ความหมายวรรคต่อวรรค คำต่อคำ ชื่อเต็ม “กรุงเทพฯ” เมืองหลวงของไทย

ความหมายชื่อเต็มกรุงเทพมหานคร เมืองหลวงของไทย วรรคต่อวรรค คำต่อคำ

กรุงเทพมหานคร(Krung Thep Maha Nakhon หรือ Bangkok Metropolitan) หรือที่เรียกกันสั้น ๆ ว่า “กรุงเทพฯ” (Bangkok) นั้น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างเมืองบางกอกขึ้นเป็นเมืองหลวงใหม่แทนกรุงธนบุรี โดยทรงยกเสาหลักเมือง เมื่อวันอาทิตย์ ขึ้น 10 ค่ำ เดือน 6 ปีขาล ตรงกับวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2325

รัชกาลที่ 1 โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามราชธานีที่ทรงสถาปนาขึ้นใหม่ ปรากฏในหนังสือ “พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ ๑”ฉบับสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงชำระ นามว่า “กรุงเทพมหานคร บวรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยา มหาดิลกภพ นพรัตนราชธานีบูรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์”

ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ได้โปรดเกล้าฯ ให้แปลงสร้อยนามท่อน “บวรรัตนโกสินทร์”เป็น “อมรรัตนโกสินทร์” นอกนั้นคงไว้ตามเดิม และใช้สืบเนื่องมาถึงปัจจุบัน คือ

“กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยา มหาดิลกภพ นพรัตนราชธานีบูรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์”

สำหรับคำอ่านหรือการออกเสียง ชื่อเต็มกรุงเทพฯ เว็บไซต์สำนักงานราชบัณฑิตยสภา ระบุไว้ดังนี้

กฺรุง-เทบ-มะ-หา-นะ-คอน อะ-มอน-รัด-ตะ-นะ-โก-สิน มะ-หิน-ทะ-รา-ยุด-ทะ-ยา มะ-หา-ดิ-หฺลก-พบ นบ-พะ-รัด-ราด-ชะ-ทา-นี-บู-รี-รม อุ-ดม-ราด-ชะ-นิ-เวด-มะ-หา-สะ-ถาน อะ-มอน-พิ-มาน-อะ-วะ-ตาน-สะ-ถิด สัก-กะ-ทัด-ติ-ยะ-วิด-สะ-นุ-กำ-ปฺระ-สิด

เขียนเป็นภาษาอังกฤษได้ดังนี้ Krungthepmahanakhon Amonrattanakosin Mahintharaayuthaya Mahadilokphop Noppharatratchathaniburirom Udomratchaniwetmahasathan Amonpiman-Awatansathit Sakkathattiyawitsanukamprasit

กรุงเทพฯ ยังถือครองตำแหน่ง “ชื่อสถานที่” และชื่อเมืองที่ยาวที่สุดในโลก โดย Guinness World Records หรือ “กินเนสบุ๊ก” ให้รายละเอียดว่า ชื่อเมืองหลวงของไทยมีจำนวนถึง 168 ตัวอักษร

ถอดความหมาย ชื่อเต็มกรุงเทพมหานคร

ในชื่อเต็มกรุงเทพฯ คำทุกคำล้วนมีความหมายสะท้อนตัวตนของเมือง แฝงนัยทางการเมืองที่ส่งเสริมอำนาจการปกครองของผู้สถาปนา คือ รัชกาลที่ 1

จากการใช้คำจากภาษาบาลี-สันสกฤต จำนวนมากมา “สมาส-สนธิ” กันจนได้นามยาวเหยียด จึงไม่แปลกที่คนจำนวนไม่น้อยจะจำชื่อเต็มกรุงเทพฯ ไม่ได้ เพราะทั้งยาวและฟังไม่รู้ความ (หมาย) คือเป็นศัพท์แสงที่เพ่งดูแล้วใช่จะทราบทันทีว่าความหมายคืออะไร

