5 เทศกาลรอบโลกที่บ่งบอกว่า 'น้ำ' เกี่ยวพันกับชีวิต
น้ำมีสายสัมพันธ์กับมนุษย์มาอย่างยาวนาน เพราะไม่ใช่แค่การเป็นองค์ประกอบสำคัญในร่างกาย แต่น้ำยังเกี่ยวพันกับประเพณี พิธีกรรมบนความเชื่อต่าง ๆ ของมนุษย์มานานนับพันปี ซึ่งเราเห็นความเกี่ยวพันนี้ผ่านเทศกาลสำคัญ ๆ ทั่วโลก โดยไฮไลต์ในประเทศไทยย่อมหนีไม่พ้นเทศกาล “สงกรานต์” ที่นอกจากมีการสาดน้ำอย่างสนุกสนานแล้ว เรายังได้ใช้น้ำในการสรงน้ำพระและรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ ด้วยความเชื่อว่า “น้ำเป็นเครื่องหมายแห่งความอุดมสมบูรณ์” และ “เครื่องชำระมลทินให้สะอาด” การสาดน้ำจึงจะช่วยให้ฝนฟ้าตกรับการเพาะปลูกที่เป็นอาชีพหลักของคนไทยในอดีต พร้อม ๆ กับช่วยชำระล้างสิ่งไม่ดี เพื่อต้อนรับสิ่งดี ๆ ในปีใหม่
นอกจากสงกรานต์ที่เราคุ้นเคยกันดี เราก็อยากชวนมาสำรวจ 5 เทศกาลรอบโลกที่สะท้อนให้เห็นว่า ‘น้ำ’ เกี่ยวพันกับชีวิตของคนเราอย่างแยกไม่ออก
“กุมภเมลา” ลงแช่แม่น้ำคงคา (อินเดีย)
แม้ในปี 2022 การอาบน้ำในแม่น้ำลำคลองจะไม่ได้รับความนิยมเหมือนในอดีต แต่เพราะด้วยความเชื่อและความศรัทธา ทำให้กิจกรรมแสวงบุญและเทศกาลสำคัญอย่าง ‘กุมภเมลา’ (Kumbh Mela) ยังคงมีชีวิตอยู่จนถึงวันนี้
เทศกาลกุมภเมลาเป็นหนึ่งในเทศกาลที่เป็นที่รู้จักของคนทั่วโลกในฐานะ ‘พิธีอาบน้ำ’ ในแม่น้ำที่มีคนเข้าร่วมมากที่สุดในโลกถึงหลักล้านคน เพื่อเปิดทางให้ชาวอินเดียร่วมประกอบพิธีกรรมทางศาสนา ณ จุดบรรจบของแม่น้ำ 3 สาย อย่างแม่น้ำคงคา แม่น้ำยมุนา และแม่น้ำสรัสวดี อันมีเป้าหมายเพื่อช่วยชำระล้างบาปจากความผิดพลาดในอดีต
รูปแบบของกุมภเมลาจะไม่ใช่เทศกาลงานแฟร์ แต่ถูกนิยามว่าเป็นเทศกาลแห่งความรู้ การบำเพ็ญ และการอุทิศตัว นอกจากนี้เว็บไซต์ indianculture.gov.in ยังอธิบายว่ากุมภเมลาเป็นการบรรจบกันของทุกวัฒนธรรมที่แตกต่างหลากหลาย และเป็นสัญลักษณ์ของการตื่นขึ้นทางจิตวิญญาณของคนอินเดีย ทำให้สามารถพบเห็นภาษา ประเพณี วัฒนธรรม เสื้อผ้า อาหาร และวิถีชีวิตที่แตกต่างได้ภายในงานเดียว
“คะวะระยุ ออนเซน ยุคะเคะ” สาดออนเซ็นหน้าหนาว (ญี่ปุ่น)
หลายคนคงตกใจมาก ถ้าเห็นชายหนุ่มนุ่งผ้าเตี่ยวในหน้าหนาวที่อุณหภูมิใกล้ ๆ 0 องศา แล้วระดมสาดน้ำอุ่นเข้าใส่กัน แต่ไม่ใช่สำหรับจังหวะกุนมะในประเทศญี่ปุ่น ที่เป็นต้นกำเนิดของเทศกาล “คะวะระยุ ออนเซน ยุคะเคะ” (Kawarayu Onsen Yukake Festival) หรือเทศกาลสาดน้ำอุ่นเพื่อเฉลิมฉลองและแสดงความขอบคุณความอุดมสมบูรณ์ของน้ำ ที่จะจัดขึ้นในทุกวันที่ 20 มกราคมของทุกปี
สิ่งที่จะเกิดขึ้นในเทศกาลเริ่มต้นตั้งแต่เช้าตรู่ของฤดูหนาว ผู้เข้าร่วมเทศกาลจะแบ่งเป็น 2 ทีมนุ่งผ้าเตี่ยวคนละสีอย่างแดงกับน้ำเงิน ก่อนจะเริ่มต้นเทศกาลด้วยเสียงตะโกน "โออิวะอิดะ! โออิวะอิดะ!” ที่หมายถึง “ขอเฉลิมฉลอง! ขอเฉลิมฉลอง!” ก่อนจะเริ่มสาดน้ำร้อนใส่กัน พร้อมกับพยายามเปิดลูกบอลไก่ที่ถูกแขวนไว้ด้านบนแข่งกัน ใครเปิดได้ก่อนก็จะเป็นผู้ชนะไป
