โนเบลแพทย์ 2026 มอบ 3 นักวิทยาศาสตร์ ผู้บุกเบิกการใช้แสงควบคุมเซลล์ประสาท
กลับมาอีกครั้งในปีนี้สำหรับการประกาศรางวัลโนเบล 2026 โดยสาขาแรกที่มีการประกาศคือ รางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ ประจำปี 2026 มอบให้แก่ เพเทอร์ เฮเกมันน์, เกออร์ก นาเกิล และ คาร์ล ไดเซอรอธ จากผลงานบุกเบิกออปโตเจเนติกส์ (Optogenetics) หรือเทคนิคควบคุมการทำงานของเซลล์ด้วยแสงร่วมกับพันธุศาสตร์ ซึ่งช่วยให้นักวิทยาศาสตร์สามารถศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างเซลล์ประสาทกับความทรงจำ อารมณ์ และพฤติกรรมภายในสมองที่ยังมีชีวิตได้
ผลงานของทั้ง 3 คนถือเป็นรากฐานสำคัญของประสาทวิทยายุคใหม่ เพราะทำให้นักวิจัยสามารถเข้าไปควบคุมเซลล์ประสาทบางกลุ่มได้อย่างแม่นยำ แล้วสังเกตว่าเซลล์เหล่านั้นมีบทบาทต่อการทำงานของสมองอย่างไร
แพร์ สเวนนิงส์ซอน ประธานคณะกรรมการโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ กล่าวว่า ออปโตเจเนติกส์เปิดโอกาสให้มนุษย์สามารถทำแผนที่สมองในแบบที่เมื่อก่อนทำได้เพียงจินตนาการ
ต้นทางของการค้นพบเริ่มจากความสงสัยของเพเทอร์ เฮเกมันน์ ที่ต้องการรู้ว่าเหตุใดสาหร่ายเซลล์เดียวชนิดคลาไมโดโมนัส สามารถว่ายน้ำเข้าหาแหล่งกำเนิดแสงได้
ช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 2000 เฮเกมันน์ และนาเกิล พบโปรตีนชนิดหนึ่งบนผิวเซลล์ของสาหร่าย ซึ่งต่อมาถูกเรียกว่า แชนเนลโรดอปซิน โปรตีนชนิดนี้มีคุณสมบัติพิเศษ คือเมื่อได้รับแสงสีน้ำเงิน จะเปิดช่องให้ไอออนที่มีประจุไหลเข้าสู่เซลล์ และทำให้เกิดกระแสไฟฟ้าขึ้น
นักวิจัยยังพบว่า ไม่ว่าจะนำโปรตีนนี้ไปใส่ในเซลล์ชนิดใด เซลล์นั้นก็สามารถตอบสนองต่อแสงได้
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อ คาร์ล ไดเซอรอธ นำยีนที่ควบคุมการสร้างแชนเนลโรดอปซินเข้าไปในเซลล์ประสาทของหนู เมื่อฉายแสงสีน้ำเงินไปยังเซลล์เหล่านั้น เขาสามารถกระตุ้นให้เซลล์ประสาทส่งสัญญาณได้สำเร็จ และเผยแพร่ผลงานครั้งสำคัญนี้ในปี 2005
อีก 2 ปีต่อมา ไดเซอรอธพัฒนาเทคนิคดังกล่าวไปอีกขั้น จนสามารถใช้แสงควบคุมเซลล์ประสาทภายในสมองของหนูที่ยังมีชีวิตอยู่ได้ วิธีควบคุมสัญญาณประสาทด้วยแสงนี้จึงถูกเรียกว่าออปโตเจเนติกส์
หลังจากนั้นออปโตเจเนติกส์ได้รับความสนใจอย่างรวดเร็วจากนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลก เพราะช่วยให้นักวิจัยสามารถตรวจสอบได้ว่า เซลล์ประสาทกลุ่มใดหรือวงจรใดในสมองมีบทบาทต่อการทำงานแต่ละอย่าง
เทคนิคนี้ถูกนำไปใช้ศึกษาวงจรประสาทที่เกี่ยวข้องกับ ความทรงจำ ความรู้สึก และพฤติกรรมเฉพาะรูปแบบ รวมถึงกลไกที่เกี่ยวข้องกับโรคทางระบบประสาทและโรคทางจิตเวช
ออปโตเจเนติกส์ช่วยให้นักวิจัยเข้าไปกระตุ้นหรือควบคุมเซลล์เป้าหมาย และศึกษาความสัมพันธ์เชิงเหตุและผลได้ชัดเจนขึ้น ต่างจากวิธีการศึกษาสมองในอดีตที่มักบอกได้เพียงว่า สมองส่วนใดเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมหรือหน้าที่บางอย่าง
ออปโตเจเนติกส์ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงงานวิจัยในห้องปฏิบัติการ ปัจจุบัน นักวิจัยกำลังนำเทคนิคนี้ไปทดลองใช้ทางการแพทย์ เพื่อพยายาม ฟื้นฟูการมองเห็นในผู้ที่มีความบกพร่องทางสายตา
ผลงานของเฮเกมันน์ นาเกิล และไดเซอรอธ จึงไม่ได้เพียงเปิดเครื่องมือใหม่ให้กับวงการประสาทวิทยา แต่ยังช่วยเปลี่ยนวิธีที่มนุษย์ศึกษาสมอง จากเดิมที่เคยเป็นเพียงแผนที่คร่าว ๆ เต็มไปด้วยจุดที่ยังไม่เข้าใจ ไปสู่การมองเห็นการทำงานของวงจรประสาทได้ละเอียดและแม่นยำมากขึ้น
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
เดโมแครตจี้ "ลูกเขยทรัมป์" เปิดข้อมูลลงทุน หลังถูกตั้งคำถามผลประโยชน์ทับซ้อน
นิวยอร์กประกาศภาวะฉุกเฉินทั่วรัฐ หลังโรคหัดพุ่ง 108 ราย ลามพื้นที่ชนบท
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : โนเบลแพทย์ 2026 มอบ 3 นักวิทยาศาสตร์ ผู้บุกเบิกการใช้แสงควบคุมเซลล์ประสาท
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
- Website : https://www.pptvhd36.com