ศึก 'กกต.' ชักธงรบ'ตุลาการ' เดิมพัน ‘เครือข่ายน้ำเงิน’ รอด-ร่วง

สมรภูมิ “นิติสงคราม” ระหว่างคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) กับ “องค์กรตุลาการ” ดูท่าจะไม่จบง่าย หลังทั้ง 2 ฝ่ายเปิดศึก-สาดคำวินิจฉัยใส่กันไม่หยุดหย่อนในช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา

ศึกครั้งนี้แบ่งข้อเท็จจริงออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่

1.กกต.ยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้ง ให้เบรกการไต่สวนคดีคุณสมบัติ 2 สว.อำนาจเจริญ เอาไว้ก่อน เนื่องจากอยู่ระหว่างยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ ตีความอำนาจของศาลฎีกาฯ

2.กกต.มีความเห็นสวนกลับประธานศาลอุทธรณ์คนใหม่ “วิธูร คลองมีคุณ” ที่กลับคำวินิจฉัยของประธานศาลอุทธรณ์คนเดิม เปิดช่องให้ประชาชนทั่วไป สามารถยื่นฟ้องร้องกับ กกต.ในคดีที่เกี่ยวกับการเลือก สว.ได้

เบื้องต้นศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้ง ยกคำร้องของ กกต. “เดินหน้า” การไต่สวนคดีคุณสมบัติของ 2 สว.อำนาจเจริญ “แดง กองมา-สมพาน พละศักดิ์” นัดสืบพยานฝ่ายผู้ร้อง 24 พ.ย.นี้ โดยพิเคราะห์แล้วเห็นว่า ผู้ร้องมีเพียงมีมติให้ยื่นปัญหาข้อกฎหมายดังกล่าวให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย ยังไม่ปรากฏมีการยื่นเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย ในชั้นนี้จึงไม่มีเหตุให้เลื่อนคดีตามที่ผู้ร้องอ้างคำร้องขอเลื่อนคดี

ในแนวรบ “องค์กรตุลาการ” ฝั่งเดียวกัน “วิธูร คลองมีคุณ” ประธานศาลอุทธรณ์ มีคำวินิจฉัยชี้ขาดเขตอำนาจศาล (คำวินิจฉัยที่ วท. 27/2569) ในคดีที่ผู้สมัคร สว.สำรอง ยื่นฟ้อง “แสวง บุญมี” เลขาธิการ กกต.พ่วงอีก “5 เสือ กกต.” ต่อศาลจังหวัดนนทบุรี

มีคีย์เวิร์ดสำคัญอยู่ที่ “หากมีบุคคลหรือกลุ่มบุคคลใดกระทำการทุจริตประพฤติมิชอบเพื่อให้การได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภามิได้เป็นไปโดยสุจริต และเที่ยงธรรม (หรือที่เรียกกันทั่วไปว่าฮั้วหรือโกงการเลือก สว.) อันเป็นความผิดต่อ พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่ง สว. 2561 มาตรา 32, 58, 69 ตามฟ้อง ย่อมเป็นการพรากอำนาจอธิปไตยไปจากปวงชนชาวไทย ประชาชนทุกคนย่อมเป็นผู้เสียหาย และมีอำนาจฟ้องบุคคลหรือกลุ่มบุคคลนั้นต่อศาลชั้นต้นที่มีเขตอำนาจได้โดยตรง”

การวินิจฉัยครั้งนี้ถือเป็นการ “กลับแนวคำวินิจฉัยเดิม” ของ “มัณฑรี อุชชิน” อดีตประธานศาลอุทธรณ์ ที่เคยระบุว่า คดีที่ประชาชนยื่นฟ้อง กกต. ไม่ใช่อำนาจของศาลอาญาคดีทุจริต และประพฤติมิชอบ แต่ต้องยื่นต่อคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) เพื่อไต่สวนก่อน

แต่ฝ่าย กกต. ไม่ยี่หระนัก ยังคงเดินหน้าลุยในศึก “นิติสงคราม” ครั้งนี้ต่อ โดยมีมติ 5 ต่อ 2 ยื่นคำร้องไปยังศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อขอให้วินิจฉัย “อำนาจหน้าที่” ของ “ศาลฎีกาฯ” ว่า ไม่มีอำนาจในการแทรกแซงคำวินิจฉัยของ กกต.อันถึงที่สุดแล้ว จำนวน 2 ประเด็น