ส่วนต้นกำเนิดของเทศกาลนี้ตามตำนานเล่าว่า เริ่มต้นขึ้นเมื่อหลายร้อยปีก่อน น้ำพุร้อนในหมู่บ้านที่เคยมีชื่อเสียงอยู่ ๆ ก็หยุดไหลและแห้งเหือดไป และเพราะน้ำพุร้อนเดิมเคยมีกลิ่นคล้ายไข่ต้ม ชาวบ้านจึงนำไก่มาถวายเป็นเครื่องสังเวยในพิธีบวงสรวงเทพเจ้า ก่อนน้ำพุร้อนจะกลับมาอีกครั้ง และชาวบ้านก็เฉลิมฉลองการกลับมาของน้ำพุร้อนด้วยการสาดน้ำจากบ่อน้ำพุร้อนเข้าใส่กัน จนเกิดเป็นที่มาของเทศกาลนี้ขึ้น
“อาร์กุนกู” เทศกาลตกปลายิ่งใหญ่ที่สุดในแอฟริกา (ไนจีเรีย)
ตลอด 4 วันเต็มที่เทศกาลตกปลาสุดยิ่งใหญ่ในแอฟริกาซึ่งถูกจัดขึ้น ณ เมืองอาร์กุนกู ในรัฐเคบบีทางตะวันตกเฉียงเหนือของไนจีเรีย จะดึงดูดให้ชาวประมงกว่าครึ่งแสนมารวมตัวกันริมแม่น้ำมาตาฟาดัน เพื่อทำพิธีและแข่งขันกันหาปลาในช่วงเริ่มต้นฤดูกาลตกปลาในเดือนกุมภาพันธ์ของทุกปี
เทศกาลตกปลาอาร์กุนกูจะเริ่มด้วยการบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ เพื่อขอให้แม่น้ำปลอดภัยเพียงพอสำหรับการทำประมงและให้ปลาหลั่งไหลมารวมกันที่ชวนให้นึกถึงบทละครนอกเรื่อง “สังข์ทอง” ตอนพระสังข์นั่งร่ายมนตร์เรียกปลา ก่อนทุกคนจะมุ่งหน้าลงสู่แม่น้ำเพื่อแข่งขันกันหาปลาให้ได้มากที่สุด และเป็น “ผู้ชนะ” ของการแข่งขัน
นอกจากกิจกรรมจับปลาแล้วก็ยังมีการเฉลิมฉลองด้วยการตีกลองให้จังหวะเคบบาวาแบบดั้งเดิมไปตลอดเส้นทางที่มีการแข่งขันอีกด้วย
ส่วนด้านประวัติศาสตร์ของเทศกาลตกปลาอาร์กุนกูนี้เริ่มต้นขึ้นในปี 1934 ช่วงเวลาที่เป็นจุดสิ้นสุดความเป็นปรปักษ์อย่างยาวนานระหว่างรัฐโซโคโตและอาณาจักรเคบบี จึงทำให้งานนี้กลายเป็นงานเฉลิมฉลองแห่งชีวิตและความสามัคคี
“โพรยอง” น้ำโคลนก็เป็นเทศกาลได้ (เกาหลีใต้)
เพราะไม่ได้เป็นแค่ ‘ชายหาด’ ที่สวยงามเหมาะสำหรับการเล่นน้ำเท่านั้น แต่ชายหาดของโพรยอง เมืองที่มีภูมิประเทศอุดมสมบูรณ์ด้วยทรัพยากรภูเขาและชายหาดในประเทศเกาหลีใต้ ยังเป็น ‘ชายหาดโคลน’ ที่เป็นโคลนชั้นดีจนถือกำเนิดเป็น ‘เทศกาลโคลนโพรยอง’ ที่นักท่องเที่ยวหลายพันคนจากทั่วโลกหลั่งไหลมาร่วมงานกันในทุกปี
นอกจากการพอกหน้าพอกตัวด้วยโคลนแล้ว ยังมีกิจกรรมไฮไลต์อย่างการเล่นเกมและกีฬาอย่างสไลด์เดอร์โคลน วิ่งโคลน บ่อโคลน หรืองานศิลปะและงานฝีมือต่าง ๆ เช่นการวาดโคลน ตลอดจนขยายไปถึงกิจกรรมเทศกาลดนตรี EDM ในช่วงกลางคืนและอื่น ๆ อีกมากมาย
จุดเริ่มต้นของ ‘เทศกาลโคลนโพรยอง’ เกิดขึ้นเมื่อปี 1998 เมื่อนักวิจัยเกาหลีจากหลายสถาบันค้นพบแร่ธาตุ “เจอร์มาเนียม” และอื่น ๆ ในโคลนจากชายหาดโพรยอง ที่มีความสามารถในการบำบัดผิวให้กระชับสดใสขึ้น และกำจัดสิ่งอุดตันตามรูขุมขน สามารถช่วยบำรุงผิวและรักษาโรคเกี่ยวกับผิวหนังได้ จึงเริ่มมีการนำโคลนนี้มาทำเป็นเครื่องสำอาง ก่อนกลายเป็นเทศกาลที่มีชื่อเสียงที่สุดแห่งหนึ่งของเกาหลีใต้
“แข่งเรือมังกร” จ้วงน้ำไปไหว้บ๊ะจ่าง (จีน)
