Gender-neutral Toy ของเล่นเด็กไม่แบ่งเพศ เพื่ออนาคตที่โอบรับทุกคน

ความทรงจำเกี่ยวกับของเล่นในวัยเด็กของแต่ละคนอาจแตกต่างกันออกไปด้วยหลายสาเหตุ ไม่ว่าจะเป็นปัจจัยทางเศรษฐกิจของครอบครัวหรือการให้ความสำคัญต่อพัฒนาการของเด็ก แต่สิ่งที่กลายเป็นความคุ้นชินสำหรับใครหลายคนคือการแบ่งเพศให้กับของเล่น เด็กผู้ชายมักจะได้รับหรือถูกคาดหวังให้ชื่นชอบของเล่นที่เป็นหุ่นยนต์ อุปกรณ์เครื่องมืองานช่าง ไปจนถึงของเล่นเลียนแบบอาวุธทางการทหารหรือการต่อสู้แข่งขันต่าง ๆ ขณะที่เด็กผู้หญิงมักได้รับตุ๊กตา อุปกรณ์เครื่องครัว หรือของเล่นเกี่ยวกับความสวยงามและความอ่อนโยน

การแบ่งเพศสำหรับของเล่นเช่นนี้เป็นผลสะท้อนมาจากอุตสาหกรรมของเล่นในภาพรวม ที่สร้างภาพจำเกี่ยวกับการเลือกซื้อของเล่นตามเพศให้กับเด็ก ซึ่งนอกจากจะปิดกั้นจินตนาการของเด็กแล้ว ยังส่งผลกระทบไปถึงสังคมผู้ใหญ่ เมื่อการทำงานหรือบทบาทบางประการถูกกำหนดให้เป็นหน้าที่ของเพศใดเพศหนึ่งโดยเฉพาะ และยังมีเพียงแค่สองเพศเท่านั้นที่ได้รับการยอมรับ กลายเป็นสังคมที่เต็มไปด้วยปัญหาความไม่เท่าเทียมและการกีดกันทางเพศ

“ของเล่นที่เป็นกลางทางเพศ” (Gender-neutral Toy) จึงเป็นสิ่งที่ได้รับการพูดถึงมากขึ้นด้วยความหวังที่จะเป็นทางออกสำหรับปัญหาเหล่านี้

Suparada Intharoek / Pexels

แบ่งเพศ-แบ่งบทบาท
ด้วยความคุ้นเคยในปัจจุบันอาจทำให้เราเข้าใจไปว่า การกำหนดเพศให้กับของเล่นเป็นเรื่องปกติที่มีมาอย่างยาวนาน แต่นั่นอาจเป็นความเข้าใจผิดครั้งใหญ่ เอลิซาเบธ สวีท (Elizabeth Sweet) ผู้เชี่ยวชาญด้านสังคมวิทยาจากมหาวิทยาลัยซานโฮเซสเตทในสหรัฐอเมริกาชี้ว่า “ในช่วงเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ศตวรรษที่ 20 ของเล่นยังไม่เป็นสินค้าทั่วไป หลายครอบครัวยังมีการทำของเล่นกันเอง และเพศก็ไม่ใช่สิ่งสำคัญในการจัดแบ่งหมวดหมู่ของเล่น ตุ๊กตาเป็นของขวัญยอดนิยมที่มอบให้กับทั้งเด็กผู้หญิงและเด็กผู้ชาย”

แต่ไม่นานหลังจากนั้น การจัดแบ่งของเล่นรวมถึงเครื่องแต่งกายสำหรับเด็กตามเพศเริ่มปรากฏชัดเจนขึ้น ด้วยความพยายามที่จะสั่งสอนวิธีการแสดงบทบาททางเพศที่เหมาะสมให้กับเด็ก ทำให้การส่งต่อสิ่งของระหว่างพี่น้องต่างเพศเป็นไปได้ยากขึ้นด้วยค่านิยมในสังคม ครอบครัวจำเป็นต้องซื้อสิ่งของชิ้นใหม่ให้ตรงตามเพศของเด็ก ทำให้ในช่วงทศวรรษ 1940 ผู้ผลิตของเล่นและเสื้อผ้าเด็กมองเห็นหนทางทำกำไรมากขึ้นด้วยการกำหนดเพศ รวมถึงการกำหนด “สีชมพู” สำหรับเด็กผู้หญิง และ “สีฟ้า” สำหรับเด็กผู้ชายที่เริ่มขยายตัวในอุตสาหกรรมของเล่น

