“นักโทษชาวต่างชาติ” ในสยามเมื่อ 100 กว่าปีก่อน ได้เบี้ยเลี้ยงเท่าไหร่ เชื้อชาติไหนมากสุด

เปิดเบี้ยเลี้ยง “นักโทษชาวต่างชาติ” ในสยามเมื่อ 100 กว่าปีก่อน ได้วันละเท่าไหร่ มีเชื้อชาติไหนมากสุด

รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) มีการปฏิรูปงานราชทัณฑ์ ซึ่งนอกจากจะควบคุมดูแลนักโทษชาวสยามแล้ว ยังต้องบริหารจัดการนักโทษต่างชาติด้วยเช่นกัน

เรื่องนี้ ผศ. ดร. ศรัญญู เทพสงเคราะห์ เล่าไว้ในหนังสือ “รัฐราชทัณฑ์ อำนาจลงทัณฑ์ในยุคสมัยใหม่” (สำนักพิมพ์มติชน) ตอนหนึ่งว่า

ชาวต่างชาติที่ต้องคำพิพากษาจำคุกของศาลกงสุล จะมีสถานะเป็น “นักโทษชาวต่างชาติ” (foreign prisoners) ในระยะแรกนักโทษต่างชาติส่วนใหญ่จะถูกคุมขังกระจัดกระจายตามตะรางกงสุลของชาติตัวเอง แต่หากไม่มีสถานที่คุมขัง ก็สามารถนำนักโทษมาฝากขังที่คุกหรือตะรางของกรมพระนครบาลได้ โดยกงสุลต้องรับผิดชอบค่าอาหารเลี้ยงนักโทษในบังคับของตน

ก่อนทศวรรษ 2450 การควบคุมนักโทษต่างชาติไม่ได้สร้างปัญหาให้สยามเท่าไรนัก เพราะยังมีจำนวนน้อย

แต่เค้าลางปัญหาเริ่มเกิดขึ้นในต้นทศวรรษ 2450 เมื่อรัฐบาลสยามรับโอนนักโทษต่างชาติทั้งหมดจากตะรางกงสุลอังกฤษ ตามด้วยชาติตะวันตกอื่นๆ มาอยู่ใต้อำนาจคุกสยาม

“นักโทษชาวต่างชาติ” อยู่ที่ไหน

ช่วงนั้น รัฐบาลสยามได้จัดตั้ง “แผนกต่างประเทศ” ในเรือนจำกองมหันตโทษ ตามด้วยการจัดตั้ง “คุกต่างประเทศ” (international gaol) เพื่อคุมขังนักโทษต่างชาติโดยเฉพาะ เริ่มก่อสร้างใน พ.ศ. 2452 มีที่ตั้งอยู่ติดบ้านพักเจ้ากรมกองมหันตโทษ ประตูคุกหันหน้าออกไปหน้าถนนมหาไชย

การสร้างคุกต่างประเทศมีค่าใช้จ่ายจำนวนมาก ทั้งค่าก่อสร้าง ซ่อมบำรุง การจัดซื้อวัสดุอุปกรณ์ ค่าจ้างเจ้าพนักงาน ฯลฯ ซึ่งรัฐบาลสยามเป็นผู้ออกทั้งหมด ขณะที่ชาติมหาอำนาจตะวันตกรับผิดชอบเฉพาะค่าใช้จ่ายส่วนตัวของนักโทษในบังคับของตน ได้แก่ ค่าอาหาร เครื่องนุ่งห่ม และยารักษาโรค เท่านั้น

เมื่อการก่อสร้างแล้วเสร็จ รัฐบาลสยามได้ย้ายนักโทษต่างชาติชุดแรกจำนวน 16 คน ซึ่งเป็นนักโทษในบังคับของรัฐบาลอังกฤษจากตะรางกงสุลอังกฤษ มาคุมขังช่วงกลางปี 2453 และให้กงสุลประเทศอื่นๆ ที่ยังไม่ได้ยกเลิกศาลกงสุลและไม่มีตารางกงสุล สามารถนำนักโทษมาฝากขังได้

รูปแบบอาคารของคุกต่างประเทศสร้างตามแบบเรือนจำในสหรัฐอเมริกา นักโทษอยู่ใน “เคบิน” หรือห้องขังห้องละ 1 คน ภายในห้องขังมีเตียงไม้ติดผนังพับได้ และมีช่องระบายอากาศ ช่วยให้อากาศถ่ายเทไม่อบอ้าวเกินไป ส่วนหน้าห้องขังมีระเบียงทางเดินยาว