เพื่อให้รู้จัก “ตัวตน” ของกรุงเทพฯ มากยิ่งขึ้น เราถอดความหมายชื่อเต็มเมืองหลวงแบบ วรรคต่อวรรค คำต่อคำ ได้ดังต่อไปนี้

“กรุงเทพมหานคร” หมายถึง พระนครอันกว้างใหญ่ดุจเทพนคร หรือเมืองแห่งเทวดา (City of Angels) อันกว้างไหญ่ไพศาล โดย มหา- แปลว่า ใหญ่, ยิ่งใหญ่ ส่วน นครแปลว่า เมืองใหญ่

“อมรรัตนโกสินทร์” หมายถึง ที่สถิตของ “พระแก้วมรกต” หรือพระมหามณีรัตนปฏิมากร พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองที่ประดิษฐานอยู่ ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม

โดย อมร-แปลว่า เทวดา, ความยั่งยืน/ไม่เสื่อมสูญ

รัตน-(รัตน์) แปลว่า แก้วอันประเสริฐ หรือสิ่งประเสริฐ และ โกสินทร์หมายถึง พระอินทร์ (โกสิย + อินทร) และ แก้วอันประเสริฐของพระอินทร์ก็คือ พระแก้วมรกต นั่นเอง

ทั้งนี้ บวร-ในนามเมืองเก่า แปลว่า ประเสริฐ/ล้ำเลิศ

“มหินทรายุธยา” หมายถึง นครที่ไม่มีใครรบชนะได้

โดย มหินท-หรือมหินท์ แปลว่าพระอินทร์เช่นกัน เมื่อสนธิกับ “อยุธยา” หรือ อยุทธ์ ซึ่งแปลว่า ไม่พ่ายแพ้, ปราบไม่ได้ มีการเปลี่ยนรูปคำเป็น –ยุธยา จึงอาจแปลได้ว่า “เมืองพระอินทร์ที่ไม่สามารถเอาชนะได้”

“มหาดิลกภพ” หมายถึง มีความงามอันมั่นคงและเจริญยิ่ง

โดย ดิลก- แปลว่า เลิศ, ยอด, เฉลิม ภพ แปลว่า โลก, แผ่นดิน ไปจนถึงวัฏสงสาร

“นพรัตนราชธานีบูรีรมย์” หมายถึง เป็นเมืองหลวงที่บริบูรณ์ด้วยแก้ว 9 ประการ และน่ารื่นรมย์ยิ่ง

โดยนพรัตน-(นพรัตน์) มาจาก นพ-แปลว่า 9 กับ รัตน-(แก้วอันประเสริฐ) นั่นคืออัญมณี 9 อย่าง ได้แก่ เพชร, ทับทิม, มรกต, บุษราคัม, โกเมน, นิล, มุกดา, เพทาย และไพฑูรย์

ราชธานี มาจาก ราช- แปลว่า กษัตริย์หรือราชา กับ ธานี แปลว่า เมือง ราชธานีจึงเป็นเมืองของพระมหากษัตริย์ หรือพระเจ้าแผ่นดิน

ส่วน บูรีรมย์มาจาก บูรีแปลว่า เมือง กับ รมย์แปลว่า บันเทิง พึงใจ อาจแปลได้ว่า เมืองแห่งความรื่นรมย์

“อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน” หมายถึง มีพระราชนิเวศน์ใหญ่โตมากมาย หรือเป็นเมืองที่มีพระราชวังอันโอ่อ่าหลายแห่ง

โดย อุดม- แปลว่า มากมาย, บริบูรณ์ ราชนิเวศน์ มาจากราช-(ราชา) กับนิเวศน์ แปลว่า ที่อยู่, บ้าน, วัง รวมกันเป็นพระราชวัง หรือที่ประทับของพระมหากษัตริย์

ส่วน มหาสถาน มาจาก มหา- (ใหญ่) กับ สถานแปลว่า ที่ตั้ง

“อมรพิมานอวตารสถิต” หมายถึง วิมานเทพที่ประทับของพระราชาผู้อวตารลงมา หรือเป็นดุจวิมานของเทพอวตาร

