โปรดอัพเดตเบราว์เซอร์

เบราว์เซอร์ที่คุณใช้เป็นเวอร์ชันเก่าซึ่งไม่สามารถใช้บริการของเราได้ เราขอแนะนำให้อัพเดตเบราว์เซอร์เพื่อการใช้งานที่ดีที่สุด

เด็กด้อยโอกาสที่เรียนเก่ง 96.71% หวังมีอาชีพดีกว่าพ่อแม่ เปิดข้อมูล PISA 2025 กับโจทย์สร้างโอกาสให้ความฝันเป็นจริง

Eduzones

อัพเดต 09 พ.ย. เวลา 06.50 น. • เผยแพร่ 09 พ.ย. เวลา 06.50 น. • eduzones

เด็กด้อยโอกาสที่เรียนเก่ง 96.71% หวังมีอาชีพดีกว่าพ่อแม่ เปิดข้อมูล PISA 2025 กับโจทย์สร้างโอกาสให้ความฝันเป็นจริง

ผลวิเคราะห์ของ กสศ. พบ “นักเรียนช้างเผือก” ส่วนใหญ่คาดหวังอนาคตที่ดีกว่ารุ่นพ่อแม่ ขณะที่ผู้มีสมรรถนะระดับสูงกว่า 70% ในแต่ละวิชามาจากกลุ่มเศรษฐฐานะสูงสุด สะท้อนโจทย์สำคัญของการศึกษาไทย ทั้งการพัฒนาเด็กที่มีศักยภาพและการยกระดับการเรียนรู้ของเด็กทุกคน การศึกษาจะช่วยให้ลูกมีชีวิตที่ดีกว่าพ่อแม่ได้เพียงใด เป็นคำถามที่มีความหมายอย่างยิ่งสำหรับครอบครัวที่มีทรัพยากรจำกัด ข้อมูลจากการวิเคราะห์ PISA 2025 ของสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา หรือ กสศ. พบว่า นักเรียนกลุ่มด้อยโอกาสที่ทำผลการประเมินได้ดี หรือที่เรียกว่า “นักเรียนช้างเผือก” ร้อยละ 96.71 คาดหวังว่าจะประกอบอาชีพที่ดีกว่ารุ่นพ่อแม่ และร้อยละ 91.82 ต้องการเรียนสูงกว่าพ่อแม่ ขณะเดียวกัน เมื่อพิจารณานักเรียนที่มีสมรรถนะระดับสูงตามเกณฑ์ PISA กลับพบว่า นักเรียนส่วนใหญ่มาจากกลุ่มครอบครัวที่มีเศรษฐฐานะสูงสุด ข้อมูลสองชุดนี้จึงชวนตั้งคำถามว่า ระบบการศึกษาเปิดโอกาสให้ความสามารถและความคาดหวังของเด็กเติบโตไปได้ไกลเพียงใด โดยไม่ถูกจำกัดด้วยต้นทุนของครอบครัว PISA 2025 วัดอะไร และตัวเลขบอกถึงเด็กกลุ่มไหน องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา หรือ OECD เผยแพร่ผล PISA 2025 เล่มแรก Future-Ready Students เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2569 โดยประเมินความสามารถของนักเรียนอายุ 15 ปีในการใช้ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และการอ่าน พร้อมเก็บข้อมูลบริบทการเรียนรู้ผ่านแบบสอบถาม รอบนี้มีวิทยาศาสตร์เป็นด้านหลักของการประเมิน คำว่า “บ้านจน” และ “บ้านรวย” ที่ใช้สื่อสารผลการประเมิน ต้องอ่านอย่างระมัดระวัง เพราะ PISA จำแนกสถานะของนักเรียนด้วย ดัชนีสถานะทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม หรือ ESCS ไม่ใช่การเรียงตามรายได้ครัวเรือนเพียงอย่างเดียว เมื่อแบ่งนักเรียนภายในประเทศออกเป็นสี่กลุ่มเท่า