การดำเนินงานของคุกต่างประเทศระหว่างปี 2452-2454 มีเจ้าพนักงานชาวต่างชาติทั้งชาวอังกฤษและแขก ที่เคยทำงานในตะรางศาลกงสุลอังกฤษหรือเรือนจำอาณานิคมมาประจำการ

ตามหลักแล้ว รัฐบาลสยามแบ่งนักโทษชาวต่างชาติเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ศาลกงสุลหรือศาลต่างประเทศมีคำพิพากษาแล้ว และมีกำหนดโทษจำคุก 1 ปี ไปจนถึงประหารชีวิต และกลุ่มที่อยู่ระหว่างพิจารณาคดีหรือศาลกงสุลฝากขัง

แต่ในทางปฏิบัติ กลับมีการแบ่งสถานะหรือชนชั้นของนักโทษต่างชาติเป็น 3 กลุ่มตามสถานะพลเมือง คล้ายคลึงกับการจำแนกนักโทษแบบอาณานิคม

กลุ่มแรก ชาวต่างชาติแท้ที่เป็นพลเมืองของประเทศซึ่งมีสัญญาทางพระราชไมตรี ได้รับสิทธิไม่ต้องใส่โซ่ตรวน ไม่ถูกบังคับใช้แรงงานหนัก และได้เบี้ยเลี้ยงไม่เกินวันละ 1 บาท 50 สตางค์

กลุ่มที่ 2 ลูกครึ่งที่บิดาเป็นชาวต่างชาติแท้ แต่มารดาไม่ใช่ ได้รับสิทธิเสมือนเป็นชาวต่างชาติแท้ แต่ได้เบี้ยเลี้ยงไม่เกินวันละ 1 บาท

กลุ่มที่ 3 คนในบังคับต่างประเทศ ต้องถูกใส่ตรวนและบังคับทำงานเช่นเดียวกับนักโทษชาวไทย ได้เบี้ยเลี้ยงไม่เกินวันละ 50 สตางค์

เบี้ยเลี้ยงทั้งหมด กงสุลประเทศนั้นๆ เป็นผู้จ่าย

แม้รัฐบาลสยามจำแนกนักโทษเป็น 3 กลุ่มดังกล่าว แต่เพื่อความสะดวกในการจัดการเรื่องอาหารการกิน โดยเฉพาะกลุ่มคนในบังคับที่มีความหลากหลายทางศาสนาและความเชื่อ จึงจำแนกนักโทษกลุ่มนี้ตาม “ศาสนา” ได้แก่ ศาสนาฮินดู ศาสนาอิสลาม และศาสนาอื่นๆ ที่ไม่มีข้อห้ามเรื่องอาหาร

เวลาผ่านไปเมื่อนักโทษในบังคับมีจำนวนมากขึ้น นักโทษก็เริ่มรวมกลุ่มกันเองตามเชื้อชาติ เช่น ชาวปาทาน ฮินดู ปัญจาบ มลายู พม่า ญวน จีน ซึ่งนักโทษต่างชาติชาวปาทานเป็นกลุ่มที่มีจำนวนมากสุด

ด้วยปัญหาความวุ่นวายของนักโทษชาวต่างชาติที่มักก่อเหตุทะเลาะวิวาท ทำร้ายร่างกาย รวมทั้งนักโทษชาวตะวันตกบางรายมีอิทธิพลเหนือผู้คุมชาวไทย ในที่สุดรัฐบาลสยามจึงตัดสินใจยกเลิกคุกต่างประเทศในเดือนธันวาคม ปี 2474

อ่านเพิ่มเติม :

• กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป องคมนตรีที่รัชกาลที่ 5 ทรงสั่ง “ขังหลวง”
• ทำไม “คุกหน้าวัดโพธิ์” ใช้ขังนักโทษข้อหาหนัก ถึงตั้งใกล้วังหลวง?
• อาหารนักโทษคดีกบฏบวรเดช ติดคุกบางขวาง (บางคน) ช่วงหนึ่งมีหูฉลาม-ของจากโรงแรม

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ศรัญญู เทพสงเคราะห์. รัฐราชทัณฑ์ อำนาจลงทัณฑ์ในยุคสมัยใหม่. กรุงเทพฯ : มติชน, 2568

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 17 มิถุนายน 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “นักโทษชาวต่างชาติ” ในสยามเมื่อ 100 กว่าปีก่อน ได้เบี้ยเลี้ยงเท่าไหร่ เชื้อชาติไหนมากสุด

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com