อิสราเอลสร้างความเสียหายให้กับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านมากเพียงใด?

การโจมตีอิหร่านของอิสราเอลมีเป้าหมายที่โรงงานนิวเคลียร์ของอิหร่าน ท่ามกลางความหวาดกลัวว่าสาธารณรัฐอิสลามแห่งนี้กำลังพยายามพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ ซึ่งอิหร่านปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าว

ผู้เชี่ยวชาญบอกกับ AFP ว่าแม้การโจมตีอาจสร้างความเสียหายให้กับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านบ้าง แต่ก็ไม่น่าจะส่งผลกระทบร้ายแรง

ความเสียหายมีขอบเขตแค่ไหน?
ปฏิบัติการของอิสราเอลรวมถึงการโจมตีโรงงานเสริมสมรรถนะยูเรเนียมใต้ดินของอิหร่านที่เมืองนาตันซ์และเมืองฟอร์โดว์ และโรงงานแปรรูปยูเรเนียมที่เมืองอิสฟาฮาน ตามข้อมูลของสำนักงานพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ของสหประชาชาติ โดยอ้างข้อมูลจากเจ้าหน้าที่อิหร่าน

IAEA กล่าวเมื่อวันศุกร์ว่าส่วนสำคัญเหนือพื้นดินของโรงงานนิวเคลียร์นาตันซ์ของอิหร่านถูกทำลาย โดยอ้างคำกล่าวของเจ้าหน้าที่อิหร่านด้วย

มีความเสียหาย "อย่างกว้างขวาง" ต่อแหล่งจ่ายพลังงานของโรงงาน ตามรายงานจากสถาบันวิทยาศาสตร์และความมั่นคงระหว่างประเทศ (ISIS) ซึ่งเป็นองค์กรที่เชี่ยวชาญด้านการแพร่กระจายอาวุธนิวเคลียร์ในสหรัฐฯ ซึ่งวิเคราะห์ภาพถ่ายดาวเทียม

สถาบัน ISIS ระบุว่า การขาดไฟฟ้าไปยังโรงงานใต้ดินอาจสร้างความเสียหายอย่างมากต่อเครื่องหมุนเหวี่ยงของโรงงาน ซึ่งเป็นเครื่องจักรที่ใช้ในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม

สถาบัน ISIS ระบุว่า หากสูญเสียพลังงานสำรอง "อย่างน้อยที่สุด โรงงานเสริมสมรรถนะก็จะใช้งานไม่ได้ในขณะนี้"

อิหร่านกล่าวว่าความเสียหายต่อเมืองฟอร์โดว์ทางใต้ของเตหะรานนั้นไม่ร้ายแรงนัก

แต่ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่าในขณะนี้ยังไม่สามารถระบุได้ว่าการโจมตีดังกล่าวอาจส่งผลกระทบต่อคลังเก็บยูเรเนียมที่เชื่อว่าถูกเก็บไว้รอบ ๆ โรงงานอิสฟาฮานมากน้อยเพียงใด

อาลี วาเอซ ผู้อำนวยการโครงการอิหร่านของ International Crisis Group กล่าวกับสำนักข่าว AFP ว่า หากอิหร่านสามารถถ่ายโอนปริมาณมหาศาลไปยัง "สถานที่ลับ" ได้ "อิสราเอลก็จะแพ้ในเกมนี้"

โครงการนี้สามารถถูกทำลายได้หรือไม่?
วาเอซกล่าวว่า "แม้ว่าอิสราเอลจะสามารถสร้างความเสียหายต่อโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านได้… แต่ก็ไม่น่าจะทำลายมันได้" โดยให้เหตุผลว่าอิสราเอลไม่มีระเบิดที่ทรงพลังมหาศาลที่จำเป็น "ในการทำลายสถานที่ที่มีป้อมปราการและหลุมหลบภัยในนาตันซ์และฟอร์โดว์"

เคลซีย์ เดเวนพอร์ต ผู้เชี่ยวชาญจากสมาคมควบคุมอาวุธ (Arms Control Association) กล่าวเสริมว่า การทำลายสิ่งเหล่านั้นจะต้องได้รับความช่วยเหลือจากกองทัพสหรัฐฯ

เธอยังเน้นย้ำด้วยว่าการโจมตีที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนของอิสราเอลในครั้งนี้ ไม่สามารถทำลายล้างความเชี่ยวชาญที่อิหร่านมีเกี่ยวกับอาวุธนิวเคลียร์ได้ แม้ว่าอิหร่านจะสังหารนักวิทยาศาสตร์นิวเคลียร์ชาวอิหร่านไปแล้ว 9 คน

