“ขนมไหว้พระจันทร์ไหหลำ” รสชาติแห่งเกาะใต้และความทรงจำวันรวมญาติ
เมื่อพูดถึงขนมไหว้พระจันทร์ หลายคนอาจนึกถึงขนมเปลือกบางเงามันแบบกวางตุ้ง หรือขนมแป้งร่วนเป็นชั้นแบบซูโจว แต่บนเกาะไหหลำทางตอนใต้ของจีน มีขนมไหว้พระจันทร์อีกแบบหนึ่งที่สะท้อนตัวตนของท้องถิ่นได้อย่างชัดเจน นั่นคือ “ขนมไหว้พระจันทร์แบบไหหลำ” หรือ “ฉยงซื่อเยว่ปิ่ง” ซึ่งโดดเด่นด้วยแป้งหอมร่วน ไส้แน่น และการผสมผสานวัตถุดิบจากดินแดนเขตร้อน
เสน่ห์สำคัญของขนมไหว้พระจันทร์ไหหลำอยู่ที่เปลือกแป้ง หรือ “ซูผี” ซึ่งมีลักษณะร่วน นุ่ม และเป็นชั้นบาง ๆ ไม่แข็งหรือเหนียวเกินไป ชาวไหหลำมักอธิบายคุณสมบัติของขนมชนิดนี้ด้วยคำว่า “กรอบ ร่วน นุ่ม” โดยแป้งจะมีความหอมมันจากไขมันที่ใช้ทำชั้นแป้ง เมื่อนำไปอบจนเป็นสีเหลืองทอง จึงให้สัมผัสต่างจากขนมกวางตุ้งซึ่งเน้นเปลือกนุ่มชุ่มน้ำเชื่อมและผิวเงา
มีคำเล่าขานในหมู่ช่างขนมว่า ขนมไหว้พระจันทร์ไหหลำได้รับอิทธิพลจากการนำเทคนิคแป้งร่วนของขนมซูโจวมาผสานกับเปลือกน้ำเชื่อมของขนมกวางตุ้ง ก่อนปรับสูตรให้เหมาะกับรสนิยมและวัตถุดิบของคนบนเกาะ จนกลายเป็นขนมที่มีเอกลักษณ์ของตนเอง โดยขนมไหว้พระจันทร์แบบไหหลำได้รับการรับรองเป็นหนึ่งในประเภทขนมไหว้พระจันทร์ตามมาตรฐานของจีน และกรรมวิธีการทำได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระดับมณฑลในปี 2560
ไส้ดั้งเดิมที่พบได้ทั่วไป ได้แก่ ไส้เมล็ดบัว ไส้ถั่วแดง ไส้ถั่วต่าง ๆ และไส้ธัญพืชรวม หรือ “อู่เหริน” ซึ่งเต็มไปด้วยเมล็ดพืชและถั่วหลายชนิด ความหลากหลายของไส้สะท้อนวิถีเกษตรและความอุดมสมบูรณ์ของไหหลำได้เป็นอย่างดี ขณะที่ความนิยมในวัตถุดิบท้องถิ่นทำให้มะพร้าวกลายเป็นส่วนประกอบสำคัญ ทั้งในรูปของไส้มะพร้าว ไส้คัสตาร์ดมะพร้าว หรือไส้เมล็ดบัวไข่แดงผสมมะพร้าว
ในยุคปัจจุบัน ผู้ผลิตในไหหลำยังต่อยอดรสชาติดั้งเดิมด้วยวัตถุดิบที่เชื่อมโยงกับภาพจำของเกาะ เช่น ใบเตย สับปะรด กาแฟ และผลไม้เมืองร้อนบางชนิด ขณะเดียวกัน บางร้านสร้างสรรค์รสชาติแปลกใหม่อย่างหมูเหวินชางหรือพริกเขียว เพื่อดึงดูดผู้บริโภครุ่นใหม่ อย่างไรก็ตาม ไส้เมล็ดบัวไข่แดงและไส้ธัญพืชรวมยังคงเป็นรสชาติหลักที่ครองใจคนท้องถิ่น
ขนมไหว้พระจันทร์ไหหลำจึงไม่ใช่เพียงของหวานตามฤดูกาล แต่เป็นสัญลักษณ์ของความทรงจำในครอบครัว ช่วงก่อนเทศกาลไหว้พระจันทร์ ร้านขนมเก่าแก่และโรงงานท้องถิ่นจะเริ่มผลิตขนมเพื่อให้ผู้คนซื้อกลับบ้าน ไหว้พระจันทร์ หรือมอบแก่ญาติผู้ใหญ่ การแบ่งขนมหนึ่งชิ้นให้สมาชิกในบ้านยังสื่อถึงการแบ่งปัน ความพร้อมหน้า และความปรารถนาให้ครอบครัวมีความสมบูรณ์ดังเช่นพระจันทร์เต็มดวง
ความหมายดังกล่าวยิ่งชัดเจนในหมู่ชาวไหหลำ ที่อพยพไปตั้งถิ่นฐานในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะสิงคโปร์และมาเลเซีย ขนมไหว้พระจันทร์สไตล์ไหหลำในดินแดนเหล่านี้พัฒนาไปอีกแนวทางหนึ่ง มีแป้งหนาและร่วน ไส้ให้รสหวานเค็มอันเป็นเอกลักษณ์จากงา ถั่วลิสง เมล็ดแตง หัวหอมเจียว เปลือกส้มแห้ง รวมถึงพริกไทยขาว จึงให้รสชาติซับซ้อนกว่าขนมไหว้พระจันทร์ทั่วไป
แม้รูปแบบของขนมไหว้พระจันทร์ไหหลำบนเกาะไหหลำ และขนมของชุมชนชาวไหหลำโพ้นทะเลจะมีรายละเอียดต่างกัน แต่ทั้งสองแบบมีจุดร่วมคือการรักษารากวัฒนธรรมผ่านรสชาติ ขนมหนึ่งชิ้นจึงบอกเล่าได้ทั้งเรื่องภูมิประเทศ วัตถุดิบท้องถิ่น การเดินทางของผู้คน และความผูกพันในครอบครัว
ในวันที่ตลาดขนมไหว้พระจันทร์เต็มไปด้วยรสชาติทันสมัยและบรรจุภัณฑ์หรูหรา ขนมไหว้พระจันทร์ไหหลำยังคงมีคุณค่าในฐานะรสชาติเรียบง่ายที่เชื่อมอดีตกับปัจจุบันไว้ด้วยกัน เป็นขนมที่ไม่ได้โดดเด่นเพียงเพราะความหวานหรือความหอมของแป้ง แต่เพราะทุกคำยังมีเรื่องราวของบ้านเกิดและการกลับมารวมตัวกันในคืนพระจันทร์เต็มดวง.
ทีมข่าวต่างประเทศ
เครดิตภาพ : GETTY IMAGES