ๆ กัน กลุ่มล่างสุด 25% จึงหมายถึงผู้มีสถานะตามดัชนีต่ำสุด ส่วนกลุ่มบนสุด 25% หมายถึงผู้มีสถานะตามดัชนีสูงสุด ไม่ได้หมายความว่านักเรียนกลุ่มแรกทุกคนถูกจัดเป็นผู้ยากจนตามเกณฑ์รายได้ของรัฐ หรือกลุ่มหลังทุกคนเป็นครอบครัวมหาเศรษฐี ความคาดหวังต่ออนาคต: เด็กด้อยโอกาสส่วนใหญ่อยากไปให้ไกลกว่ารุ่นพ่อแม่ ผลประมวลข้อมูลแบบสอบถามที่ กสศ. นำเสนอ แสดงความคาดหวังด้านการศึกษาและอาชีพจำแนกตามเศรษฐฐานะ ดังนี้ กลุ่มนักเรียน คาดหวังเรียนสูงกว่าพ่อแม่ คาดหวังประกอบอาชีพที่ดีกว่าพ่อแม่ เศรษฐฐานะต่ำสุด 25% หรือ Q1 85.60% 86.85% เศรษฐฐานะกลุ่ม Q2 63.25% 82.03% เศรษฐฐานะกลุ่ม Q3 28.85% 75.73% เศรษฐฐานะสูงสุด 25% หรือ Q4 3.01% 41.10% นักเรียนช้างเผือก 91.82% 96.71% ที่มา: ข้อมูล OECD ประมวลผลโดยสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. ตัวเลขนี้เป็น ความคาดหวังที่นักเรียนรายงาน ณ เวลาประเมิน ยังไม่ใช่หลักฐานว่าพวกเขาจะเรียนจบหรือได้ประกอบอาชีพตามนั้น และคำว่าอาชีพ “ดีกว่า” ก็ไม่ควรถูกขยายความว่าเป็นการรับประกันรายได้สูงกว่า ความมั่นคงมากกว่า หรือความพึงพอใจในงานมากกว่าในทุกกรณี อีกประเด็นหนึ่งคือ การเปรียบเทียบกับพ่อแม่ทำให้เด็กแต่ละกลุ่มมีจุดตั้งต้นต่างกัน เด็กที่พ่อแม่เรียนสูงอยู่แล้วอาจมีพื้นที่ให้รายงานว่าจะเรียน “สูงกว่า” น้อยกว่าเด็กที่พ่อแม่มีโอกาสเรียนน้อย ตัวเลข 3.01% ของกลุ่มเศรษฐฐานะสูงสุดจึงไม่ควรถูกตีความว่าเด็กกลุ่มนี้ไม่มีความฝันหรือขาดความทะเยอทะยาน “นักเรียนช้างเผือก” ไม่ใช่กลุ่มเดียวกับผู้ได้สมรรถนะระดับสูง ประเด็นสำคัญที่ต้องแยกให้ชัดคือ การประเมินนี้ใช้คำอธิบายความสำเร็จทางการเรียนสองแบบ กลุ่ม เกณฑ์พิจารณา นักเรียนช้างเผือก หรือ Academically Resilient Students อยู่ในกลุ่มเศรษฐฐานะต่ำสุด 25% แต่ทำคะแนนวิทยาศาสตร์อยู่ในกลุ่มสูงสุด 25% ของประเทศ ผู้มีสมรรถนะระดับสูง หรือ Top Performers ทำผลการประเมินถึงระดับ 5 หรือ 6 ตามเกณฑ์สมรรถนะ PISA ของวิชานั้น OECD รายงานว่า นักเรียนไทยกลุ่มด้อยโอกาสประมาณ 17% ทำคะแนนวิทยาศาสตร์อยู่ในกลุ่มสูงสุดหนึ่งในสี่ของประเทศ เทียบกับค่าเฉลี่ย OECD ที่ 12% ของนักเรียนด้อยโอกาสในแต่ละประเทศ ดังนั้น การอยู่ในกลุ่มคะแนนสูงสุด 25% ของประเทศไทยไม่ได้แปลว่าจะถึงระดับสมรรถนะ 5–6 เสมอไป และไม่ควรนำ “ช้างเผือก 17%” ไปเปรียบเทียบตรง ๆ กับสัดส่วนเด็กด้อยโอกาสในกลุ่มสมรรถนะสูง เพราะใช้ทั้งเกณฑ์และฐานคำนวณต่างกัน ผู้มีสมรรถนะสูงกระจุกตัวในกลุ่มเศรษฐฐานะสูงสุด