เรื่องน่ารู้ : บัวหลวง

เป็นพืชล้มลุกมีไหลและเหง้าใต้ดิน ใบ เป็นใบเดี่ยว ใบอ่อนลอยปริ่มน้ำ ใบแก่จะชูพ้นน้ำได้สูรูปทรงกลม ขนาดประมาณ 50 ซม. ผิวด้านบนมีนวลเคลือบ ก้านใบมีตุ่มเล็กๆ ทั่วไป ดอก เป็นดอกเดี่ยวสีขาวหรือสีชมพู กลีบเลี้ยง 4-6 กลีบ คล้ายกับกลีบดอก กลีบดอกหลายกลีบเรียงตัวชั้นเดียว หรือซ้อนกันหลายชั้น รูปไข่กว้าง 5-6 ซม. ยาว 7-9 ซม. บานเต็มที่ขนาด 20-25 ซม.

เกสรเพศผู้จำนวนมาก สีเหลืองยาว 4-5 ซม. ล้อมรอบ ฐานรองดอกรูปกรวยหงาย ปลายตัดเกสรเพศเมียมีรังไข่ฝังอยู่ที่ฐานรองดอก เมื่ออ่อนมีสีเหลือง แก่แล้วจะเปลี่ยนเป็นสีเขียว ช่องรังไข่เรียงเป็นวงบนผิวหน้าตัด จำนวน 5-15 อัน ผล เป็นผลกลุ่มเรียกว่าฝัก ผลย่อยรูปรี เมล็ดกว้าง 1 ซม.

ประเทศไทยบัวหลวง นับเป็นพืชพื้นถิ่นและเป็นพืชชนิดแรกๆ ที่บรรพบุรุษของไทยนำมาใช้ประโยชน์ เพราะ ช่วยบำรุงกำลัง ชูกำลัง บำรุงหัวใจ บรรเทาอาการหน้ามืด วิงเวียน ช่วยทำให้ชื่นใจ ใช่เป็นยาสงบประสาท ช่วยขับเสมหะ บำรุงปอด บำรุงตับ ช่วยคุมธาตุ แก้ไข้ แก้ปัสสาวะบ่อย แก้น้ำกามเคลื่อน แก้ตกขาว แก้ประจำเดือนมามากกว่าปกติ แก้เลือดกำเดาไหล แก้อาการท้องเสีย แก้อาการซ้ำใน ช่วยให้นอนหลับแก้ริดสีดวงจมูกแก้ลมพิษแก้ท้องเดิน ช่วยห้ามเลือดแก้อาการปวดศีรษะเป็นไข้ แก้อาการท้องร่วง ช่วยขยายเส้นเลือดหัวใจแก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้พุพองแก้เป็นตะคริวที่ท้องช่วยห้ามเลือดแก้พิษหัดแก้พิษสุกใสแก้อ่อนเพลีย (ใช้เกสรบัวหลวง ร่วมกับเปลือกฝิ่นต้น และลูกมะตูม อ่อน)ช่วยให้เจริญอาหาร ช่วยแก้น้ำกามเคลื่อน (ฝันเปียก)

นอกจากนี้ยังใช้เกสรบัวหลวงแห้งบดเป็นผงปรุงเป็นยาหอมจะช่วยบำรุงหัวใจ บรรเทาอาการหน้ามืด วิงเวียนทำให้ชื่นใจ เป็นยาสงบประสาท ขับเสมหะ หรือ ใช้เกสรบัวหลวงสด หรือ แห้งประมาณ 1 หยิบมือ ชงกับน้ำร้อน 1 แก้ว (ประมาณ 240 มิลลิลิตร) ทิ้งไว้นาน 10-15 นาที ดื่มขณะที่ยังอุ่นอยู่ ครั้งละ 1 แก้ว วันละ 3-4 ครั้ง หรือ ใช้เกสรบัวหลวง แห้ง บดเป็นผงครั้งละ 0.5 -1 ข้อนชา ชงน้ำร้อนดื่ม หรือ ใช้ในขนาด 3-5 กรัม ใช้แก้อาการช้ำในช่วยในการนอนหลับ โดยดอกบัวตูมแห้ง 3-5 ดอก ต้มน้ำ 4-7 แก้ว ให้เดือดนาน 5-10 นาที ดื่มขณะที่ยังอุ่นอยู่รับประทาน วันละ 4 ครั้ง ครั้งละ 1 แก้ว หรือดื่มต่างน้ำ

ใบบัวสดนำมาต้มน้ำใช้ดื่มเพื่อลดความดันเลือดและลดไขมันในเลือด ดีบัว (ต้นอ่อนในเมล็ด) นำมาตากแห้ง คั่วให้หอม ชง น้ำร้อนดื่มเหมือนน้ำชา มีคุณสมบัติ ขยายหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงหัวใจ บำรุง หัวใจ สงบประสาท ขับเสมหะ เหง้า หรือ รากบัวใช้ต้มกับน้ำดื่ม เป็นยาแก้ธาตุไม่ปกติในเด็ก ใบบัวนำมาหั่นเป็นฝอยแล้วผึ่งแดดให้แห้ง ใช้ทำเป็นมวนสูบเพื่อช่วยบรรเทาอาการหวัดคัดจมูก บัวทั้งต้นใช้แก้พิษจากการรับประทานเห็ดพิษและอาการเป็นพิษจากพิษสุราเรื้อรัง ด้วยการใช้ทั้งต้นประมาณ 10-15 กรัม นำมาต้มกับน้ำรับประทาน.