“พระประธานไม่มีชื่อ” เรื่องแปลกแต่จริงในวัดหลายแห่งของไทย
ปกติ “พระประธาน” ในพระอุโบสถ, ในพระวิหาร ฯลฯ ของวัดต่างๆ มักมีชื่อเรียกเฉพาะเจาะจง อย่างที่ขึ้นต้นว่า “หลวงพ่อ” หรือ “พระ” เช่น พระนิรันตราย, หลวงพ่อเพชร หรือเรียกตามชื่อวัด เช่น หลวงพ่อวัดบ้านแหลม ฯลฯ แต่มีวัดจำนวนหนึ่งที่ “พระประธานไม่มีชื่อ”
การเรียกขาน “พระประธานไม่มีชื่อ” ดังกล่าว ประชาชนในพื้นที่บ้างก็เรียกว่า “หลวงพ่อในโบสถ์/ในวิหาร” ขณะที่ทางการจะเรียกว่า “พระประธานในพระอุโบสถ” หรือ “พระประธานในพระวิหาร” ส่วนจะมีกี่แห่งคงยากที่จะสรุป หากขอยกบางจังหวัดมาเป็นตัวอย่าง ดังนี้
กรุงเทพมหานคร
สำหรับกรุงเทพฯ มีวัดหลายแห่งที่พระประธานภายในพระอุโบสถ/พระวิหาร “ไม่มีชื่อ” ได้แก่ วัดสระเกศราชวรวิหาร, วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร, วัดดุสิดารามวรวิหาร, วัดเทพธิดารามวรวิหาร, วัดเครือวัลย์วรวิหาร, วัดหงส์รัตนาราม, วัดนายโรง
วัดหลายแห่งข้างต้นไม่มีประวัติเกี่ยวกับชื่อพระประธาน หรือไม่พบเหตุผลว่าทำไมพระประธานถึงไม่มีชื่อ มีเพียงวัดสระเกศฯ และวัดระฆังฯ ที่อธิบายเกี่ยวกับเรื่องนี้
วัดสระเกศฯ วัดโบราณตั้งแต่สมัยอยุธยา สมัยรัชกาลที่ 1 โปรดเกล้าฯ ให้ปฏิสังขรณ์ และสร้างพระอุโบสถขึ้นใหม่ ทำให้พระประธานองค์เดิมที่สร้างด้วยศิลาสลักดูเล็กลง ไม่สมกับขนาดพระอุโบสถ จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระประธานใหม่ ด้วยการเอาปูนปั้นพอกพระประธานองค์เดิม แล้วลงรักปิดทอง เท่ากับมีพระประธานซ้อนกันอยู่ 2 องค์ ด้วยเหตุนี้จึงไม่พระราชทานชื่อพระประธานประจำพระอุโบสถ และเรียกกันทั่วไปว่า “พระประธาน”
วัดระฆังฯ เดิมพระประธานในพระอุโบสถไม่มีชื่อเรียก หากมีเรื่องเล่าภายหลังว่า ครั้งหนึ่งรัชกาลที่ 5 เสด็จพระราชดำเนินบำเพ็ญพระราชทานกุศลถวายผ้าพระกฐิน ณ วัดระฆังฯ ทรงมีพระราชกระแสรับสั่งว่า “ไปวัดไหนก็เหมือนมาวัดระฆังฯ พอเข้าประตูโบสถ์ พระประธานยิ้มรับฟ้าทุกที”
จังหวัดเพชรบุรี
วัดที่พระประธานภายในพระอุโบสถ/พระวิหาร “ไม่มีชื่อ” ได้แก่ วัดใหญ่สุวรรณาราม, วัดเกาะแก้วสุทธาราม, วัดมหาสมณารามราชวรวิหาร (วัดเขาวัง)
วัดใหญ่สุวรรณาราม ตั้งอยู่ที่ ตำบลท่าราบ อำเภอเมืองเพชรบุรี เดิมเรียกชื่อ วัดน้อยปากใต้บ้าง วัดนอกปักษ์ใต้บ้าง คนทั่วไปเรียก “วัดใหญ่” เป็นวัดเก่าแก่ที่สร้างในสมัยอยุธยา สมเด็จพระสังฆราชแตงโม (ทอง) มาบูรณฏิสังขรณ์ในฐานะวัดอันเป็นบ้านเกิด พระประธานในพระอุโบสถก็เป็นพระพุทธรูปเก่าแก่ตั้งแต่สมัยอยุธยาเช่นเดียวกัน แต่พระประธานองค์นี้ก็ไม่มีชื่อเรียกเฉพาะอยู่ดี
วัดเกาะแก้วสุทธาราม ตั้งอยู่ที่ ตำบลบ้านลาด อำเภอบ้านลาด เป็นวัดเก่าแก่สมัยอยุธยาตอนปลาย พระประธานของวัดเองก็เป็นพระพุทธรูปเก่าแก่ที่มีแต่เดิมในสมัยอยุธยา แต่ก็ไม่มีชื่อเรียกเฉพาะ คงเรียกว่า “พระประธานในอุโบสถ”
วัดมหาสมณารามราชวรวิหาร (วัดเขาวัง) ตั้งอยู่ที่ ตำบลคลองกระแชง อำเภอเมืองเพชรบุรี เป็นวัดที่สร้างขึ้นภายหลังการสร้างพระนครคีรีในสมัยรัชกาลที่ 4 ภายในพระอุโบสถมีภาพเขียนพระนครคีรี ฝีมือ “ขรัวอินโข่ง” ส่วนพระประธานที่ไม่มีชื่อเป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ศิลปะต้นกรุงรัตนโกสินทร์
จังหวัดลำปาง
วัดไหล่หินหลวง หรือ วัดเสลารัตนปัพพตาราม ชาวบ้านเรียก “วัดไหล่หิน” ตั้งอยู่ที่ตำบลท่าผา อำเภอเกาะคา สันนิษฐานว่าพระประธานในวิหารหลวงสร้างขึ้นพร้อมกับพระวิหารเมื่อ พ.ศ. 2226 หากไม่มีชื่อเรียกเฉพาะ จึงเรียกตามสถานที่ประดิษฐานว่า “พระประธานในวิหารหลวง”
อนึ่ง พระประธานในพระอุโบสถ/พระวิหาร หลายแห่ง มักมีชื่อเรียกอย่างง่ายๆ ว่า “หลวงพ่อโต” บ้าง “พระทอง” บ้าง ซึ่งเรียกตาม “ขนาด” ขององค์พระพุทธรูปที่มีขนาดใหญ่ หรือ “สี” ของพระพุทธรูป ซึ่งส่วนมากมักเป็นสีทอง หากเป็นเช่นนั้น “พระประธานไม่มีชื่อ” ก็คงมีจำนวนมากอยู่
อ่านเพิ่มเติม :
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง :
ไม่ระบุชื่อผู้เขียน. 108 องค์พระปฏิมา พระพุทธรูปคู่แผ่นดิน, กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม จัดพิมพ์เนื่องในโอกาสวันอาสาฬหบูชา พุทธศักราช 2560.
กองบรรณาธิการข่าวสด. เดินสายไหว้พระพุทธทั่วไทย. สำนักพิมพ์มติชน, 2552.
เผยแพร่ในระบบออนลไน์ครั้งแรกเมื่อ 24 ธันวาคม 2567
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “พระประธานไม่มีชื่อ” เรื่องแปลกแต่จริงในวัดหลายแห่งของไทย
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com