ข้อมูลที่ กสศ. ประมวลผลแสดงองค์ประกอบของกลุ่มนักเรียนที่มีสมรรถนะตั้งแต่ระดับ 5 ขึ้นไป โดยพบว่า ผู้เรียนจากกลุ่มเศรษฐฐานะสูงสุดมีสัดส่วนมากกว่า 70% ในทั้งสามวิชา วิชา มาจากกลุ่มเศรษฐฐานะสูงสุด 25% มาจากกลุ่มเศรษฐฐานะต่ำสุด 25% วิทยาศาสตร์ 73.20% 4.14% คณิตศาสตร์ 72.24% 6.95% การอ่าน 87.12% 2.36% ตัวเลขเป็นสัดส่วนภายในกลุ่มผู้มีสมรรถนะระดับสูงของแต่ละวิชา ส่วนที่เหลือมาจากกลุ่ม Q2 และ Q3 ตัวอย่างเช่น 73.20% ไม่ได้หมายความว่าเด็กกลุ่มเศรษฐฐานะสูงสุด 73.20% เก่งวิทยาศาสตร์ระดับสูง แต่หมายถึง ในบรรดาผู้ที่ทำได้ถึงระดับสูงทางวิทยาศาสตร์ นักเรียนจากกลุ่มเศรษฐฐานะสูงสุดมีสัดส่วน 73.20% ตัวเลขนี้สะท้อนความไม่สมดุลของโอกาสและผลลัพธ์ที่ควรตรวจสอบต่อ แต่ไม่ใช่หลักฐานว่าฐานะเป็นสาเหตุเพียงอย่างเดียวของความสำเร็จ หรือว่าเด็กที่ยังทำคะแนนไม่ถึงเกณฑ์ไม่มีศักยภาพ โรงเรียนและทรัพยากรเป็นส่วนหนึ่งของโจทย์ รายงานฉบับพิเศษของ กสศ. ระบุว่า นักเรียนไทย 39.06% อยู่ในโรงเรียนที่ผู้บริหารรายงานปัญหาขาดแคลนวัสดุการเรียนการสอน และ 37.46% อยู่ในโรงเรียนที่ขาดแคลนทรัพยากรดิจิทัล การวิเคราะห์ยังพบว่า นักเรียนในโรงเรียนที่มีข้อจำกัดด้านทรัพยากรมีแนวโน้มได้คะแนนวิทยาศาสตร์ต่ำกว่ากลุ่มที่โรงเรียนมีความพร้อมประมาณ 17–32 คะแนน ขณะที่ผลต่างระหว่างโรงเรียนชนบทกับโรงเรียนในเมืองในด้านวิทยาศาสตร์และการอ่านอยู่ที่ 49 คะแนน ตามการจำแนกที่รายงานใช้ ข้อมูลส่วนนี้มาจากรายงานของผู้บริหารและการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ จึงควรใช้ชี้พื้นที่ที่ต้องสำรวจและสนับสนุนเพิ่มเติม มากกว่าสรุปว่าเพียงซื้ออุปกรณ์หรือย้ายโรงเรียนแล้วคะแนนของนักเรียนแต่ละคนจะเพิ่มขึ้นเท่ากับส่วนต่างดังกล่าวทันที ในเชิงนโยบาย ตัวเลขชวนให้พิจารณาการจัดสรรทรัพยากรตามความจำเป็นของโรงเรียน รวมถึงตรวจว่าอุปกรณ์ใช้งานได้จริง ครูได้รับการสนับสนุนให้ใช้ในการสอน และนักเรียนทุกกลุ่มเข้าถึงได้หรือไม่ ผลจำลองต่างประเทศบอกอะไรได้ และอะไรที่ยังบอกไม่ได้ รายงาน กสศ. ใช้การจำลองสถานการณ์เพื่อสำรวจว่า หากคงเงื่อนไขความยากจนแบบนักเรียนไทยไว้ แต่พิจารณาภายใต้ระบบการศึกษาของประเทศอื่น ผลคะแนนอาจแตกต่างอย่างไร รายงานยกตัวอย่างคะแนนวิทยาศาสตร์ของนักเรียนยากจนไทยประมาณ 417 คะแนน เทียบกับค่าประมาณภายใต้สถานการณ์ของจีนที่ 554 คะแนน และสิงคโปร์ที่ 454 คะแนน โดย “จีน” ในการเปรียบเทียบนี้หมายถึงพื้นที่ปักกิ่ง เซี่ยงไฮ้ เจียงซู