร์กติกา**
นักฟิสิกส์ชาวเบลเยียม-อเมริกัน วัย 82 ปี "ฟรานซิส ฮัลเซน" คว้ารางวัลโนเบลฟิสิกส์ประจำปี 2569 จากผลงานสร้างหอดูดาว IceCube ในแอนตาร์กติกา เพื่อตรวจจับนิวทริโนพลังงานสูง หนึ่งในอนุภาคระดับอะตอม ที่ตรวจจับได้ยากที่สุดในจักรวาล และใช้เป็น "ผู้ส่งสารจากจักรวาล" ไขความลับปรากฏการณ์รุนแรงในห้วงอวกาศ
ฮัลเซน วัย 82 ปี ค้นพบว่าน้ำแข็งที่บริสุทธิ์บริเวณขั้วโลกใต้ สามารถนำมาใช้ติดตามนิวทริโนได้ โดยนิวทริโนบางครั้งถูกเรียกว่า "อนุภาคผี" เนื่องจากสามารถเดินทางผ่านโลก และร่างกายมนุษย์โดยแทบไม่ทิ้งร่องรอย และมีปฏิสัมพันธ์กับสสารน้อยมาก
อีวา โอลส์สัน จากราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน กล่าวว่า นิวทริโนเป็น "ผู้ส่งสาร" ที่นำข้อมูลจากจักรวาล และเปิดประตูสู่กาแล็กซีที่อยู่ห่างไกล รวมถึงบอกข้อมูลเกี่ยวกับกระบวนการที่เกิดขึ้นในดาวฤกษ์ที่กำลังระเบิด
หอดูดาว IceCube ในแอนตาร์กติกาตรวจจับปฏิกิริยาของนิวทริโนได้ ซึ่งช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษาการกำเนิดของนิวทริโนพลังงานสูง และอาจนำไปสู่การค้นพบปรากฏการณ์ที่ไม่เคยรู้จักมาก่อน
เครื่องตรวจจับของ IceCube ประกอบด้วยเซนเซอร์มากกว่า 5,000 ตัว ฝังอยู่ในน้ำแข็งบริเวณขั้วโลกใต้ ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 1 ลูกบาศก์กิโลเมตร และลึกลงไปจากพื้นผิวราว 2,500 เมตร ใกล้สถานีขั้วโลกใต้อามุนด์เซน-สก็อตต์
หอดูดาวแห่งนี้ทำหน้าที่ตรวจจับสัญญาณจากนิวทริโนพลังงานสูง ซึ่งมีมวลเกือบเป็นศูนย์ และแตกต่างจากอนุภาคชนิดอื่น ตรงที่ไม่สูญเสียพลังงาน หรือเปลี่ยนทิศทางระหว่างเดินทาง
นักวิทยาศาสตร์จึงหวังใช้เส้นทางของนิวทริโนย้อนกลับไปยังแหล่งกำเนิด เช่น ดาวฤกษ์ระเบิด การปะทุของรังสีแกมมา และปรากฏการณ์รุนแรงที่เกี่ยวข้องกับหลุมดำ และดาวนิวตรอน โดย IceCube สามารถตรวจจับนิวทริโนพลังงานสูงได้ประมาณวันละ 1 ครั้ง
ฮัลเซน ซึ่งเป็นศาสตราจารย์แห่งมหาวิทยาลัยวิสคอนซิน-แมดิสัน ในสหรัฐ เสนอแนวคิดใช้ขั้วโลกใต้ตรวจจับร่องรอยของนิวทริโนครั้งแรกในปี 2531 ก่อนโครงการจะเสร็จสมบูรณ์ในปี 2554
ฮัลเซนกล่าวผ่านทางโทรศัพท์ในงานแถลงข่าวว่า เขารู้สึกโชคดีที่โครงการดังกล่าวประสบความสำเร็จ เพราะในช่วงเริ่มต้น แม้ทุกคนมองว่าเป็นแนวคิดที่ดี แต่มีเพียงไม่กี่คนที่เชื่อว่าจะสามารถทำได้ รวมถึงตัวเขาเอง
