อิหร่าน สหรัฐฯ และอิสราเอลต้องการอะไรกันแน่? เราจะมาสรุปให้ในรายงานนี้
หลายสัปดาห์หลังจากความขัดแย้งในตะวันออกกลางหยุดชะงัก อิหร่านและสหรัฐฯ กำลังต่อสู้กันด้วยเจตจำนงในการเจรจาเพื่อหาทางออก แม้ว่าแต่ละฝ่ายจะมีเป้าหมายที่แตกต่างกัน
“สำหรับอิหร่าน เดิมพันนั้นสูงมาก สำหรับสหรัฐฯ นั้นเป็นเรื่องระยะสั้น” อาลี วาเอซ ผู้จัดการโครงการอิหร่านของกลุ่มวิเคราะห์วิกฤตการณ์ระหว่างประเทศ (International Crisis Group) กล่าว
อย่างไรก็ตาม ความคืบหน้าชะลอตัวลง โดยอิหร่านกล่าวว่าพวกเขายังไม่ใกล้ที่จะลงนาม และประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ เตือนว่าเขาไม่รีบร้อน
หากข้อตกลงเกิดขึ้นจริง มันจะหมายความอย่างไรสำหรับอิหร่านและสหรัฐฯ รวมถึงพันธมิตรของสหรัฐฯ อย่างอิสราเอล ซึ่งคัดค้านข้อตกลงใดๆ กับสาธารณรัฐอิสลามมาโดยตลอด?
อิหร่านจะได้อะไรจากเรื่องนี้?
เศรษฐกิจของอิหร่านได้รับผลกระทบอย่างหนักจากมาตรการคว่ำบาตรระหว่างประเทศมานานหลายปี และในช่วงไม่กี่สัปดาห์ก่อนสงคราม การประท้วงเรื่องค่าครองชีพที่สูงขึ้นได้ปะทุขึ้น ซึ่งถูกปราบปรามอย่างโหดร้ายโดยทางการ
วาเอซกล่าวว่า อิหร่านต้องการ "เงินทุนหลายแสนล้านดอลลาร์เพื่อฟื้นฟูเศรษฐกิจ"
แต่เงินจำนวนนั้นจะไม่สามารถหาได้หากประเทศไม่แก้ไข "ปัญหาของตนกับโลกภายนอกอย่างเป็นพื้นฐาน" เขากล่าวเสริม
"การเอาตัวรอดจากสงครามที่ร้อนระอุเป็นเรื่องหนึ่ง การหยุดนิ่งในสันติภาพที่เย็นชาเป็นอีกเรื่องหนึ่ง"
วาเอซกล่าวว่า สิ่งสำคัญที่สุดของอิหร่านยังคงเป็นการเอาตัวรอด ซึ่งต้อง "ฟื้นฟูอำนาจทางทหารและสร้างประเทศขึ้นใหม่เพื่อให้สามารถควบคุมอำนาจภายในประเทศได้อย่างมั่นคง"
"ไม่ต้องสงสัยเลยว่าหากไม่มีการสร้างประเทศขึ้นใหม่ อนาคตของประเทศก็จะตกอยู่ในอันตราย" เขากล่าวเสริม
อิหร่านเรียกร้องให้สหรัฐฯ ปล่อยสินทรัพย์ที่ถูกอายัดไว้ภายใต้มาตรการคว่ำบาตรมานานแล้ว
สำนักข่าวทัสนิมของอิหร่านรายงานว่า อิหร่านยืนยันว่าข้อตกลงเบื้องต้นใดๆ กับสหรัฐฯ "จะต้องมีเงื่อนไขว่าอิหร่านจะต้องเข้าถึงทรัพย์สินที่ถูกอายัดไว้ได้อย่างน้อยบางส่วน"
วาเอซกล่าวว่า "ยิ่งสหรัฐฯ ไม่ให้อิหร่านเข้าถึงทรัพย์สินที่ถูกอายัดไว้มากเท่าไหร่ อิหร่านก็จะยิ่งยืนกรานที่จะใช้การควบคุมช่องแคบฮอร์มุซเพื่อ…สร้างรายได้มากขึ้นเท่านั้น"
อิหร่านปิดล้อมเส้นทางน้ำที่สำคัญนี้มาตั้งแต่เริ่มสงคราม ส่งผลให้ราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้นและรบกวนเศรษฐกิจโลก
แล้วสหรัฐฯ ล่ะต้องการอะไร?