Polesie Toys / Pexels

ของเล่นในช่วงเวลานี้ยังเน้นไปที่ความชื่นชอบหรืออาชีพในอนาคตสำหรับเด็ก เช่น ชุดไม้กวาดและไม้ถูพื้นสำหรับเด็กผู้หญิง หรือชุดอุปกรณ์งานช่างและการก่อสร้างสำหรับเด็กผู้ชาย แม้ว่าในช่วงทศวรรษ 1970 กระแสการเคลื่อนไหวเรียกร้องสิทธิสตรีในสหรัฐอเมริกาจะทำให้การกำหนดของเล่นตามเพศสำหรับเด็กลดความเข้มข้นลงไปบ้าง โดยมีการจัดจำหน่ายของเล่นมีเครื่องหมายระบุเพศน้อยลง

แต่นับจากช่วงปลายศตวรรษที่ 20 เรื่อยมา อุตสาหกรรมของเล่นได้เปลี่ยนจากการกำหนดบทบาททางเพศผ่านอาชีพหรือกิจกรรมต่าง ๆ หันมาสู่บทบาทแฟนตาซีมากขึ้น โซนของเล่นเด็กผู้หญิงมักจัดแสดงตุ๊กตาบาร์บี้หรือเจ้าหญิงด้วยโทนสีชมพูซึ่งให้ความรู้สึกอ่อนหวานสวยงาม ขณะที่โซนของเล่นเด็กผู้ชายจะถูกตกแต่งด้วยโทนสีฟ้าที่จัดจำหน่ายหุ่นยนต์ฮีโร่หรือโมเดลยานพาหนะที่เน้นความแข็งแกร่งดุดัน

Freepik

สกัดกั้นจินตนาการ
หลายปีที่ผ่านมา เริ่มมีการตั้งคำถามมากขึ้นถึงความจำเป็นในการแบ่งแยกของเล่นตามเพศของเด็ก ด้วยผลกระทบต่าง ๆ ที่ไม่เพียงส่งผลต่อเด็กเท่านั้น แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งที่สร้างอุปสรรคต่อการใช้ชีวิตในสังคมผู้ใหญ่ ที่ผ่านการหล่อหลอมเรื่องบทบาทหน้าที่ที่แยกขาดจากกันระหว่างสองเพศมาตั้งแต่วัยเยาว์ นำมาซึ่งความไม่เท่าเทียมกันระหว่างผู้หญิงและผู้ชาย ขณะที่ความหลากหลายทางเพศกลายเป็นสิ่งที่แทบจะไม่อยู่ในการรับรู้

รีเบคกา เฮนส์ (Rebecca Hains) ผู้เชี่ยวชาญด้านสื่อและการสื่อสารจากมหาวิทยาลัยซาเลมสเตทในสหรัฐอเมริกา ระบุว่า ของเล่นแบบแบ่งเพศจะสร้างทัศนคติแบบเหมารวมทางเพศ (gender stereotypes) และสร้างทักษะที่แตกต่างกันให้กับเด็ก ๆ เนื่องจากของเล่นสำหรับเด็กผู้หญิงมักส่งเสริมทักษะด้านความเอาใจใส่และความอ่อนโยน ส่วนของเล่นของเด็กผู้ชายมักจะเน้นการกระทำและความโลดโผน