และเจ้อเจียง ไม่ใช่นักเรียนทั่วประเทศจีน ผลจำลองช่วยตั้งคำถามถึงบทบาทของสภาพแวดล้อมและระบบการศึกษา แต่ ไม่ใช่การทดลองย้ายนักเรียนจริง และไม่ใช่คำทำนายคะแนนรายบุคคล จึงไม่ควรเขียนว่าเด็กคนเดิม “จะเก่งขึ้นแน่นอน” เพียงย้ายไปเรียนอีกประเทศ บทความนี้จึงรายงานส่วนต่างเป็นคะแนน โดยไม่แปลงเป็นจำนวนปีที่เด็ก “เรียนช้ากว่า” หรือ “ฉลาดน้อยกว่า” เพราะการเทียบคะแนนกับปีการศึกษาเป็นเพียงเครื่องมือประมาณเพื่ออธิบายขนาดของความแตกต่าง ไม่ใช่การวัดอายุพัฒนาการของเด็กแต่ละคน ความเชื่อว่าตนเองพัฒนาได้ ต้องเดินคู่กับโอกาสที่จับต้องได้ ผลวิเคราะห์ของ กสศ. ยังพบว่า นักเรียนช้างเผือกมีสัดส่วนผู้ที่มีกรอบความคิดแบบเติบโต หรือ Growth Mindset อยู่ที่ 48.70% เทียบกับ 28.59% ในกลุ่มนักเรียนยากจนทั่วไปที่นำมาเปรียบเทียบ และ 43.02% ในกลุ่มเศรษฐฐานะสูงสุด ตัวเลข 28.59% นี้ไม่ใช่ค่าของนักเรียน Q1 ทั้งหมด เพราะแผนภาพเดียวกันระบุสัดส่วนของ Q1 โดยรวมไว้ที่ 32.09% การแยกกลุ่มให้ถูกต้องจึงสำคัญต่อการอ่านผลวิจัย ข้อค้นพบดังกล่าวชวนให้โรงเรียนสร้างประสบการณ์ที่ทำให้เด็กเห็นว่าตนเองพัฒนาได้ เช่น ได้รับคำแนะนำที่ชัดเจน มีโอกาสแก้ข้อผิดพลาด และได้รับความช่วยเหลือเมื่อไม่เข้าใจบทเรียน อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเปลี่ยนข้อค้นพบนี้เป็นการบอกเด็กด้อยโอกาสว่าเพียง “คิดบวก” ก็จะผ่านอุปสรรคทั้งหมดได้ การสร้างความเชื่อมั่นต้องเกิดควบคู่กับครูที่พร้อมช่วย เวลาเรียนที่เพียงพอ และทรัพยากรที่เข้าถึงได้จริง ครอบครัวช่วยได้ แต่ไม่ควรถูกปล่อยให้รับภาระลำพัง รายงาน กสศ. พบความสัมพันธ์ระหว่างการสนับสนุนจากครอบครัวกับคะแนนวิทยาศาสตร์ โดยเมื่อเปรียบเทียบภายใต้เงื่อนไขเศรษฐฐานะแล้ว นักเรียนที่มีปฏิสัมพันธ์กับครอบครัวอย่างสม่ำเสมอมีแนวโน้มได้คะแนนสูงกว่าประมาณ 15 คะแนน ความสัมพันธ์นี้ไม่ใช่สูตรว่า “คุยกับลูกแล้วคะแนนเพิ่ม 15 คะแนน” แต่ช่วยย้ำความสำคัญของการมีผู้ใหญ่รับฟัง ทั้งเรื่องชีวิตในโรงเรียน ความกังวล และเส้นทางเรียนต่อ สำหรับครอบครัวที่ต้องทำงานหลายช่วงเวลา หรือผู้ปกครองไม่คุ้นเคยกับระบบการศึกษาต่อ โรงเรียนสามารถช่วยเติมช่องว่างผ่านครูแนะแนว ครูที่ปรึกษา และช่องทางสื่อสารที่ยืดหยุ่น โดยไม่ทำให้ข้อจำกัดของครอบครัวกลายเป็นความผิดของเด็กหรือผู้ปกครอง จากความคาดหวังสู่โอกาสจริง ต้องสนับสนุนอะไรบ้าง ในมุมของการนำข้อมูลไปใช้ ประเด็นที่โรงเรียน หน่วยงานการศึกษา และท้องถิ่นควรพิจารณาร่วมกัน ได้แก่