ความเสี่ยงต่อประชากรอิหร่านคืออะไร?
IAEA ไม่ได้ตรวจพบระดับกัมมันตภาพรังสีที่เพิ่มขึ้นในสถานที่ที่ได้รับผลกระทบ
“มีความเสี่ยงน้อยมากที่การโจมตีโรงงานเสริมสมรรถนะยูเรเนียมของอิหร่านจะส่งผลให้เกิดการปลดปล่อยกัมมันตภาพรังสีที่เป็นอันตราย” ดาเวนพอร์ตกล่าว

แต่การโจมตีโรงงานไฟฟ้านิวเคลียร์บูเชห์รแห่งเดียวของอิหร่านอาจ “ส่งผลกระทบร้ายแรงต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม” เธอกล่าวเสริม

หลังจากที่อิสราเอลเปิดฉากโจมตี ราฟาเอล กรอสซี ผู้อำนวยการ IAEA กล่าวว่าโรงงานนิวเคลียร์ “จะต้องไม่ถูกโจมตี” และการโจมตีโรงงานในอิหร่านอาจ “ส่งผลกระทบร้ายแรงต่อประชาชนของอิหร่าน ภูมิภาค และภูมิภาคอื่นๆ”

อิหร่านใกล้จะพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์แล้วหรือยัง?
หลังจากที่สหรัฐถอนตัวฝ่ายเดียวในปี 2561 จากข้อตกลงสำคัญที่มุ่งยับยั้งกิจกรรมนิวเคลียร์ของรัฐบาลเตหะราน อิหร่านก็ค่อยๆ ถอยห่างจากพันธกรณีบางประการ โดยเฉพาะในด้านการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม

เมื่อกลางเดือนพฤษภาคม ประเทศอิหร่านมียูเรเนียมเสริมสมรรถนะแล้วประมาณ 408.6 กิโลกรัมจนถึง 60% ซึ่งห่างจากอัตรา 90% ที่จำเป็นสำหรับหัวรบนิวเคลียร์

ตามทฤษฎีแล้ว อิหร่านมีวัสดุที่ใกล้เคียงกับอาวุธมากพอ หากปรับปรุงเพิ่มเติม เพื่อใช้ทำระเบิดนิวเคลียร์ได้ประมาณ 10 ลูก ตามคำจำกัดความของ IAEA ซึ่งมีสำนักงานใหญ่ในกรุงเวียนนา

อิหร่านเป็นประเทศเดียวที่ไม่มีอาวุธนิวเคลียร์ที่ผลิตยูเรเนียมในระดับการเสริมสมรรถนะนี้ ตามคำกล่าวของ IAEA อันเป็นองค์กรเฝ้าระวังนิวเคลียร์ของสหประชาชาติ

แม้ว่า IAEA จะวิพากษ์วิจารณ์การที่อิหร่านไม่ร่วมมือกับหน่วยงานของสหประชาชาติ แต่ IAEA ระบุว่า "ไม่มีข้อบ่งชี้ที่น่าเชื่อถือว่าอิหร่านกำลังดำเนินโครงการนิวเคลียร์ที่มีโครงสร้างที่ไม่ประกาศอย่างเป็นทางการ"

รัฐบาลเตหะรานปฏิเสธความทะเยอทะยานในการพัฒนาหัวรบนิวเคลียร์มาโดยตลอด

แต่ ดาเวนพอร์ต เตือนว่าการโจมตีดังกล่าวอาจทำให้กลุ่มต่างๆ ในอิหร่านที่สนับสนุนคลังอาวุธนิวเคลียร์แข็งแกร่งขึ้น

เธอกล่าวว่า "การโจมตีของอิสราเอลทำให้อิหร่านถอยหลังในทางเทคนิค แต่ในทางการเมือง การโจมตีดังกล่าวกำลังผลักดันให้อิหร่านเข้าใกล้อาวุธนิวเคลียร์มากขึ้น"

Agence France-Presse

Photo *- TOPSHOT - รถยนต์ติดขัดบนทางหลวงขณะเกิดเพลิงไหม้ในบริเวณใกล้เคียงคลังน้ำมันในเมืองชาห์ราน ทางตะวันตกเฉียงเหนือของเตหะราน เมื่อวันที่ 15 มิถุนายน 2025 อิสราเอลและอิหร่านเปิดฉากยิงตอบโต้กันเมื่อวันที่ 14 มิถุนายน หนึ่งวันหลังจากที่อิสราเอลเปิดฉากโจมตีทางอากาศที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ซึ่งอิหร่านระบุว่าโจมตีโรงงานนิวเคลียร์ของอิสราเอล สังหารผู้บัญชาการระดับสูง และสังหารพลเรือนหลายสิบราย (ภาพโดย ATTA KENARE / AFP)*