ในวันที่ 5 เดือน 5 ของปฏิทินจันทรคติจีน “เรือมังกร” จะถูกปล่อยออกสู่สายน้ำและเหล่าฝีพายต่างใช้ไม้พายจ้วงน้ำกันอย่างแข็งขัน เพื่อเป็นผู้ชนะใน “เทศกาลเรือมังกร” ประจำปี
เทศกาลเรือมังกรเป็นเทศกาลเก่าแก่ของประเทศจีนที่มีอายุกว่า 2,000 ปีมาแล้ว และกลายเป็นวันหยุดประจำปีถึง 3 วันในประเทศจีน โดยมีจุดเริ่มต้นจากตำนานขุนนางที่ซื่อสัตย์และกวีผู้รักชาติอย่าง ‘ชฺวี ยฺเหวียน’ (Qu Yuan) ในยุครณรัฐของจีน ที่ได้เลือกจบชีวิตของตัวเองด้วยการเดินลงสู่แม่น้ำเพื่อประท้วงและสะท้อนความรู้สึกสิ้นหวังต่อการทุจริตที่เกิดขึ้นรายล้อมรอบตัวเขา หลังจากการลี้ภัยทางการเมืองของเขาเอง จนนำมาสู่ความพยายามของชาวบ้านในการตามหาเขาด้วยการล่องเรือไปในแม่น้ำอย่างไม่หยุดยั้ง และโยนข้าวเหนียวให้ปลากิน แทนที่จะกินร่างของเขาที่จมอยู่ใต้น้ำ และที่สุดแล้วตำนานจากยุคโบราณนี้ก็ได้กลายเป็นเทศกาลเรือมังกร ส่วนข้าวเหนียวที่ถูกใช้ในวันวานก็กลายร่างมาเป็น “บ๊ะจ่าง” ในที่สุด
ปัจจุบันในเทศกาลเรือมังกรที่ตรงกับวันหยุดสุดสัปดาห์ของคนจีน ยังคงมีการเดินทางออกมาชมการแข่งขันเรือมังกร พร้อมกับการทำและแจกจ่ายบ๊ะจ่าง ดื่มเหล้าโบราณสงหวงเพื่อขับไล่โรคภัยไข้เจ็บ และแขวนถุงหอมให้กับเด็ก ๆ เพื่อช่วยปัดเป่าเรื่องไม่ดีออกไป นอกจากจีนแล้ว เรายังคงพบเทศกาลนี้ในดินแดนอื่น ๆ อย่างเช่นสิงคโปร์ด้วย
ที่มา :
บทความ “Why festivals are important” โดย Kahar Zalmay จาก thenews.com.pk
บทความ “How festivals bring tribes together and what this teaches us about human beings II” โดย Nico Didry จาก eventoplus.com
บทความ “The 8 Most Incredible Water Festivals You Need To Attend” โดย huffpost จาก huffpost.com
บทความ “7 Inspiring And Refreshing Water Festivals Around The World” โดย Libby Ryan จาก swirled.com
บทความ “Kumbh Mela” จาก indianculture.gov.in
บทความ “Kawarayu Yukake Festival – a Splashing Onsen Festival!” โดย Sosuke Sato จาก festivalgo.huber-japan.com
บทความ “Kawarayu Onsen Yukake Festival: Getting naked, flinging water, and catching chickens before dawn in the dead of winter” โดย Linka จาก linkalearnsthings.wordpress.com
บทความ “Argungu Festival: Africa's Biggest Fishing Celebration” โดย Tour Nigeria จาก artsandculture.google.com
บทความ “Korea’s International Summer Festival, Boryeong Mud Festival” โดย visitkorea จาก english.visitkorea.or.kr
บทความ “What Is The Boryeong Mud Festival?” โดย worldatlas จาก worldatlas.com
บทความ “The History and Modern Practice of the Dragon Boat Festival” จาก Anne Meredith โดย studycli.org
บทความ “Dragon Boat Festival 2022” โดย Fercility Jiang จาก www.chinahighlights.com
บทความ “Dragon Boat Festival: Meaning, History And Traditions” โดย Michaela Fulton จาก theculturetrip.com
เรื่อง : Techa S