โดย พิมานแปลว่า ที่อยู่หรือที่ประทับของเทวดา อวตาร แปลว่า การแบ่งภาคมาเกิดในโลก (คือพระนารายณ์) ส่วน สถิตแปลว่า อยู่ หรือตั้งอยู่

“สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์”หมายถึง ที่ซึ่งท้าวสักกเทวราช (พระอินทร์) พระราชทานให้พระวิษณุกรรมลงมาเนรมิตไว้ หรือพระวิษณุกรรมสร้างขึ้นตามพระบัญชาของพระอินทร์

โดย สักกะแปลว่า พระอินทร์ ทัตติย- มาจาก ทัตแปลว่า ให้, ให้แล้ว

วิษณุกรรม คือ พระวิศวกรรม หรือพระเวสสุกรรม เป็นเทพแห่งงานช่าง ผู้สร้างเครื่องไม้เครื่องมือ เป็น “นายช่างใหญ่” แห่งสวรรค์ รับใช้ท้าวสักกะ หรือพระอินทร์ ส่วน ประสิทธิ์ แปลว่า ความสำเร็จ

เมื่อรวบรวมความหมายทั้งหมดมาร้อยเรียงกันชื่อเต็มกรุงเทพฯ จะมีความหมายว่า

“พระนครอันกว้างใหญ่ดุจเทพนคร ที่สถิตพระแก้วมรกต นครที่ไม่มีใครรบชนะได้ งดงามมั่นคงและเจริญรุ่งเรือง เป็นเมืองหลวงที่บริบูรณ์ด้วยแก้ว 9 ประการ น่ารื่นรมย์ยิ่ง มีพระราชนิเวศน์ใหญ่โตมากมาย เป็นวิมานเทพที่ประทับของพระราชาผู้อวตารลงมา ซึ่งท้าวสักกเทวราชพระราชทานให้พระวิษณุกรรมมาเนรมิตไว้”

เมื่อทราบดังนี้ การอ่านชื่อเต็มกรุงเทพฯ ด้วยความคิดว่า“ชื่ออะไรกันหนอ ทั้งยาว ทั้งไม่รู้เรื่อง”เห็นจะไม่มีอีกต่อไป…

อ่านเพิ่มเติม :

• จากกรุงธนบุรี สู่ “กรุงเทพฯ” เมืองหลวงที่มีชื่อยาวที่สุดในโลก
• “พระแก้วมรกต” กับความนัยจากแนวคิด “จักรพรรดิราช” สมัยรัชกาลที่ 4
• ความนัยของการสร้างกรุงเทพฯ ตามคติพระอินทร์ สมัยรัชกาลที่ 1

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. ระบบค้นหาคำศัพท์. สืบค้นเมื่อ 5 มิถุนายน 2567. (ออนไลน์)

สำนักราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพมหานคร. จาก จดหมายข่าวราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ 3 ฉบับที่ 31 ธันวาคม 2536. (ออนไลน์)

สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ. 21 เมษายน 2564 ครบรอบ 239 ปี แห่งการสถาปณากรุงรัตนโกสินทร์. 21 เมษายน 2564. (ออนไลน์)

ศูนย์สารสนเทศกรุงเทพมหานคร. คำถามที่พบบ่อย : ที่มาของเครื่องหมายกรุงเทพมหานคร และ สัญลักษณ์พระอินทร์. สืบค้นเมื่อ 5 มิถุนายน 2567. (ออนไลน์)

ดำรงราชานุภาพ,สมเด็จฯ กรมพระยา. พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ ๑. พิมพ์แจกในงานพระราชทานเพลิงพระศพ พระเจ้าวรวงศเธอ กรมหมื่นอนุวัตนจาตุรนต์ ที่วัดเทพศินินทราวาส. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์พระจันทร์ ท่าพระจันทร์.

Guinness World Records. Longest place name. Retrieved June 5, 2024. From https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/67273-longest-place-name

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 5 มิถุนายน 2567

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ความหมายวรรคต่อวรรค คำต่อคำ ชื่อเต็ม “กรุงเทพฯ” เมืองหลวงของไทย

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com