โรคเกลียดตัวเอง Self-hatred
คอลัมน์ : สุขภาพดีกับรามาฯ ผู้เขียน : ผศ.นพ.คมสันต์ เกียรติรุ่งฤทธิ์ ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
สภาพแวดล้อมในปัจจุบัน หลายคนอาจเจอปัญหาที่ส่งผลกระทบต่อสภาพจิตใจ ทั้งเรื่องงาน ครอบครัว หรือความสัมพันธ์ในรูปแบบต่าง ๆ และส่งผลให้เกิดภาวะที่เรียกว่า โรคเกลียดตัวเอง (self-hatred) ซึ่งหมายถึงความรู้สึกที่ไม่ชอบตัวเอง คิดว่าตัวเองไม่ดีพอ ซึ่งไม่ใช่โรคหรืออาการผิดปกติทางจิต ทำให้ยากที่จะคัดกรองหรือวินิจฉัย ต้องอาศัยการบอกเล่าความรู้สึก จึงจะค้นพบได้ว่าตัวเองกำลังเผชิญกับความรู้สึกนึกคิดนี้อยู่
ซึ่งเกิดจากนิสัยส่วนตัว เช่น คนที่พึงพอใจในตัวเองต่ำ (low self-esteem) ไม่มั่นใจในตัวเอง คิดว่าตัวเองไม่สมควรได้รับสิ่งดี ๆ ความคาดหวังในตัวเองสูง ชอบเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น เพราะเคยถูกทำร้ายร่างกายในวัยเด็ก (child abuse) เช่น ทุบตี ด่าทอ ล่วงละเมิดทางเพศ หรือผ่านเหตุการณ์ที่ทำร้ายร่างกายและจิตใจ ความสัมพันธ์ที่ไม่ดี ทั้งเพื่อน เพื่อนร่วมงาน หรือคนรัก ทำให้เกิดบาดแผลในใจ
รวมถึงการถูกกลั่นแกล้ง (bully) พบในเด็กที่ถูกเพื่อนที่โรงเรียน พี่น้อง หรือญาติ แกล้งในที่ทำงานและในโลกออนไลน์ (cyberbullying) ส่วนสาเหตุอื่น เช่น ถูกเหยียดสีผิว เพศ เชื้อชาติ (racism) เป็นโรควิตกกังวล ซึมเศร้า หรือไบโพลาร์ (bipolar disorder)
อาการโรคนี้ไม่มีตรงกลาง มองตัวเองแค่ดีหรือไม่ดี คิดลบ มองโลกแง่ร้าย ใช้อารมณ์มากกว่าเหตุผล พึงพอใจตัวเองต่ำ (low self-esteem) ชอบเปรียบตัวเองกับคนอื่น ชีวิตขึ้นอยู่กับคนอื่น ฟังความเห็นของทุกคนยกเว้นตัวเอง ไม่ยอมรับคำชม ปฏิเสธเวลาที่คนอื่นชมหรือพูดถึงในแง่ดี พยายามทำตัวให้เข้ากับคนอื่น
รู้สึกว่าตัวเองเป็นคนนอกตลอดเวลา เลยต้องทำตัวดี ๆ ให้เข้ากับคนอื่น เก็บทุกคำตำหนิมาใส่ใจ ขี้อิจฉา รู้สึกอิจฉาที่คนอื่นดีกว่า กลัวมิตรภาพ ไม่กล้ามีเพื่อนสนิท รู้สึกไม่ดีถ้ามีคนเข้ามาใกล้ชิดมากเกินไป ไม่กล้าทำอะไร เพราะกลัวล้มเหลว ไม่ให้อภัยตัวเอง จมอยู่กับสิ่งที่ทำผิดพลาด
เกลียดตัวเอง เสี่ยงเป็นโรคจิตเวชไหม ? หากเกิดความรู้สึกเกลียดตัวเองจนกระทบกับชีวิตประจำวัน กลายเป็นความรุนแรงที่ไม่สามารถจัดการได้ อาจจะกลายเป็นภาวะทางจิตได้ เช่น โรคซึมเศร้า
ต้องสังเกตและเลี่ยงปัจจัยที่กระตุ้น เช่น เมื่อถูกกลั่นแกล้งควรหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้ากับคนเหล่านั้น เปลี่ยนความคิดให้เป็นแง่บวก เปลี่ยนจาก “ฉันไม่มีทางทำได้หรอก” เป็น “ฉันทำได้อยู่แล้ว” รู้จักให้อภัยตัวเองเมื่อทำผิด ไม่จมอยู่กับการโทษตัวเอง นำข้อผิดพลาดมาปรับปรุงแก้ไข รู้ขีดจำกัดตัวเอง คิดเสมอว่าเราไม่สามารถควบคุมทุกสิ่งให้เป็นไปตามที่ต้องการได้ และปฏิเสธการทำสิ่งที่เกินความสามารถ
พยายามทำกิจกรรมร่วมกับคนที่รัก เพื่อนสนิท คนในครอบครัว ดูแลตัวเอง ทำกิจกรรมผ่อนคลายให้ตัวเองมีความสุข
เป็นคนเก่งในสายตาคนอื่นแล้วก็อย่าลืมเป็นคนเก่งในสายตาตัวเองด้วย