นิวทริโนไม่มีประจุไฟฟ้า และไม่ถูกรบกวนจากสนามแม่เหล็ก ต่างจากคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า เช่น แสงที่มองเห็นได้ ทำให้ทิศทางที่นิวทริโนเดินทางมาถึง สามารถชี้กลับไปยังแหล่งกำเนิดได้โดยตรง
ผลการศึกษาจาก IceCube ยังพบว่านิวทริโนพลังงานสูง มีต้นกำเนิดทั้งภายใน และนอกกาแล็กซีทางช้างเผือกของโลก นำไปสู่การค้นหาวัตถุ และกระบวนการต่าง ๆ ที่เป็นแหล่งกำเนิดอนุภาคเหล่านี้
อย่างไรก็ตาม ฮัลเซนระบุว่า ผลลัพธ์สำคัญจากงานวิจัยของเขายังไม่ปรากฏทั้งหมด และยังเร็วเกินไปที่จะระบุได้อย่างชัดเจนว่า จะสามารถเปิดเผยอะไรเกี่ยวกับจักรวาลได้บ้าง โดยกล่าวว่า สิ่งที่น่าตื่นเต้นคือเขายังไม่สามารถตอบคำถามดังกล่าวได้ และงานดาราศาสตร์จากการค้นคว้านี้ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น
ด้านนายกรัฐมนตรีเบลเยียม บาร์ต เดอ เวเวอร์ แสดงความยินดีกับฮัลเซน โดยยกย่องผลงานตลอดชีวิตที่มุ่งไขความลับอันยิ่งใหญ่ของจักรวาล ผ่านการศึกษาสิ่งที่มีขนาดเล็กที่สุด
ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ประจำปี 2569 จะได้รับเงินรางวัล 12 ล้านโครนาสวีเดน หรือมากกว่า 40.3 ล้านบาท
ทั้งนี้ รางวัลโนเบลก่อตั้งขึ้นตามพินัยกรรมของอัลเฟรด โนเบล นักประดิษฐ์ และนักธุรกิจชาวสวีเดน โดยรางวัลสาขาฟิสิกส์ถือเป็นหนึ่งในเกียรติยศสูงสุดของวงการวิทยาศาสตร์ และในอดีตเคยมอบให้กับนักวิทยาศาสตร์ชื่อดัง เช่น อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ มารี และปิแอร์ คูรี แมกซ์ พลังค์ และนีลส์ บอร์
เหรียญรางวัลโนเบลจะมอบโดยสมเด็จพระราชาธิบดีคาร์ลที่ 16 กุสตาฟ แห่งสวีเดน ในพิธีที่กรุงสตอกโฮล์ม วันที่ 10 ธ.ค. ซึ่งตรงกับวันครบรอบการเสียชีวิตของอัลเฟรด โนเบล ก่อนมีงานเลี้ยงฉลอง
ขณะที่รางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ ซึ่งเป็นรางวัลเดียวที่ไม่ได้มอบในสวีเดน จะจัดพิธีมอบแยกต่างหากที่กรุงออสโล ประเทศนอร์เวย์
อ่านข่าวเพิ่มเติม
- 3 นักวิทย์ คว้า 'โนเบลฟิสิกส์' ผลงานดีเด่น 'กลศาสตร์ควอนตัม'
- 2 นักวิทย์ผู้วางรากฐาน 'แมชชีนเลิร์นนิ่ง' คว้ารางวัล 'โนเบลฟิสิกส์'
- '3 นักวิทย์' คว้า 'โนเบลการแพทย์' ปี 69 พลิกวงการศึกษา 'สมอง' ด้วยแสง
ติดตามเราได้ที่
เว็บไซต์ : https://www.thebangkokinsight.com/
Facebook: https://www.facebook.com/TheBangkokInsight
X: https://twitter.com/BangkokInsigh
Instagram: https://www.instagram.com/thebangkokinsight/
Youtube: https://www.youtube.com/channel/UCYmFfMznVRzgh5ntwCz2Yx