เปิดประวัติ จอมพล เจ้าฟ้าจักรพงศภูวนาถ นักการทหาร 2 รัชสมัย
พระประวัติ จอมพลสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงศภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ แผนปฏิบัติการไทย-กัมพูชา ที่ชื่อแผนปฏิบัติการจักรพงษ์ภูวนารถ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าชายจักรพงศภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ องค์ต้นราชสกุล“จักรพงศ์” เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 4 ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 กับสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชชนนี พันปีหลวง
ทรงสมรสกับหม่อมคัทริน นามเดิมว่า เอกาเทรินา อิวาโนวา เดสนิตสะกี้ ผู้เป็นสะใภ้หลวงชาวรัสเซีย มีพระโอรสองค์เดียวคือ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าชายจุลจักรพงษ์ และมีพระชายาอีกพระองค์ คือ หม่อมเจ้าชวลิตโอภาศ รพีพัฒน์
เจ้าฟ้าชายจักรพงศภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ มีประสูติกาล วันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2426 พระองค์ทรงเป็นพระอนุชาธิราชใน พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 และทรงเป็นพระเชษฐาธิราชใน พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7
พระอิสริยยศทางการทหาร คือ จอมพลสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงศภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ
พระประวัติด้านการศึกษา
พระอาจารย์คนแรก ๆ ของ เจ้าฟ้าชายจักรพงศภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ คือ พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) และขุนบำนาญวรวัฒน์ (สิงโต) ซึ่งถวายการสอนวิชาภาษาไทย
พระอาจารย์ด้านภาษาอังกฤษ คือ นายวุสสเลย์ ลูวีส และนายเยคอล พิลด์เยมส์
จากนั้นในช่วงพระชนมายุ 14 พรรษา เสด็จไปทรงศึกษาในประเทศอังกฤษก่อน ต่อมาเมื่อรัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสยุโรปครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. 2440 และเสด็จพระราชดำเนินเยือนราชสำนักรัสเซีย สมเด็จพระจักรพรรดินิโคลัสที่ 2 แห่งรัสเซีย ได้ทรงชักชวนให้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวส่งพระราชโอรสมาศึกษาในประเทศรัสเซีย
รัชกาลที่ 5 จึงโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมขุนพิษณุโลกประชานาถ ให้ทรงย้ายจากอังกฤษ ไปศึกษาในรัสเซีย พร้อมด้วยนักเรียนทุนเล่าเรียนหลวงจากโรงเรียนเทพศิรินทร์ คือ นายพุ่ม สาคร
สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ทรงเข้ารับการศึกษาวิชาทหาร ในโรงเรียนนายร้อยมหาดเล็กในราชสำนักรัสเซีย ในการศึกษาปีสุดท้าย พ.ศ. 2444 ในโรงเรียนนายร้อยมหาดเล็ก สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ สอบไล่ได้เป็นที่ 1 ได้รับการจารึกพระนามบนแผ่นหินอ่อนติดอยู่ในผนังห้องประชุมของโรงเรียน
เมื่อทรงสำเร็จการศึกษาทรงได้รับการบรรจุเข้าเป็นนายทหารประจำการทหารม้าฮุลซาร์ของ สมเด็จพระจักรพรรดินิโคลัสที่ 2
5 ปีหลังจากนั้น ในปี 2445 สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นนายพันเอกพิเศษในกองทัพบกรัสเซียและเป็นนายทหารพิเศษในกรมทหารม้าฮุสซาร์ของสมเด็จพระจักรพรรดิ ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์เซนต์อันเดรย์ ชั้นสายสะพายและตราเซนต์วลาดิเมียร์
พระประวัติด้านการทหาร
เมื่อสมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ เสด็จนิวัติสยาม พ.ศ. 2449 ทรงเป็นหนึ่งในเจ้านายที่สำคัญในการวางรากฐานการทหารสมัยใหม่ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระองค์ทรงดำรงตำแหน่งผู้ช่วยผู้บัญชาการกรมยุทธนาธิการ ซึ่งกรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช ทรงเป็นผู้บัญชาการ
สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ทรงดำรงตำแหน่งดังกล่าว 5 เดือน ต่อมาทรงย้ายไปเป็นผู้บัญชาการโรงเรียนทหารบก ซึ่งมีอำนาจหน้าที่ทั้งทางการปกครองและการศึกษา ทรงบริหารจัดการการศึกษาวิชาทหารของสยามให้เป็นระบบมากยิ่งขึ้น เช่น มีการตั้งกรมบัญชาการโรงเรียนทหารบก รวมถึงการแบ่งส่วนราชการกองโรงเรียนทหารบกออกเป็นโรงเรียนนายร้อยชั้นประถมและชั้นมัธยม