การวิจัยของผู้ผลิตของเล่นรายใหญ่อย่าง LEGO Group ซึ่งสำรวจความคิดเห็นของผู้ปกครองและเด็กอายุ 6-14 ปีเกือบ 7,000 คนในหลายประเทศ พบว่า อาชีพบางประเภทได้รับการมองว่าเป็นอาชีพสำหรับผู้ชายมากกว่าผู้หญิง โดยมีมากถึง 85% ที่มองว่านักวิทยาศาสตร์และนักกีฬาเป็นอาชีพสำหรับผู้ชาย มีเพียง 15% เท่านั้นที่มองว่าเป็นอาชีพของผู้หญิง หรืออย่างวิศวกรที่ถูกมองว่าเป็นอาชีพของผู้ชายถึง 89% เทียบกับ 11% ที่มองว่าผู้หญิงก็เหมาะที่จะเป็นวิศวกรได้

สิ่งเหล่านี้ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากของเล่นและกิจกรรมที่ผู้ปกครองส่งเสริมให้เด็กทำ กลายเป็นทัศนคติแบบเหมารวมที่ทำให้โอกาสในการเข้าถึงอาชีพหรือการเลือกเส้นทางชีวิตตามความต้องการของเด็กถูกปิดกั้นด้วยเรื่องเพศ “เด็ก ๆ กำลังทดลองทางความคิดเกี่ยวกับความสนใจและความถนัดของตนเอง และบางทีนั่นอาจหมายถึงบทบาทในอนาคต แต่จะเป็นปัญหาเมื่อคุณจำกัดขอบเขตของตัวเลือก และบอกว่าสิ่งนี้มีไว้สำหรับเด็กผู้หญิงและสิ่งนี้สำหรับเด็กผู้ชายเท่านั้น”

Valeria Zoncoll / StockSnap

ทลายกรอบของเล่นแบ่งเพศ
แม้ว่าพ่อแม่รุ่นใหม่ในปัจจุบันจะเข้าใจและยอมรับบทบาทและความหลากหลายทางเพศมากขึ้น แต่ค่านิยมในสังคมก็ยังเป็นเรื่องยากที่จะก้าวผ่าน ผลสำรวจของ LEGO พบว่า เด็กผู้ชายมากถึง 71% กังวลว่าจะถูกล้อเลียนหากเล่นของเล่นเด็กผู้หญิง ส่วนเด็กผู้หญิงก็มีราว 42% ที่กังวลในเรื่องเดียวกัน แต่ก็น่าสนใจว่าส่วนใหญ่แล้วเด็กผู้หญิงมักไม่มีปัญหากับการเล่นของเล่นที่ถูกกำหนดให้เป็นของเล่นสำหรับเด็กผู้ชาย

ทั้งนี้ บทบาทของพ่อแม่มีส่วนสำคัญในการจัดการปัญหานี้ รีเบคกา เฮนส์แนะนำว่า หากต้องซื้อของเล่นที่มีการระบุเพศให้กับเด็ก วิธีการหนึ่งที่สามารถทำได้คือการกำจัดเครื่องหมายระบุเพศนั้นออกไป อย่างการนำของเล่นออกจากบรรจุภัณฑ์ก่อนจะมอบให้เด็ก หรือการผสมผสานของเล่นเพื่อเปิดพื้นที่สำหรับจินตนาการให้กับเด็ก เช่น หากเด็ก ๆ ชื่นชอบเจ้าหญิง เป็นไปได้หรือไม่ที่จะมอบตุ๊กตาเจ้าหญิงพร้อมกับรถดับเพลิงให้กับเด็ก เพียงเท่านี้เด็ก ๆ ก็สามารถสวมบทบาทเป็นเจ้าหญิงที่สามารถดับไฟได้ด้วย

นอกจากนี้ ผู้ปกครองยังสามารถเลือกของเล่นที่เน้นการฝึกทักษะ โดยเฉพาะของเล่นในกลุ่ม STEAM ซึ่งย่อมาจากวิทยาศาสตร์ (science: S) เทคโนโลยี (technology: T) วิศวกรรม (engineering: E) ศิลปะ (art: A) และคณิตศาสตร์ (mathematics: M) ที่สามารถช่วยสร้างเสริมพัฒนาการทางสมองสำหรับเด็ก และยังเป็นของเล่นที่มีความเป็นกลางทางเพศที่ใคร ๆ ก็สามารถเล่นได้

