โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ SMR ความปลอดภัยสากล โจทย์ใหญ่เปลี่ยนผ่านพลังงานไทย
ศ.ดร.สมบูรณ์ รัศมี หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมนิวเคลียร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวถึงการพัฒนาเทคโนโลยีโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็กหรือ Small Modular Reactors (SMR) ในประเทศไทยว่า ถือเป็นหมุดหมายสำคัญในการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานสะอาด โดยมีกรอบการดำเนินงานและความปลอดภัยที่เป็นไปตามมาตรฐานสากลของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ หรือ IAEA ซึ่งใช้หลักการป้องกันเชิงลึกหรือ Defense in Depth เช่นเดียวกับโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดใหญ่ ครอบคลุมตั้งแต่กระบวนการออกแบบ การคัดเลือกพื้นที่ตั้ง ตลอดจนมาตรการเผชิญเหตุฉุกเฉินและการลดผลกระทบต่อชุมชนรอบข้าง
อีกทั้ง SMR มีจุดเด่นเชิงวิศวกรรมที่ก้าวหน้ากว่าผ่านระบบความปลอดภัยเชิงรับหรือ Passive Safety System ซึ่งมีความสามารถในการบริหารจัดการภาวะฉุกเฉินได้ด้วยตนเองโดยไม่ต้องอาศัยพลังงานไฟฟ้าภายนอกหรือการควบคุมจากผู้ปฏิบัติงานโดยตรง ประกอบกับขนาดกำลังการผลิตที่ราว 300 เมกะวัตต์ไฟฟ้า ทำให้การควบคุมและจำกัดขอบเขตความเสียหายทำได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงกว่าโรงไฟฟ้าขนาดใหญ่ในอดีต
ขณะที่ในมิติของการบริหารความเสี่ยงและการคัดเลือกพื้นที่ตั้ง โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ทั้งขนาดใหญ่และ SMR ล้วนต้องผ่านกระบวนการประเมินความเสี่ยงจากภัยธรรมชาติอย่างเข้มงวด ทั้งความเสี่ยงด้านแผ่นดินไหว อุทกภัย และปัจจัยทางภูมิศาสตร์อื่น ๆ โดยหลีกเลี่ยงพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูงเกินกว่าเกณฑ์ยอมรับได้ รวมถึงการกำหนดระยะห่างจากชุมชนอย่างเคร่งครัดตามข้อกำหนดสากล โดยสถิติโลกชี้ว่าโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ส่วนใหญ่ตั้งอยู่บริเวณชายฝั่งทะเลเพื่อใช้ประโยชน์จากแหล่งระบายความร้อน ขณะที่ส่วนที่เหลือตั้งอยู่ภายในแผ่นดิน ซึ่งทุกพื้นที่ต้องปฏิบัติตามขั้นตอนการควบคุมความปลอดภัยอย่างเคร่งครัดเพื่อมิให้ส่งผลกระทบต่อประชาชนและสิ่งแวดล้อม
ขณะเดียวกัน สำหรับการบริหารจัดการกากกัมมันตรังสีและเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ใช้แล้ว ประเทศไทยมีหน่วยงานที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน เช่น สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ รวมถึงสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ซึ่งมีประสบการณ์ในการบริหารจัดการกากกัมมันตรังสีจากการแพทย์และอุตสาหกรรม
อย่างไรก็ตาม เชื้อเพลิงนิวเคลียร์ใช้แล้วมีความซับซ้อนสูงและต้องยกระดับขีดความสามารถของบุคลากร เครื่องมือ ตลอดจนการบูรณาการทำงานร่วมกันระหว่างผู้ประกอบกิจการและหน่วยงานกำกับดูแล ในทางเทคนิค เชื้อเพลิงดังกล่าวสามารถนำกลับมาสกัดผ่านกระบวนการ Reprocessing เพื่อนำแร่ยูเรเนียมและพลูโตเนียมกลับมาใช้ใหม่ได้ตามแนวทางปฏิบัติของประเทศผู้นำด้านนิวเคลียร์ เช่น ฝรั่งเศส จีน และญี่ปุ่น ซึ่งประเทศไทยสามารถศึกษาและพิจารณาความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์และเทคโนโลยีที่เหมาะสมในอนาคต
ทั้งนี้ ร่างแผน PDP2026 ได้บรรจุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก หรือ SMR ในแผน โดยมอบหมายให้ กฟผ. เป็นผู้ดำเนินโครงการนำร่องขนาดกำลังผลิตรวม 300 เมกะวัตต์ ภายในปี 2580 ซึ่งความท้าทายประการสำคัญในการขับเคลื่อนเทคโนโลยี SMR คือการสร้างความเชื่อมั่นและการสื่อสารสาธารณะให้ครอบคลุมประเด็นความปลอดภัยเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน และแผนการบริหารจัดการเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ใช้แล้วในระยะยาว ซึ่งต้องมีการจัดเก็บในพื้นที่กักเก็บใต้ดินลึกเป็นระยะเวลาหลายหมื่นปี
และถึงแม้ว่าสถิติการใช้งาน SMR จะยังมีระยะเวลาไม่นานนัก แต่รากฐานทางเทคโนโลยีดังกล่าวต่อยอดมาจากประสบการณ์สะสมด้านนิวเคลียร์ยาวนานกว่าห้าถึงหกทศวรรษ การพิจารณาความคุ้มค่าและประโยชน์ที่จะได้รับจาก SMR จึงต้องพิจารณาอย่างรอบด้านระหว่างความเสี่ยงและผลประโยชน์ภายใต้บริบทที่สังคมและสิ่งแวดล้อมสามารถยอมรับได้อย่างยั่งยืน
ข่าวที่เกี่ยวข้อง