ประการแรก ขอให้วินิจฉัยว่า ในกรณีที่ผู้อำนวยการเลือกระดับอำเภอ ระดับจังหวัด และระดับประเทศ มีคำสั่งให้รับสมัคร และประกาศรายชื่อผู้สมัครซึ่งมีคุณสมบัติ และไม่มีลักษณะต้องห้าม คำสั่งรับสมัครผู้สมัคร และประกาศรายชื่อผู้สมัครซึ่งมีคุณสมบัติ และไม่มีลักษณะต้องห้ามดังกล่าวมีความเป็นที่สุด ไม่อาจถูกตรวจสอบได้อีก เว้นแต่กรณีตามที่มาตรา 63 แห่ง พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่ง สว. 2561 ที่เป็นอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญที่บัญญัติไว้โดยเฉพาะเท่านั้น

ประการที่สอง ขอให้วินิจฉัยว่า กรณีที่ กกต.มีคำวินิจฉัยตามมาตรา 60 วรรคสอง และมาตรา 62 แห่ง พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่ง สว.คำวินิจฉัยของ กกต.ดังกล่าวเป็นที่สุด ไม่อาจยื่นคำร้องต่อศาลฎีกา เพื่อขอให้มีการตรวจสอบ หรือทบทวนคำวินิจฉัยของ กกต.ได้

พร้อมกับอ้างถึงหลักกฎหมายตามรัฐธรรมนูญ ตาม พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่ง สว. รวมถึงคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ เรื่องพิจารณาที่ 52/2546 (บังคับใช้ตามรัฐธรรมนูญปี 2540 ขณะนั้น) สรุปได้ว่า การใช้อำนาจวินิจฉัยของ กกต.ถือเป็นที่ยุติ และไม่อาจถูกทบทวนหรือตรวจสอบได้โดยองค์กรตุลาการ และเรื่องพิจารณาที่ 14/2566 (บังคับใช้ตามรัฐธรรมนูญปี 2560 ในปัจจุบัน) ที่วางหลักให้องค์กรอิสระไม่ถูกโต้แย้งหรือถูกตรวจสอบโดยองค์กรตุลาการอีก

แม้ กกต.จะกำลัง “รบ” กับ “ศึกนอก” แต่ว่า“ศึกใน” ก็ยังคง “ระอุ” ไม่หยุดหย่อน มี กกต.เสียงข้างน้อย 2 คนคือ “สิทธิโชติ อินทรวิเศษ-ชาย นครชัย” ร่วมกันจัดทำบันทึกความเห็นเพื่อแสดงจุดยืน “คัดค้าน” ต่อมติดังกล่าว โดยสรุปข้อเท็จจริงได้ว่า ในคำร้องยื่นศาลรัฐธรรมนูญดังกล่าว จะส่งผลให้ศาลฎีกาไม่มีอำนาจที่จะวินิจฉัยหรือตรวจสอบความถูกต้องของคำสั่งนี้ได้อีกต่อไป จึงเห็นได้ชัดว่าคำขอนี้แท้จริงแล้วคือการขอให้ศาลรัฐธรรมนูญ พิจารณาวินิจฉัยเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของศาลฎีกา ไม่อาจกระทำได้เนื่องจากไม่ต้องด้วยบทบัญญัติตามมาตรา 21ของรัฐธรรมนูญ

อีกทั้งยังไม่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ และขัดแย้งต่อหลักการตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจ (Checks and Balances) มีไว้เพื่อป้องกันไม่ให้บุคคลหรือองค์กรใดองค์กรหนึ่ง มีอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาด หรือใช้อำนาจไปในทางมิชอบ นอกจากนี้ หากเป็นกรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ระหว่างศาล รัฐธรรมนูญมาตรา 192 ก็ได้บัญญัติเป็นการเฉพาะไว้แล้ว ให้เป็นอำนาจของคณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดอำนาจหน้าที่ระหว่างศาลที่จะต้องเป็นผู้พิจารณา

ล่าสุด กกต.เปิดศึกใหม่อีกรอบ ด้วยการแสดงความเห็น “ค้าน” คำวินิจฉัยของ “ประธานศาลอุทธรณ์” ที่เปิดช่องให้ภาคประชาชน “ฟ้องตรง” ไปยังศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ เอาผิด กกต.ได้ ในคดีเกี่ยวกับการเลือก สว.