หลังจากเสด็จนิวัติสยามได้ 3 ปี ในพ.ศ. 2452 สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ทรงดำรงตำแหน่งเสนาธิการทหารบก และทรงรั้งตำแหน่งเจ้ากรมยุทธศึกษาควบคู่กันไป ทรงทำการขยายชั้นเรียนและการปรับปรุงหลักสูตรของโรงเรียนนายร้อย ขยายการรับสามัญชนเข้าเป็นนักเรียนนายร้อยได้ และมีพระนิพนธ์ตำราเกี่ยวกับการทหาร การริเริ่มจัดตั้งโรงเรียนเสนาธิการเมื่อ พ.ศ. 2452 เพื่อเป็นสถานศึกษาวิชาการทหารชั้นสูง
ในสมัยรัชกาลที่ 6 สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ทรงมีบทบาททั้งในทางการเมืองและการทหารอย่างสูงยิ่ง เมื่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จขึ้นครองราชย์ เมื่อ พ.ศ. 2453 สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ทรงดำรงตำแหน่งรัชทายาทชั่วคราวโดยอนุโลมเนื่องด้วยในเวลานั้น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวยังมิได้ทรงมีพระราชโอรส
นอกจากนั้นยังทรงดำรงตำแหน่งที่สำคัญได้แก่ เสนาธิการทหารบก ผู้บังคับการกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์ และทรงดำรงตำแหน่งอภิองคมนตรี ร่วมตัดสินใจต่อกิจการของประเทศที่สำคัญในเวลานั้น อาทิ การวางโครงการร่างประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา การร่างพระราชกำหนดลักษณะปกครองข้าราชการหัวเมืองฝ่ายธุรการ การพิจารณาพระราชบัญญัติว่าด้วยโรงเรียนเชลยศักดิ์ รวมถึงการตัดสินใจของสยามในการเข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง เมื่อ พ.ศ. 2460
ด้วยพระปรีชาสามารถ ดังกล่าว กองทัพอากาศ ได้ยกย่องถวายพระเกียรติ ทรงเป็น “พระบิดาแห่งกองทัพอากาศไทย” จึงเป็นที่มาของการตั้งชื่อแผนยุทธศาสตร์ที่มุ่งเน้นการปกป้องอธิปไตยตามพระนามของพระองค์
“ปฏิบัติการจักรพงษ์ภูวนารถ” เป็นมากกว่าแผนการทางทหาร แต่คือพิมพ์เขียวทางยุทธศาสตร์ที่หยั่งรากลึกในประวัติศาสตร์และวิสัยทัศน์อันกว้างไกลของผู้นำในอดีต เช่นเดียวกับ หมากรุกที่ต้องมีแผนการที่คิดมาอย่างดีเพื่อปกป้องราชาและอาณาจักร แผนนี้ก็เป็นกลยุทธ์สำคัญที่ถูกออกแบบมาเพื่อปกป้องประเทศไทยจากภัยคุกคามทุกรูปแบบ ด้วยความพร้อมที่จะถูกนำมาใช้เพื่อรักษาความมั่นคงและอธิปไตยของชาติอยู่เสมอ
แผนปฏิบัติการจักรพงษ์ภูวนารถ
ด้วยความเป็น “นักการทหาร” ของสมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ทรงเป็นที่ยอมรับของนักการทหารในยุคต่อมา รวมทั้งในรัชกาลที่ 9 ในช่วงปี 2554 นักการทหาร ได้รู้จักและใช้ปฏิบัติการที่เรียกว่า “ปฏิบัติการจักรพงษ์ภูวนารถ”
กล่าวกันว่าเป็นแผนการทางทหารที่ และยุทธศาสตร์ภูมิปัญญาทางทหาร แผนการนี้ถูกคิดค้นและเขียนขึ้นโดย พล.อ.เฉลิมพล ศรีสวัสดิ์ อดีตผู้บัญชาการทหารสูงสุดไทย เมื่อครั้งที่ดำรงตำแหน่งเจ้ากรมยุทธการทหารบก พล.อ.เฉลิมพล ได้รับการยอมรับในฐานะนายทหารม้า เจริญก้าวหน้าในวงราชการทหาร ในสายหน่วยรบและสายอำนวยการ เป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการวางแผนยุทธการต่าง ๆ
เหตุการณ์ความขัดแย้งบริเวณเขาพระวิหารเมื่อปี 2554 ได้มีการใช้ “ปฏิบัติการจักรพงษ์ภูวนารถ” และยุติการเผชิญหน้าระหว่าง ไทย-กัมพูชา ปกป้องอธิปไตย
ล่าสุด 24 กรกฎาคม 2568 กองทัพภาคที่ 2 ได้ประกาศใช้ แผนปฏิบัติการจักรพงษ์ภูวนารถ อีกครั้ง
จอมพลสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงศภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ เสด็จทิวงคตเมื่อ วันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2463 ณ ประเทศสิงคโปร์ สิริพระชนมายุ 37 พรรษา
***หมายเหตุ เรื่องพระนาม : พระนามสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงศ์ เขียนแตกต่างกัน ถ้าเป็นพระประวัติที่มีการกล่าวถึงในพระนามเดิม ใช้ “จักรพงษ์” แต่ถ้าเป็นเนื้อหาปัจจุบันจะใช้ “จักรพงศ์” ตามหนังสือ “ราชสกุลวงศ์” ส่วนชื่อแผน ส่วนราชการสะกดตามนี้ “แผนปฏิบัติการจักรพงษ์ภูวนารถ”
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : เปิดประวัติ จอมพล เจ้าฟ้าจักรพงศภูวนาถ นักการทหาร 2 รัชสมัย
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.prachachat.net