แจก 'สปก.' คืนชีพ พิสูจน์น้ำยา-ยึดที่คนดัง

กลับมาเป็นกระแสอีกครั้ง สำหรับการตรวจยึดคืนที่ดินของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.)ครั้งนี้มีรายชื่อสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) เข้ามาเอี่ยวเพียบ

เรื่องราวเริ่มร้อนระอุขึ้น เพราะมีชื่อของ ส.ส.คนดัง พรรคพลังประชารัฐ อย่าง น.ส.ปารีณา ไกรคุปต์ ส.ส.ราชบุรี มีคนแจ้งเข้ามาว่าที่ดินฟาร์มไก่ เขาสนฟาร์ม ในพื้นที่หมู่ 6 ต.รางบัว อ.จอมบึง จ.ราชบุรี ตั้งอยู่ในพื้นที่ ส.ป.ก.และป่าสงวน ประมาณ 1,700 ไร่ จึงมีคำถามจากประชาชนว่ากรณีนี้เข้าข่ายบุกรุกป่าหรือไม่

ขณะนี้อยู่ระหว่างการตรวจสอบของคณะกรรมการ ป.ป.ช.เกี่ยวกับการยื่นบัญชีทรัพย์สิน และวันที่ 18 พฤศจิกายน น่าจะได้รับเอกสารจากกรมป่าไม้ และส.ป.ก.เพิ่มเติม เพื่อตรวจสอบความถูกต้องเชื่อมโยงกันอีกครั้ง

กรณีดังกล่าวนำมาซึ่งปฏิบัติการทวงคืนที่ดิน ส.ป.ก.สุดฮือฮาของ ร.อ.ธรรมนัส พรหมเผ่า รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ประกาศยึดที่ ส.ป.ก.ของนักการเมืองที่ถือครองผิดกฎหมาย เพื่อนำมาแจกจ่ายให้เกษตรกรรายย่อย โดยไม่ละเว้นว่าเป็นพรรคการเมืองใด แม้แต่พรรคร่วมรัฐบาลอย่างพรรคประชาธิปัตย์ พรรคภูมิใจไทย และยังรวมถึงพื้นที่วัดของหลวงตามหาบัวด้วย

ส่วนในกรณีของ น.ส.ปารีณานั้น ร.อ.ธรรมนัส ระบุว่า ขณะนี้อยู่ระหว่างการตรวจสอบการถือครองที่ดิน คาดว่าจะได้ผลสรุปที่ชัดเจนในเร็วๆ นี้ หากมีความชัดเจนเรื่องข้อมูลการถือครอง หรือระบุว่าเป็นที่ ส.ป.ก.ต้องยึดคืนทั้งหมด เพื่อนำไปแจกให้เกษตรกรรายย่อย แต่คาดว่าที่สุดแล้ว อาจจะต้องยึดคืนเกือบทั้งหมดหรือไม่ เพราะตามหลักเกณฑ์เกษตรกร สามารถถือครอง ส.ป.ก.ได้เพียง 50 ไร่เท่านั้น

นอกจากนี้ ยังมีกรณีของนายสมัชชา เอ่งฉ้วน อดีตผู้สมัคร ส.ส.กระบี่ พรรคพลังประชารัฐได้รับสิทธิครองที่ดิน ส.ป.ก.เนื้อที่ 16 ไร่ 2 งาน 80 ตารางวา บนพื้นที่หมู่ 1 ต.ทับปริก อ.เมือง จ.กระบี่ เป็นต้น หลังจากมีกระแสข่าวในเรื่องนี้ออกมา ร.อ.ธรรมนัสได้ออกมาชี้แจงว่า กรณีของนายสมัชชาต้องไปตรวจสอบว่ามีการครอบครองมากี่ปี และทำการเกษตรจริงหรือไม่ ถ้าทำการเกษตรและไม่เกิน 50 ไร่ ก็มีสิทธิได้รับ ในหลักการของนโยบาย ส.ป.ก.ที่เกี่ยวเนื่องกับพื้นที่ของกรมป่าไม้ส่งมอบมาให้ ไม่ได้มีเงื่อนไขว่าต้องเป็นผู้ยากไร้ ขอให้เป็นผู้ครอบครอบเดิม และใช้พื้นที่นั้นทำการเกษตรจริงๆ และต้องไม่เกิน 50 ไร่ ก็เข้าเงื่อนไขรับได้