มีรายงานจาก กกต.ระบุว่า แนววินิจฉัยล่าสุดของประธานศาลอุทธรณ์ หากพิจารณาตาม พ.ร.ป.ว่าด้วยการเลือก สว. หมวด 5 มาตรา 64 กำหนดให้ผู้สมัครรับเลือก สว.ยื่นคำร้องคัดค้านต่อ กกต.ภายใน 3 วันนับตั้งแต่วันเลือกในระดับนั้น ๆ

ถ้าพิจารณาตามมาตรา 64 ดังกล่าวประกอบแนววินิจฉัยล่าสุดของประธานศาลอุทธรณ์แล้ว ประชาชนทั่วไปไม่น่าจะฟ้อง กกต.ได้โดยตรง ไม่เหมือนกรณีบัตรเลือกตั้ง สส.เพราะประชาชนคือผู้มีสิทธิเเเละหน้าที่ในการเลือกตั้ง สส. และ กกต.คือผู้จัดการเลือกตั้ง

แต่หากพิจารณารัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน และ พ.ร.ป.ว่าด้ายการได้มาซึ่ง สว. พบว่า ประชาชนทั่วไปไม่สามารถฟ้อง กกต.ได้โดยตรง เพราะผู้ที่มีคุณสมบัติในการดำเนินคดีโกง สว.คือ “ผู้สมัครรับเลือก สว.” เท่านั้น และต้องฟ้องภายในเวลา 3 วันนับแต่พบการกระทำผิดตาม พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่ง สว.มาตรา 64

เช่นเดียวกับ “แสวง บุญมี” เลขาธิการ กกต.ที่เป็นตัวแทนสำนักงานฯ เข้าชี้แจงรายงานผลปฏิบัติงานของ กกต.ประจำปีงบประมาณ 2568 ได้ตอบคำถามถึงการปฏิบัติหน้าที่ของ กกต.ตอนหนึ่งถึงกรณีส่งคำร้องไปยังศาลรัฐธรรมนูญ วินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ระหว่าง กกต.และศาลฎีกาฯ

“แสวง” ระบุว่า ที่ผ่านมา กกต.ใช้กลไกตามรัฐธรรมนูญแล้วหลายครั้ง โดยมีหลักการสำคัญ คือหน้าที่ กกต. เวลาปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับการเลือกตั้ง ในกระบวนการจะมีขั้นตอนระยะเวลาเริ่มต้น ระยะเวลาแต่ละช่วง และระยะเวลาสิ้นสุด โดยกฎหมายบอกว่าคำวินิจฉัยของ กกต. เป็นที่สุด เพื่อให้เดินหน้าตามเวลาที่กฎหมายกำหนด ยืนยันว่า กกต. พร้อมให้ตรวจสอบ เพราะประชาชนทุกคนสามารถตรวจสอบหรือฟ้องร้อง กกต.ได้ อยู่แล้ว

“การยื่นคำร้องไปยังศาลรัฐธรรมนูญว่าคำวินิจฉัย กกต. เป็นที่สุดหรือไม่ ไม่ได้บอกว่าองค์กรไหนมาก้าวก่าย กกต. หรือไม่ยุ่งกับ กกต. เพียงแต่ต้องการว่าถ้า กกต.วินิจฉัยเป็นที่สุด จะได้มีความชัดเจนในการทำหน้าที่ กกต.เดินหน้าต่อไปได้ แต่ถ้าไม่มีคำวินิจฉัย จะชะงักทันที โดย กกต. ฟังทุกศาลในประเทศไทย ศาลไหนสั่งมาเราก็ฟัง เวลาตามรัฐธรรมนูญเดินเราต้องมีหน้าที่ทำงานให้จบตามเวลา เป็นหลักการอย่างแรก ให้เกิดความชัดเจน”

อย่างไรก็ดีในประเด็นนี้ ผู้คร่ำหวอดในแวดวง “กฎหมายรัฐธรรมนูญ” ทั้ง “จรัญ ภักดีธนากุล” อดีตตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ และคำพิพากษาของศาลปกครอง คดีที่ อบ.311/2565 ได้กำหนดบทบาท และแบ่งแยกอำนาจหน้าที่ระหว่าง กกต. กับศาลฎีกา ไว้ชัดเจนอยู่แล้ว ไม่อาจให้ศาลรัฐธรรมนูญ มาวินิจฉัยเรื่องนี้ได้อีก

ดังนั้น “นิติสงคราม” ครั้งนี้น่าจะยืดเยื้อพอสมควร จนกว่าจะมีคำวินิจฉัยอันถึงที่สุด น่าจับตาหากชัยชนะเป็นของ “องค์กรตุลาการ” ฝ่าย “รัฐนาวาสีน้ำเงิน” น่าจะตกที่นั่งลำบากไม่มากก็น้อยหลังจากนี้