สมาคมสื่อฯต้านโกงร้อง กขค. สอบแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ ล็อกขนส่ง เสี่ยงผูกขาดตลาด

10 มีนาคม 2569 นายพลศักดิ์ สุพร เลขานุการสมาคมผู้สื่อข่าวต้านคอร์รัปชั่น(ประเทศไทย) พร้อมด้วยนายอนันต์ชัย ไชยเดช หรือ ทนายกระดูกเหล็ก เดินทางเข้ายื่นหนังสือร้องเรียน ผศ.ดร.วิษณุ วงศ์สินศิริกุล เลขาธิการ กขค. เพื่อขอให้ตรวจสอบแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซรายใหญ่ ผูกขาดทางการค้ากำหนดผู้ให้บริการขนส่งสินค้าไว้ล่วงหน้า ทำให้ผู้ขายและผู้ซื้อ ไม่สามารถเลือกบริษัทขนส่งได้เอง แม้จะมีผู้ให้บริการรายอื่นที่ใกล้ร้านกว่า ถูกกว่า หรือสะดวกกว่าก็ตาม

นายพลศักดิ์ กล่าวว่า สมาคมผู้สื่อข่าวต้านคอร์รัปชั่นฯ ได้รับการร้องเรียนจากสมาชิก ผู้ค้าและผู้บริโภคเป็นจำนวนมาก ขณะนี้ประสบปัญหาเกี่ยวกับการผูกขาดบริษัทขนส่ง ผู้ค้า และผู้ซื้อไม่สามารถเลือกบริษัทขนส่งได้เหมือนในอดีต

ทั้งนี้ได้หารือกับนายอนันต์ชัย ไชยเดช เห็นว่าการกระทำดังกล่าวของแพลตฟอร์มค้าออนไลน์น่าจะมีลักษณะฝ่าฝืน พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ.2560 หรือไม่ ซึ่ง กขค.เป็นองค์กรอิสระที่มีบทบาทหน้าสำคัญอย่างยิ่งในการกำกับดูแลแพลตฟอร์มการค้าออนไลน์ให้ทำการค้าที่เป็นธรรม จึงได้ยื่นหนังสือร้องเรียนดังกล่าวต่อ กขค.

ด้านนายอนันต์ชัย ระบุว่า ปัจจุบันแพลตฟอร์มออนไลน์บางแห่งกำหนดผู้ให้บริการขนส่งเฉพาะ ส่งผลให้ผู้ประกอบการร้านค้า แทบไม่มีสิทธิเลือกใช้บริษัทขนส่งอื่น แม้ในพื้นที่จะมีบริการที่รวดเร็วหรือใกล้กว่าก็ตามผู้ร้องเรียนมองว่า แนวทางดังกล่าว สร้างภาระต้นทุนโดยตรงให้ผู้ค้า เช่น ต้องเดินทางไปส่งสินค้ากับศูนย์ขนส่งที่อยู่ไกลกว่า ทำให้เสียค่าใช้จ่ายเพิ่ม เสียเวลา

รวมถึงอาจทำให้การจัดส่งล่าช้า ซึ่งท้ายที่สุด ภาระต้นทุนเหล่านี้มักถูกผลักไปยังผู้บริโภคผ่านราคาสินค้าที่สูงขึ้นการผูกขาดระบบขนส่ง ทำให้การแข่งขันของธุรกิจขนส่งถูกจำกัด ผู้ให้บริการรายอื่นไม่สามารถเข้าถึงตลาดได้

โดยส่งผลให้ผู้บริโภคถูกลดทางเลือก และอาจต้องยอมรับค่าขนส่งหรือคุณภาพบริการที่ไม่ได้แข่งขันกันอย่างเป็นธรรม จึงขอให้ กขค. ตรวจสอบว่า การกำหนดผู้ให้บริการขนส่งในลักษณะนี้ เข้าข่ายการผูกขาด หรือจำกัดการแข่งขันทางการค้า หรือไม่ ตามพ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ.2560

นายอนันต์ชัย กล่าวเพิ่มเติมว่า หากปล่อยให้แพลตฟอร์มขนาดใหญ่กำหนดผู้ให้บริการขนส่งเพียงไม่กี่ราย อาจทำให้โครงสร้างตลาดบิดเบือน การแข่งขันลดลง และผู้บริโภคต้องเป็นฝ่ายรับภาระในที่สุด ทั้งในรูปแบบค่าขนส่งที่สูงขึ้น การจัดส่งที่ล่าช้า และการขาดสิทธิในการเลือกบริการที่ดีที่สุด

ผศ.ดร.วิษณุ วงศ์สินศิริกุล เลขาธิการ กขค. กล่าวว่า ต้องขอบคุณสมาคมผู้สื่อข่าวต้านคอร์รัปชั่นฯ และทนายอนันต์ชัย ที่นึกถึงหน่วยงานของรัฐ สำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า กรณีการผูกระบบขนส่ง ซึ่ง กขค.ได้รับการร้องเรียนเข้ามาเป็นจำนวนมาก

นอกจากนี้ยังพบว่าแพลตฟอร์มค้าออนไลน์มีพฤติกรรมทางธุรกิจที่อาจผิดต่อพ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้าพ.ศ.2560 เช่น การบังคับทำโปรโมชั่น หรือพฤติกรรมของผู้มีอำนาจเหนือกว่าผู้ค้าและผู้บริโภค ซึ่งพฤติกรรมเหล่านี้มีโทษทางอาญา แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซส่วนใหญ่เป็นของต่างชาติ ซึ่งส่งผลกระทบต่อธุรกิจไทย ทั้งระบบขนส่ง พ่อค้าแม่ค้า ประกันภัย ไปจนถึงระบบการธนาคารพาณิชย์

ขณะนี้ กขค.ได้ผลักดันกฎหมาย (Multi-sided Platform) ร่างประกาศเกี่ยวกับการกำกับดูแล "Multi-sided Platform" เพื่อบังคับใช้กับธุรกิจซื้อขายบนแพลตฟอร์ม โดยมีสาระสำคัญกล่าวคือ ต้องให้ผู้ขายมีสิทธิ์เลือกขนส่ง แพลตฟอร์มต้องมีตัวเลือกให้ผู้ขาย ห้ามบังคับเลือก (No Default) ห้ามตั้งค่าเริ่มต้นหรือบังคับให้เลือกขนส่งรายใดรายหนึ่งเพียงรายเดียว ตลอดจนความโปร่งใส ห้ามปิดกั้นการมองเห็น

รวมถึงการขึ้นค่าธรรมเนียมต้องแจ้งล่วงหน้าและไม่เป็นการฮั้วกัน คาดว่าประกาศในราชกิจจานุเบกษาราวเดือนเมษายน 2569 ซึ่งจะมีบทลงโทษทั้งโทษทางอาญา มาตรา 50 สำหรับผู้ผูกขาดมีอำนาจเหนือตลาด และโทษทางปกครอง มาตรา 57 อีกด้วย