ในอดีตเรื่องแบบนี้เคยโด่งดังมาแล้ว หากย้อนไปถึงตำนานที่ดิน ส.ป.ก. มีชื่อของนายสุเทพ เทือกสุบรรณ สมาชิกพรรครวมพลังประชาชาติไทย (รปช.) กรณีการดำเนินนโยบายปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.4-01) เป็นกรณีของที่ดินต้องจัดสรรให้กับเกษตรกรผู้มีรายได้น้อย

แต่เมื่อพรรคฝ่ายค้านตรวจสอบกลับพบว่าที่ดินดังกล่าวไปอยู่ในมือของเศรษฐีและกลุ่มนายทุนใกล้ชิดนายสุเทพ ไม่มีสิทธิตามกฎหมาย กว่า 10 ราย และหนึ่งในนั้นมีชื่อของ นายทศพร เทพบุตร สามีของ นางอัญชลี วานิช เทพบุตร เลขานุการของนาย สุเทพขณะนั้น สมัยเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรฯ ระหว่างปี 2535-2537

ขณะนั้น พรรคฝ่ายค้าน คือ พรรคชาติไทย เปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจนายสุเทพ กรณีการทุจริตในการแจกที่ดินทำกินแก่เกษตรกรผู้มีรายได้น้อย ซึ่งก็คือ ที่ ส.ป.ก.4-01 ส่งผลให้ นายชวน หลีกภัย นายกรัฐมนตรีต้องตัดสินใจยุบสภาและจัดให้มีการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ.2538

แม้ในตอนนั้นจะถูกอภิปรายไม่ไว้วางใจกรณีทุจริตการแจกที่ดิน ส.ป.ก.4-01 ในปี พ.ศ.2538 แต่นายสุเทพไม่เคยถูกฟ้องร้องดำเนินคดีในชั้นศาลเกี่ยวกับกรณีนี้แต่อย่างใด มีเพียงผู้รับมอบจากนายสุเทพถูกเพิกถอนสิทธิในที่ดินเหล่านั้น และศาลฎีกาพิพากษาได้สั่งให้นายทศพร เทพบุตร ออกจากที่ดินหลวงที่ยึดครองเป็นสมบัติส่วนตัวนานถึง 12 ปี

คดีนี้เริ่มต้นเมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2537 เมื่อครั้งนายสุเทพดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรฯ ได้เดินทางมามอบเอกสารที่ดิน ส.ป.ก.4-01 ให้กับเกษตกรผู้มีรายได้น้อย จำนวนที่ดิน 592 แปลง เป็นพื้นที่ 10,536 ไร่ 2 งาน 95 ตารางวา มีผู้ได้รับ 489 ราย เมื่อตรวจสอบ พบรายชื่อ 11 ตระกูลดัง ที่ได้รับสิทธิในที่ดิน ส.ป.ก.4-01 ดังนี้ ตระกูลเทพบุตร, ศรีแสน สุชาติ, หงษ์หยก, ถาวรว่องวงศ์, ประจันทบุตร, สุขศิริสัมพันธ์, เอกวานิช, ตันติวิท, ทองตัน, อมรไพโรจน์ และกี่สิ้น จากนั้นทาง จ.ภูเก็ต ได้ตั้งกรรมการขึ้นมาสืบสวนข้อเท็จจริง และตรวจสอบคุณสมบัติผู้ที่ได้รับสิทธิ ส.ป.ก.4-01 รวมทั้งการตรวจสอบจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

วันที่ 17 เมษายน 2538 คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินจังหวัดภูเก็ต ได้มีมติเพิกถอนเอกสารในที่ดิน ส.ป.ก.4-01 ที่แจกให้นายทุนจำนวน 8 ราย เพราะขาดคุณสมบัติ ตามที่คณะกรรมการกฤษฎีกาตีความ นอกจากนี้ ส.ป.ก. ได้ตรวจสอบข้อเท็จจริง พร้อมทั้งมีมติให้เพิกถอนสิทธิ ส.ป.ก.4-01 อีก 24 ราย