Polesie Toys / Pexels

ยุคใหม่ในอุตสาหกรรมของเล่น
ในปัจจุบันมีความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นมากมายในอุตสาหกรรมของเล่น เคน ซีเตอร์ (Ken Seiter) รองประธานฝ่ายสื่อสารการตลาดของสมาคมของเล่น (Toy Association) ในสหรัฐอเมริกา ระบุว่า ของเล่นที่เป็นกลางทางเพศกำลังแพร่หลายมากขึ้นเรื่อย ๆ ในช่วง 5 ปีที่ผ่านมาและยังจะเป็นเทรนด์ที่ดำเนินต่อไปในอนาคต โดยในปี 2017 สมาคมของเล่นได้ยกเลิกการจัดหมวดหมู่ของเล่นด้วยคำว่า “เด็กชาย” และ “เด็กหญิง” แต่เปลี่ยนไปใช้คำว่า “แอ็กชันฟิกเกอร์แห่งปี” หรือ “ตุ๊กตาแห่งปี” แทน

ในส่วนการปรับตัวของภาคธุรกิจ ในปี 2015 Target Corporation เครือห้างสรรพสินค้ายักษ์ใหญ่ในสหรัฐอเมริกา ก็ได้ยกเลิกการติดฉลากระบุเพศให้กับของเล่นรวมถึงผลิตภัณฑ์สำหรับเด็กอื่น ๆ ขณะที่ผู้ผลิตของเล่นรายใหญ่อย่าง Hasbro ก็ออกแบบของเล่นยอดนิยมอย่าง Baby Alive, NERF และ Easy-Bake ให้ครอบคลุมเพศต่าง ๆ มากขึ้น

ในปี 2021 รัฐแคลิฟอร์เนียยังได้มีการออกกฎหมายใหม่ กำหนดให้ร้านค้าปลีกขนาดใหญ่ต้องมีโซนของเล่นที่เป็นกลางเพศภายในปี 2024 แม้ว่าจะยังไม่ห้ามการจัดโซนของเล่นสำหรับเด็กผู้หญิงและเด็กผู้ชายโดยเฉพาะ แต่ก็นับเป็นก้าวสำคัญที่จะสร้างบรรทัดฐานใหม่ให้กับอุตสาหกรรมของเล่นที่ต้องคำนึงถึงความเป็นกลางทางเพศมากขึ้นเช่นกัน

แต่ท้ายที่สุดแล้ว การเรียนรู้ที่จะเข้าใจและอยู่ร่วมกับความแตกต่างหลากหลายทางเพศของเด็กยังขึ้นอยู่กับผู้ปกครองที่ต้องเปิดใจยอมรับและส่งเสริมพัฒนาการควบคู่ไปกับจินตนาการของเด็ก สิ่งนี้จะช่วยให้เด็กสามารถเติบโตขึ้นมาได้อย่างมั่นใจและใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขตามความพึงพอใจของแต่ละบุคคล

หลักสำคัญคือการทำให้ “ของเล่นเป็นเพียงแค่ของเล่น” ที่มีไว้สำหรับทุกคน เช่นเดียวกันกับสิทธิและโอกาสในชีวิตอื่น ๆ ที่มนุษย์ทุกคนควรที่จะสามารถเข้าถึงได้ไม่ว่าจะเพศใด

ที่มา : บทความ “Why gender-neutral holiday presents matter for your children” โดย Lisa Selin Davis จาก edition.cnn.com
บทความ “The Future of Kids and Toys” โดย Grace Mahas จาก www.innovationstrategy.com
บทความ “5 Ways Kids Benefit from Gender-Neutral Toys and Activities” โดย Rebecca Macatee จาก www.parents.com
บทความ “Why gender-neutral toy options matter, according to experts” โดย Korin Miller จาก www.yahoo.com
บทความ “The fightback against gendered toys” โดย Kira Cochrane จาก www.theguardian.com

เรื่อง : ธีรพล บัวกระโทก