'สมเกียรติ' แนะรัฐเลิกเน้น 'ของถูก' ในจัดซื้อจัดจ้าง เน้น 'คุณภาพ-ความคุ้มค่า' เพื่อดัน GDP โตเพิ่ม 0.5%

ดร.สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ ประธานสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) กล่าวเกี่ยวกับการปฏิรูปการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐในงาน "International Public Procurement 2026" ซึ่งจัดขึ้นโดยความร่วมมือของกรุงเทพธุรกิจ ธนาคารโลก และพันธมิตรระดับภูมิภาค ว่าอุตสาหกรรมก่อสร้างมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อเศรษฐกิจไทย โดยมีสัดส่วนถึง 2.6% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) และมีการจ้างงานกว่า 2 ล้านคน ซึ่งงานก่อสร้างภาครัฐคิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 60% ของการก่อสร้างทั้งหมด อย่างไรก็ตาม ปัญหาใหญ่ในปัจจุบันคือภาครัฐให้ความสำคัญกับ "ราคาถูก" มากเกินไป จนส่งผลเสียต่อประสิทธิภาพและการพัฒนาอุตสาหกรรมในภาพรวม

บทเรียนจากราคาถูก: อุบัติเหตุและคุณภาพต่ำ

ดร.สมเกียรติ ชี้ให้เห็นว่าการเน้นเกณฑ์ราคาต่ำสุด นำไปสู่ความเสี่ยงที่เป็นอันตรายต่อชีวิตและทรัพย์สิน ตัวอย่างที่ชัดเจนคืออุบัติเหตุบนถนนพระราม 2 ตึกถล่ม หรือถนนพัง ซึ่งหลายโครงการมีการประมูลต่ำกว่าราคากลางถึง 8-11% ส่งผลให้มีการใช้เทคโนโลยีหรือวัสดุที่ไม่ได้มาตรฐาน นอกจากนี้ การเข้ามาของสถาปนิกหรือผู้รับเหมาต่างชาติเช่น จีน ที่ตัดราคาอย่างรุนแรง 15-20% ยิ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพงานก่อสร้างในประเทศ

พื้นที่ที่ภาครัฐควรพัฒนาให้ดีขึ้น จากผลการศึกษาของ TDRI พบว่ามีหลายจุดในกระบวนการก่อสร้างภาครัฐที่ต้องได้รับการปรับปรุงอย่างเร่งด่วน:

ประเด็นแรกคือ การตั้งราคากลาง: ปัจจุบันราคากลางไม่สะท้อนต้นทุนจริง เช่น การคำนวณค่าแรงขั้นต่ำในการจัดซื้อจัดจ้างบางแห่งยังอยู่ที่ 155 บาทต่อวัน ทั้งที่ค่าแรงจริงพุ่งสูงกว่า 328 บาทแล้ว

ต่อมาคือการบริหารสัญญาและการจ่ายเงิน: พบปัญหาการจ่ายเงินล่าช้าอย่างมาก โดยเฉพาะโครงการรถไฟที่อาจล่าช้าถึง 1 ปี ทำให้ผู้รับเหมาต้องแบกรับภาระดอกเบี้ยกว่า 6.2 หมื่นล้านบาทต่อปี

นอกจากนี้คือ การหยุดชะงักของงาน: มักเกิดจากการส่งมอบพื้นที่ล่าช้าของรัฐ ซึ่งส่งผลกระทบต่อผลิตภาพอย่างรุนแรง เพราะไม่สามารถย้ายเครื่องจักรหรือแรงงานไปที่อื่นได้

ข้อเสนอแนะจาก TDRI เพื่อยกระดับอุตสาหกรรม

TDRI เสนอให้เปลี่ยนแนวคิดจากการยึด "ประโยชน์ของหน่วยงาน" ที่เน้นแต่ราคาถูก มาเป็น "ประโยชน์สาธารณะ" ที่เน้นความคุ้มค่า ซึ่งครอบคลุมทั้งคุณภาพ ความปลอดภัย และประสิทธิภาพในระยะยาว โดยมีแนวทางปฏิบัติดังนี้

• ปรับปรุงเกณฑ์การคัดเลือก: ให้ความสำคัญกับเกณฑ์คุณภาพ (Quality-based selection) และประสิทธิภาพด้านสิ่งแวดล้อม มากกว่าแค่ราคา
• ปรับสูตรราคาให้เป็นธรรม: ปรับราคากลางให้สะท้อนต้นทุนวัสดุและค่าแรงที่แท้จริง
• ระบบการจ่ายเงินที่รวดเร็ว: รัฐต้องจ่ายเงินให้ตรงเวลาเพื่อลดภาระทางการเงินของผู้รับเหมา

ท้ายที่สุด ดร.สมเกียรติกล่าวว่า หากรัฐบาลสามารถปฏิรูปการจัดซื้อจัดจ้างได้ตามข้อเสนอนี้ โดยเฉพาะการจ่ายเงินให้ตรงเวลาและการลดปัญหาการหยุดชะงักของงาน จะส่งผลให้ผลิตภาพในภาคการก่อสร้างสูงขึ้นอย่างมาก โดย TDRI ประเมินว่าการปฏิรูปดังกล่าวจะช่วยกระตุ้น GDP ของประเทศไทยให้เพิ่มขึ้นได้ถึง 0.5% ซึ่งหากปีนี้เศรษฐกิจไทยคาดการณ์ว่าจะโต 1.5% การปฏิรูปนี้จะช่วยดันให้เศรษฐกิจไทยโตได้ถึง 2.0% ทันที