แม้คดีของนายทศพรจะมีการยื่นอุทธรณ์ แต่ในที่สุดศาล จ.ภูเก็ต ได้อ่านคำพิพากษาศาลฎีกาพิพากษายืนคำพิพากษาศาลอุทธรณ์คืนสิทธิ และให้นายทศพรและบริวารออกจากที่ดิน ส.ป.ก.4-01 ก. เลขที่ 140 อ.เมือง จ.ภูเก็ต เนื้อที่ 98 ไร่ 1 งาน 7 ตารางวา เมื่อวันที่ 7 มิถุนายน 2550

จากคดีที่ดิน ส.ป.ก.4-01 เมื่อวันที่ 7 มิถุนายน 2550 ศาลมีคำสั่งให้นายทศพรผู้ครอบครองที่ดินจำนวน 98 ไร่ 1 งาน 7 ตารางวา คืนที่ดิน และออกจากที่ดิน รวมทั้งผู้ถือครองที่ดินอื่นๆ ที่ไม่มิสิทธิตามกฎหมาย ทางคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมได้เรียกคืนที่ดินทั้งหมด กรณีดังกล่าวนี้ส่งผลให้นายสุเทพลาออกจากตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการ ในเดือนธันวาคม 2537

กรณีดังกล่าวนี้ยังทำให้เกิดการปฏิรูปรับปรุงระเบียบและกฎหมายเกี่ยวกับการแจกจ่ายที่ดินให้ประชาชนเป็นไปอย่างรัดกุมมากยิ่งขึ้น และส่งผลดีต่อประเทศในระยะต่อมา

ตามกฎเกณฑ์แล้ว ที่ดิน ส.ป.ก. 4-01 คือเอกสารสิทธิให้ประชาชนเข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดิน เริ่มขึ้นเมื่อมีพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ.2518 มีหลักการสำคัญว่า ที่ดินในเขตปฏิรูปนั้นใช้ทำเกษตรกรรมได้อย่างเดียวเท่านั้น ทำประโยชน์อย่างอื่นไม่ได้ และผู้ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดิน ส.ป.ก.4-01 จะต้องมีฐานะยากจน พื้นที่ดังกล่าวไม่สามารถซื้อขายได้ ตามมาตรา 39 ระบุไว้ว่าที่ดินที่บุคคลได้รับสิทธิโดยการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม จะทําการแบ่งแยกหรือโอนสิทธิในที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นมิได้ เว้นแต่เป็นการตกทอดทางมรดกแก่ทายาทโดยธรรม หรือโอนไปยังสถาบันเกษตรกรหรือ ส.ป.ก. เพื่อประโยชน์ในการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ทั้งนี้ ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์วิธีการและเงื่อนไขที่กําหนดในกฎกระทรวง

ส่วนกรณีที่มีการซื้อขายแล้ว แต่ในทางนิติกรรมระหว่างผู้ซื้อกับผู้ขาย ก็เป็นการต้องห้ามชัดแจ้ง โดยกฎหมายย่อมตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 150 ในเขตปฏิรูปที่ดิน หรือสรุปก็คือไม่สามารถซื้อขายได้ แต่หากพบว่ามีการซื้อขาย ส.ป.ก.จะยึดที่คืนทันทีโดยไม่มีการชดเชยผู้ซื้อแต่อย่างใด ส่วนที่ดิน ภบท.5 ก็ไม่สามารถซื้อขายได้เช่นเดียวกัน และที่ดิน ส.ป.ก.ภาครัฐก็ไม่สามารถยึดมาเพื่อขายได้ ต้องนำไปจัดสรรให้กับประชาชนใช้เพื่อทำกินเท่านั้น

หลังจากนี้ ต้องติดตามต่อไปว่าการเอาผิดผู้ถือครองสิทธิที่ดิน ส.ป.ก.อย่างผิดวัตถุประสงค์ของรัฐบาล ‘บิ๊กตู่’ จะสามารถเรียกคืนที่ดินทำกิน คืนสู่เกษตรกรผู้มีรายได้น้อยได้แค่ไหน