เปลี่ยนแหล่งที่มาของเงิน ไทยพีบีเอส จากภาษีสุรา-บุหรี่ เป็นงบประมาณจากรัฐบาล
หลายฝ่ายกังวล แก้ปัญหาไม่ตรงจุด เปิดช่องการเมืองแทรกแซงการนำเสนอข่าว ขาดเสรีภาพ
3 ต.ค. 2569 ตามที่ นายศุภชัย ใจสมุทร สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร แบบบัญชีรายชื่อ พรรคภูมิใจไทย เสนอร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติม พ.ร.บ.องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2551 โดยมีสาระสำคัญเปลี่ยนแหล่งรายได้ขององค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย หรือไทยพีบีเอส จากเงินบำรุงที่จัดเก็บตามกฎหมายว่าด้วยสุราและยาสูบ มาเป็นการจัดสรรจากงบประมาณรายจ่ายประจำปี โดยให้เหตุผลด้านวินัยการเงินการคลังของรัฐและความเป็นเอกภาพในการบริหารจัดการเงินสาธารณะ
นายศุภชัย ใจสมุทร ยังได้ชี้แจงภายหลังอีกว่า การเสนอร่างแก้ไขกฎหมายเกี่ยวกับ Thai PBS เป็นการปรับเปลี่ยนแหล่งที่มารายได้ ให้เข้าสู่ระบบงบประมาณปกติเพื่อวินัยการเงินการคลัง ไม่ใช่การยุบองค์กร Thai PBS หรือไปแตะต้องบทบาทหน้าที่และการนำเสนอข่าวแต่อย่างใด หากเห็นว่าต้องมีหลักประกันความเป็นอิสระ การแทรกแซงองค์กร ก็ยังสามารถออกแบบได้
นักวิชาการ นักการเมือง ภาคประชาชน และองค์กรสื่อจำนวนมาก ออกมาแสดงความคิดเห็นต่อประเด็นดังกล่าว โดยเฉพาะแหล่งที่มาของรายได้สื่อสาธารณะ ว่ามีความสำคัญต่อบทบาทและการทำหน้าที่ของสื่อมวลชน โดยเฉพาะเสรีภาพของการนำเสนอข่าว ที่ต้องไม่ถูกแทรกแซงจากทั้งอำนาจรัฐ และทุน
อาทิ สภาผู้บริโภคออกแถลงการณ์คัดค้านร่างแก้กฎหมายไทยพีบีเอส เพราะกังวลว่า การต้องขอและรออนุมัติงบจากฝ่ายการเมืองทุกปี อาจเปิดช่องให้การตัดลดหรือต่อรองงบประมาณกลายเป็นแรงกดดันต่อการเสนอข่าว
“หากสื่อต้องตรวจสอบผู้มีอำนาจที่อนุมัติงบให้ตัวเอง จะทำหน้าที่ได้อิสระแค่ไหน”
ขณะที่ สฤณี อาชวานันทกุล ผู้อำนวยการเครือข่ายการเงินเพื่อรับมือภาวะโลกรวน (Climate Finance Network Thailand: CFNT ระบุว่า “ไทยพีบีเอสมีปัญหาไม่ใช่ไม่มี แต่การเปลี่ยนแหล่งรายได้มาเป็น “งบประมาณแผ่นดิน” ไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาอะไรเลย เพราะมันเท่ากับการแปลงร่างไทยพีบีเอสจากสื่อสาธารณะ มาเป็นสื่อของรัฐ ไม่ต่างจากช่อง 11 หรือกรมประชาสัมพันธ์
“ถ้าเราคิดว่าประเทศไทยควรมีสื่อสาธารณะ กฎหมายฉบับนี้ จะทำให้สื่อสาธารณะค่ายเดียวในประเทศหายไป แต่ถ้าคิดว่าประเทศไทยไม่ควรมีสื่อสาธารณะ กฎหมายฉบับนี้ก็ไม่จำเป็นอยู่ดี เพราะไม่มีความจำเป็นใดๆ ที่รัฐจะมีสื่อในมือเพิ่มขึ้นจากเดิม”
