Reimagining What’s Possible เมื่อการเมืองพบเทคโนโลยี ปลดล็อกอนาคตไทย

บนเวที Reimagining What’s Possible: เมื่อการเมืองพบเทคโนโลยี ปลดล็อกอนาคตไทย ในงาน THE STANDARD ECONOMIC FORUM 2026 รักชนก ศรีนอก สส.พรรคประชาชน, ธีระชาติ ก่อตระกูล คณะทำงานผู้นำฝ่ายค้านฯ และ นพ.ปิยะฤทธิ์ อิทธิชัยวงศ์ คณะทำงาน Tech Talents กระทรวง อว. ร่วมแลกเปลี่ยนถึงโอกาสและข้อจำกัดในการนำเทคโนโลยีมาเปลี่ยนวิธีทำงานของภาครัฐ

AI ช่วยตรวจงบประมาณ แต่การตัดสินใจยังอยู่ที่คน

ธีระชาติ เล่าประสบการณ์ตรวจสอบงบประมาณราว 3 แสนล้านบาท ท่ามกลางเอกสารมหาศาลและเวลาจำกัด จึงนำ AI อย่าง Claude มาช่วยอ่านเอกสาร เปรียบเทียบราคา และค้นหาความผิดปกติ เช่น บริษัทที่เสนอราคากลางโครงการ 400 ล้านบาท แต่มีรายได้เพียง 4 แสนบาท

อย่างไรก็ตาม แม้จะนำข้อมูลไปเสนอให้ตัดงบถึง 65 ครั้ง แต่กลับไม่ผ่านการลงมติแม้แต่ครั้งเดียว สะท้อนว่า AI ช่วยค้นพบปัญหาได้ แต่การตัดสินใจยังขึ้นอยู่กับกลไกและผู้มีอำนาจในระบบ

เปิดข้อมูลภาครัฐ เพื่อให้เทคโนโลยีช่วยตรวจสอบได้มากขึ้น

ปัญหาสำคัญอีกด้านคือข้อมูลภาครัฐที่ยังแยกอยู่ตามหน่วยงานต่างๆ ทำให้การตรวจสอบและเชื่อมโยงข้อมูลทำได้ยาก ทั้งที่เทคโนโลยีสามารถช่วยวิเคราะห์ข้อมูลจำนวนมากและค้นหาความผิดปกติได้รวดเร็วกว่าการตรวจสอบด้วยคนเพียงอย่างเดียว

รักชนก เสนอว่า รัฐไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการลงทุนสร้าง AI ใหม่เสมอไป แต่ควรเปิดข้อมูลสำคัญให้ประชาชนและภาคประชาสังคมช่วยตรวจสอบ โดยเฉพาะข้อมูลจัดซื้อจัดจ้าง (e-GP) ข้อมูลบริษัทและงบการเงิน ข้อมูลข้าราชการระดับสูง และบัญชีทรัพย์สินจาก ป.ป.ช.

หากข้อมูลเหล่านี้เชื่อมโยงกันได้ เทคโนโลยีจะช่วยตรวจสอบความสัมพันธ์ระหว่างบริษัท ผู้ถือหุ้น และเจ้าหน้าที่รัฐได้ง่ายขึ้น โดยมีการเปิดเผยข้อมูลและการสนับสนุนจากฝ่ายการเมืองเป็นเงื่อนไขสำคัญ

อว. ทดลองใช้ AI Agent และเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญเปลี่ยนวิธีทำงานรัฐ

นพ.ปิยะฤทธิ์ ยกตัวอย่างการทำงานของกระทรวง อว. ที่ดึงเครือข่าย Tech Talent เข้ามาช่วยผู้บริหารตัดสินใจ พร้อมใช้ AI Agent ตรวจสอบเอกสารและความสมเหตุสมผลของ TOR โดยระบุว่าสามารถปรับลดงบโครงการจากกว่า 5,000 ล้านบาทเหลือหลักร้อยล้านบาทได้ ขณะที่เนื้องานแทบไม่เปลี่ยน นอกจากนี้ ยังใช้เครือข่ายคนไทยในบริษัทเทคโนโลยีระดับโลก เช่น OpenAI, Google และ Anthropic ประสานความร่วมมือเพื่อเพิ่มโอกาสให้ประเทศไทยเข้าถึงเทคโนโลยีใหม่ๆ

เทคโนโลยีจะเปลี่ยนภาครัฐได้ ต้องเปลี่ยนระบบควบคู่กัน

แม้เทคโนโลยีจะเปิดโอกาสใหม่ในการพัฒนาภาครัฐ ทั้งการใช้ AI ตรวจสอบงบประมาณ การเชื่อมโยงข้อมูล และการนำผู้เชี่ยวชาญเข้ามาช่วยทำงาน แต่ประสบการณ์ของทั้งสามคนสะท้อนว่า เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอ

การเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นจริงต้องอาศัยการเปิดเผยข้อมูล การปรับกฎระเบียบและวิธีทำงาน รวมถึงการสร้างระบบที่เดินหน้าต่อได้แม้เปลี่ยนผู้บริหารหรือรัฐบาล เพื่อให้เทคโนโลยีสร้างประโยชน์ต่อประชาชนและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศได้ในระยะยาว