  • ช่วยให้เรียนต่อได้อย่างต่อเนื่อง สำรวจค่าใช้จ่ายจริงทั้งการเดินทาง อาหาร อุปกรณ์ และอินเทอร์เน็ต เพื่อออกแบบความช่วยเหลือให้ตรงจุด

  • ทำให้ข้อมูลเส้นทางอนาคตเข้าถึงง่าย มีคำแนะนำเรื่องหลักสูตร ทุน ค่าใช้จ่าย และเงื่อนไขสมัครที่เด็กนำไปวางแผนได้

  • พัฒนาศักยภาพโดยไม่จำกัดเฉพาะเด็กที่ได้คะแนนสูงอยู่แล้ว เปิดโอกาสให้ผู้เรียนค้นพบความถนัด พร้อมช่วยผู้ที่พื้นฐานยังไม่ถึงเกณฑ์

  • ติดตามผลระยะยาว ดูว่าเด็กได้รับความช่วยเหลือแล้วเรียนต่อได้หรือไม่ สำเร็จการศึกษาหรือไม่ และมีอุปสรรคอะไรระหว่างทาง

  • ใช้เสียงของนักเรียนประกอบการตัดสินใจ เพราะความช่วยเหลือที่ผู้ใหญ่คิดว่าจำเป็น อาจไม่ตรงกับปัญหาเร่งด่วนที่เด็กกำลังเผชิญตัวเลข 96.71% เป็นหลักฐานของความคาดหวังต่ออนาคตที่ควรได้รับการรับฟัง ส่วนความสำเร็จของนโยบายจะต้องติดตามต่อว่า เด็กเหล่านี้มีโอกาสเรียนรู้ เรียนต่อ และเลือกอาชีพตามความสามารถได้จริงเพียงใด เป้าหมายจึงควรครอบคลุมทั้งการพานักเรียนช้างเผือกไปได้ไกล และการทำให้เด็กที่ยังไม่โดดเด่นในวันนี้มีโอกาสพัฒนาตนเอง โดยไม่ต้องรอให้พิสูจน์ว่า “เก่งพอ” ก่อนจึงจะได้รับการสนับสนุน แหล่งข้อมูลหลัก

  • OECD: PISA 2025 Results — Future-Ready Students

  • OECD: ผล PISA 2025 ของประเทศไทย

  • กสศ./วสศ.: รายงานฉบับพิเศษถอดรหัสผลประเมิน PISA 2025

  • กสศ./วสศ.: เอกสารวิเคราะห์ผลการประเมิน PISA 2025

ดูข่าวต้นฉบับ
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...