เช่นเดียว กับนายณัฐ เหลืองนฤมิตชัย ผู้เชี่ยวชาญด้านตลาดทุน ที่ระบุว่า การออกแบบงบประมาณของไทยพีบีเอส ให้อยู่ห่างจากงบประมาณประจำปี เพราะ “การตรวจสอบ” กับ “การทำให้องค์กรต้องพึ่งคนที่ตัวเองมีหน้าที่ตรวจสอบ” เป็นคนละเรื่องกัน
“สื่อสาธารณะจึงถูกออกแบบให้มี firewall หลายชั้น ทั้งบอร์ด โครงสร้างองค์กร เสรีภาพของกองบรรณาธิการเและ แหล่งเงิน การเปลี่ยน Thai PBS ไปใช้งบประมาณรายปี คือ รื้อ firewall ทางการเงินออกไปหนึ่งชั้น ผมจึงคิดว่าคำถามต่อร่างกฎหมายนี้ควรตรงมาก ๆถ้าปัญหาของ Thai PBS คือประสิทธิภาพ ทำไมวิธีแก้จึงเป็นการเพิ่มการพึ่งพาฝ่ายการเมือง?”
ขณะเดียวกัน สภาการสื่อมวลชนแห่งชาติ,สภาวิชาชีพข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทย, สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย, สมาคมนักข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทย, สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์และสหภาพแรงงานกลางสื่อมวลชนไทย ได้แถลงการณ์แสดงจุดยืน 4 ข้อ อาทิ
ต้องมีหลักประกันความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ ทั้งในทางกฎหมายและทางการเงิน
โดยมองว่า หลักวินัยการเงินการคลังของรัฐสามารถดำเนินควบคู่กับความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะได้ หากมีหลักประกันทางกฎหมายและเชิงสถาบันที่ชัดเจน โดยเฉพาะกรณีเปลี่ยนจากระบบเงินบำรุงตามกฎหมายเป็นการจัดสรรงบประมาณรายจ่ายประจำปี ต้องทำให้ไทยพีบีเอสมีรายได้เพียงพอ มั่นคง และต่อเนื่อง โดยไม่ขึ้นอยู่กับดุลพินิจทางการเมือง พร้อมมีกลไกป้องกันการใช้การจัดสรรงบประมาณเป็นเครื่องมือกดดันหรือแทรกแซงการทำงาน และต้องมีระบบตรวจสอบการใช้เงินสาธารณะที่โปร่งใสและตรวจสอบได้
“การออกแถลงการณ์ครั้งนี้ เพื่อรักษาความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ มิใช่การปกป้ององค์กรใดองค์กรหนึ่งจากการตรวจสอบ หากแต่เป็นการคุ้มครองสิทธิของประชาชนในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้อง รอบด้าน และปราศจากการครอบงำของอำนาจทางการเมืองและผลประโยชน์ทางธุรกิจ” สภาการสื่อมวลชนแห่งชาติ
นอกจากไทยพีบีเอส พรรคภูมิใจไทยยังได้เสนอร่างแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กองทุนผู้สูงอายุ กองทุนพัฒนาการกีฬาแห่งชาติ
ร่างแก้ไขกฎหมายดังกล่าวมีสาระสำคัญให้ยกเลิกมาตรา 12-16 ซึ่งเกี่ยวข้องกับเงินบำรุงองค์การที่ได้รับตามกฎหมายว่าด้วยสุราและยาสูบ แล้วเปลี่ยนมาใช้งบประมาณรายจ่ายประจำปีแทน โดยร่างกฎหมายอยู่ระหว่างเปิดรับฟังความคิดเห็นตามมาตรา 77 ของรัฐธรรมนูญ ซึ่งเปิดรับฟังความคิดเห็น ระหว่างวันที่ 30 ก.ย.- 14 ต.ค. 2569