ไมราฟ ซอนไซน์ นักวิเคราะห์อาวุโสจากกลุ่มวิเคราะห์วิกฤตการณ์ระหว่างประเทศ (International Crisis Group) กล่าวว่า ทรัมป์เข้าสู่สงครามโดยคิดว่า "มันจะรวดเร็วและประสบความสำเร็จมากกว่าที่เป็นอยู่"
ผู้นำสหรัฐฯ ต้องการให้อิหร่านละทิ้งโครงการนิวเคลียร์ แต่การเจรจาหลายรอบและสงครามจนถึงขณะนี้ยังไม่สามารถบรรลุผลดังกล่าวได้
ความขัดแย้งที่สำคัญยังคงมีอยู่ ซึ่งบ่งชี้ว่าประเด็นนิวเคลียร์น่าจะถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาในภายหลัง
วาเอซกล่าวว่า การแก้ไขปัญหาอื่นๆ เช่น ปัญหาช่องแคบฮอร์มุซ ดูสมเหตุสมผลกว่าการ "จมอยู่กับประเด็นนิวเคลียร์"
ในระยะสั้น สิ่งที่ทรัมป์ให้ความสำคัญเป็นลำดับแรกอาจเป็นการยุติสงคราม "เพราะเขาจำเป็นต้องลดราคาน้ำมันในตลาดโลกและราคาน้ำมันในสหรัฐฯ" เขากล่าวเสริม
ในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา คำพูดที่เปลี่ยนแปลงไปของทรัมป์ -- บางครั้งก็โกรธ บางครั้งก็มองโลกในแง่ดี -- ส่งผลให้ราคาน้ำมันผันผวนขึ้นลงด้วยความหวังว่าข้อตกลงจะเปิดช่องแคบฮอร์มุซได้อีกครั้ง
ทรัมป์ยังจำเป็นต้อง "มุ่งเน้นไปที่การเลือกตั้งกลางเทอมและโอกาสที่พรรครีพับลิกันจะรักษาการควบคุมทั้งสองสภาของรัฐสภา" วาเอซกล่าว
ซอนเซนเสริมว่า: ทรัมป์ "มีผลประโยชน์ส่วนตัวในการแสดงให้เห็นว่าตนเองเป็นผู้ชนะ"
แล้วอิสราเอลล่ะ?
นายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮูของอิสราเอลกล่าวว่า เขาและทรัมป์ได้ตกลงกันว่า "ข้อตกลงขั้นสุดท้ายใดๆ กับอิหร่านจะต้องขจัดภัยคุกคามทางนิวเคลียร์อย่างสิ้นเชิง"
ซอนไซน์กล่าวว่าพวกเขาเริ่ม "สงครามโดยหวังว่ามันจะส่งผลดีต่อพวกเขา" และเสริมว่า "เห็นได้ชัดว่ามันไม่ได้ผล"
เธอกล่าวว่าประเด็นหลักของอิสราเอลนับตั้งแต่นั้นมาคือ "เราแค่ต้องรักษากองกำลังทหาร การคุกคามทางทหาร เราต้องรักษาแรงกดดันทางเศรษฐกิจ และในที่สุดมันจะนำไปสู่ผลลัพธ์"
ก่อนหน้านี้อิสราเอลพยายามขัดขวางรัฐบาลของบารัค โอบามา ในการทำข้อตกลงนิวเคลียร์ในปี 2015 อิสราเอลล้มเหลวในครั้งนั้น แต่ก็ยังคงผลักดันต่อไปจนกระทั่งทรัมป์ขึ้นมาเป็นประธานาธิบดี
วาเอซกล่าวว่า "ไม่มีข้อตกลงใดที่จะทำให้อิสราเอลพอใจ"
"ผมคิดว่าอิสราเอลจะยังคงคัดค้านข้อตกลงใดๆ กับอิหร่านต่อไป แม้ว่าจะมีการสรุปข้อตกลงกรอบการทำงานแล้วก็ตาม"
วาเอซเตือนว่าข้อตกลงที่กำลังเจรจาอยู่นั้นมี "เงื่อนไขอันตราย" เช่น เลบานอน ซึ่งอิสราเอลยังคงโจมตีอยู่แม้จะมีข้อตกลงหยุดยิงที่สหรัฐฯ เป็นผู้ไกล่เกลี่ย โดยกล่าวว่าเป้าหมายคือกลุ่มฮิซบอลลาห์
เขากล่าวว่า การที่อิหร่านยืนกรานที่จะรวมเลบานอนไว้ในข้อตกลงใดๆ ก็ตามนั้น ทำให้ "อิสราเอลมีเครื่องมือที่จะทำลายความเข้าใจระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่าน" แม้ว่าจะไม่ใช่ในทันทีก็ตาม
Agence France-Presse
Photo - ชายคนหนึ่งเดินข้ามถนนผ่านป้ายโฆษณาบนผนังอาคารที่แสดงภาพช่องแคบฮอร์มุซ พร้อมคำบรรยายภาษาเปอร์เซียว่า "อยู่ในมือของอิหร่านตลอดไป" ที่จัตุรัสวานัก ในกรุงเตหะราน เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2026 (Photo by ATTA KENARE / AFP)