สิ้นตำนาน เยอร์เกน ฮาเบอร์มาส นักปรัชญาเยอรมัน ทรงอิทธิพลในศตวรรษที่ 20
สิ้นตำนานนักคิดแห่งยุค เยอร์เกน ฮาเบอร์มาส นักปรัชญาและนักสังคมวิทยาชาวเยอรมัน ผู้ทรงอิทธิพลที่สุดคนหนึ่งในศตวรรษที่ 20 ถึงแก่กรรมอย่างสงบ อายุรวม 96 ปี
ฮาเบอร์มาสเป็นบุคคลสำคัญในหน้าประวัติศาสตร์ภูมิปัญญาของเยอรมนียุคหลังสงครามได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางจากทฤษฎีการสร้างฉันทามติทางการเมือง (Political consensus-building) และเป็นฟันเฟืองสำคัญในการกำหนดทิศทางวาทกรรมว่าด้วยการรวมตัวของยุโรปและการก่อตั้งสหภาพยุโรป (EU)
แม้จะมีพื้นเพมาจากสำนักคิดนีโอ-มาร์กซิสต์แห่งแฟรงก์เฟิร์ต แต่อิทธิพลของเขากลับได้รับการยอมรับจากทุกขั้วการเมือง แม้แต่นายกรัฐมนตรีเยอรมนีคนปัจจุบัน ฟรีดริช แมร์ซ จากพรรคคริสเตียนเดโมแครต (CDU) ฝ่ายอนุรักษนิยม ได้กล่าวยกย่องฮาเบอร์มาสผ่านแถลงการณ์ว่า
“เขาคือหนึ่งในนักคิดที่สำคัญที่สุดแห่งยุคสมัยของเรา ความเฉียบแหลมในการวิเคราะห์ของเขาได้หล่อหลอมวาทกรรมประชาธิปไตยไปไกลโพ้นพรมแดนประเทศ และเป็นดั่งแสงสว่างนำทางในทะเลที่ปั่นป่วน เสียงของเขาจะเป็นที่คิดถึงตลอดไป”
ประวัติ ฮาเบอร์มาส เกิดเมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 1929 ในครอบครัวชนชั้นกลางเมืองดึสเซลดอร์ฟ เขาเกิดมาพร้อมภาวะปากแหว่งเพดานโหว่ ทำให้มีปัญหาด้านการพูด ซึ่งอุปสรรคนี้เองที่กลายมาเป็นแรงผลักดันสำคัญให้เขาสนใจศึกษาเรื่อง “ความสำคัญของการสื่อสารและภาษา” ในเวลาต่อมา
ฮาเบอร์มาส เติบโตมาในยุคนาซีเรืองอำนาจ เคยเข้าร่วมกลุ่มยุวชนฮิตเลอร์ ในวัย 10 ขวบตามปกติของเด็กชายเยอรมันในยุคนั้น แต่การได้ประจักษ์ถึงความโหดร้ายของอาชญากรรมระดับชาติในภายหลัง คือจุดเปลี่ยนที่ผลักดันให้เขาหันมาทุ่มเทให้กับการศึกษาด้านปรัชญาและทฤษฎีทางสังคม
ในช่วงทศวรรษ 1980 เขาเป็นแกนนำในการโต้แย้งกับกลุ่มนักประวัติศาสตร์ฝ่ายอนุรักษนิยม ยืนหยัดว่าอาชญากรรมของยุคที่สาม เเป็นความโหดร้ายที่มีความเฉพาะตัว และการเผชิญหน้ายอมรับอดีตที่เลวร้ายถือเป็นหัวใจสำคัญของอัตลักษณ์ชาวเยอรมัน
ตลอดระยะเวลากว่า 7 ทศวรรษในวงการวิชาการ ฮาเบอร์มาสยังคงมีบทบาทสำคัญในการวิพากษ์วิจารณ์ประเด็นระดับโลกอย่างต่อเนื่อง ทว่าจุดยืนในช่วงหลังของเขากลับนำมาซึ่งข้อถกเถียงมากมาย เช่น ปี 2015 วิจารณ์อดีตนายกฯ อังเกลา แมร์เคิล อย่างรุนแรง ว่าท่าทีแข็งกร้าวของรัฐบาลในวิกฤตหนี้กรีซ เป็นการทำลายชื่อเสียงของเยอรมนี
ปี 2022 เขาวิพากษ์วิจารณ์ แอนนาเลนา แบร์บ็อค อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศ ว่ามีท่าทีที่ก้าวร้าวและแสดงความมั่นใจเกินเหตุต่อประเด็นสงครามยูเครน
ในช่วงสงครามกาซา เขาออกมาระบุว่าปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอลในฉนวนกาซาหลังเหตุการณ์ 7 ตุลาคม “มีความชอบธรรมในหลักการ” ทำให้เขาเผชิญเสียงวิจารณ์และจดหมายประณามจากกลุ่มนักคิดรุ่นใหม่ในสายทฤษฎีวิพากษ์
ผลงานชิ้นสุดท้ายของฮาเบอร์มาส คือหนังสือที่มีชื่อว่า “Things Needed to Get Better” ตีพิมพ์เมื่อเดือนธันวาคมปีที่ผ่านมา
เนื้อหาเน้นย้ำถึงการปฏิเสธความพ่ายแพ้ และเชื่อมั่นว่ามนุษยชาติยังสามารถเผชิญหน้าและเอาชนะวิกฤตการณ์ในปัจจุบันได้ในท้ายที่สุด ฮาเบอร์มาสจากไปโดยทิ้งบุตร 2 คนไว้เบื้องหลัง (จากทั้งหมด 3 คน) ขณะที่ภรรยาของเขา อูเทอ (Ute) เพิ่งเสียชีวิตไปเมื่อปีที่แล้ว
อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง