เจ้านายฝ่ายในสมัยอยุธยา 11 พระองค์ ที่ได้ “ทรงกรม” มีพระองค์ใดบ้าง?

การสถาปนากรมให้เจ้านายฝ่ายใน หรือการ“ทรงกรม”เป็นธรรมเนียมการเฉลิมพระเกียรติยศเจ้านายสตรีให้มีศักดิ์สูงยิ่งขึ้น ที่สำคัญคือมีไพร่พลใน “สังกัด” เจ้านายพระองค์นั้น ๆ ตามระบบศักดินา ซึ่งโดยปกติแล้วเจ้านายสตรีจะไม่ได้อภิสิทธิ์ดังกล่าว

ธรรมเนียมข้างต้นปรากฏหลักฐานครั้งแรกในสมัยกรุงศรีอยุธยา ในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (พ.ศ. 2199-2231) ที่โปรดให้ตั้งสมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอและสมเด็จพระเจ้าลูกเธอให้ทรงกรม คือ สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าศรีสุพรรณเป็นเจ้ากรมหลวงโยธาทิพ และ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสุดาวดีเป็นเจ้ากรมหลวงโยธาเทพ

กลายเป็นธรรมเนียมการออกพระนามเจ้านายฝ่ายในที่ได้ทรงกรม ด้วยนาม “เจ้ากรมหลวงโยธาทิพ”และ “เจ้ากรมหลวงโยธาเทพ” นับเป็นการเฉลิมพระยศที่พิเศษกว่าเจ้านายฝ่ายในทั้งปวง

ทั้งนี้ เจ้านายฝ่ายในจะได้รับการสถาปนาให้ทรงกรมได้ ย่อมต้องทรงประกอบกิจราชการแผ่นดินและมีพระจริยวัตรที่งดงามเหมาะสม จนเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัย ควรคู่ต่อพระเกียรติยศ ดังความใน พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา ว่า

“…สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จเสวยไอสวรรยาธิปัติถวัลยราชย์ ณ เมืองลพบุรี และพระนครศรีอยุธยา เป็นสุขานุสุขยิ่งนัก… พระองค์มีพระราชบุตรีองค์หนึ่งทรงพระกรุณาโปรดให้เป็นกรมหลวงโยธาเทพและซึ่งสมเด็จพระบรมราชภคินีนั้น ทรงพระกรุณาโปรดให้เป็นกรมหลวงโยธาทิพ และเสด็จอยู่ ณ พระตำหนักตึก…”

เจ้านายฝ่ายในสมัยอยุธยาที่ “ทรงกรม”

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพมีพระวินิจฉัยความในพระราชพงศาวดารฯ และทรงรวบรวมพระนามเจ้านายฝ่ายในสมัยอยุธยา ที่ได้รับการสถาปนาให้ทรงกรมตามลำดับ ดังนี้

สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช(พ.ศ. 2199-2231)

1. กรมหลวงโยธาทิพ

2. กรมหลวงโยธาเทพ

สมัยสมเด็จพระเพทราชา(พ.ศ. 2231-2246)

3. กรมขุนเสนาบริรักษ์ พระขนิษฐาในสมเด็จพระเพทราชา

สมัยสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 8(พระเจ้าเสือ, พ.ศ. 2246-2252)

4. กรมพระเทพามาตย์ สมเด็จพระราชชนนีในพระเจ้าเสือ

สมัยสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 9 (พระเจ้าท้ายสระ, พ.ศ. 2252-2275)

5. กรมหลวงราชานุรักษ์ พระอัครมเหสีในพระเจ้าท้ายสระ

สมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ(พ.ศ. 2275-2301)

6. กรมหลวงอภัยนุชิต หรือพระพันวัสสาใหญ่ พระอัครมเหสีใหญ่ในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ

7. กรมหลวงพิพิธมนตรี พระอัครมเหสีน้อยในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ

8. กรมขุนเสนีนุรักษ์ พระเจ้าลูกเธอในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ

9. กรมขุนพิศาลเสนี พระเจ้าลูกเธอในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ

สมัยสมเด็จพระเจ้าเอกทัศ(พ.ศ. 2301-2310)

10. กรมพระเทพามาตย์ สมเด็จพระราชชนนีในสมเด็จพระเจ้าเอกทัศ

11. กรมขุนวิมลภักดี พระอัครมเหสีในสมเด็จพระเจ้าเอกทัศ

ธรรมเนียมสถาปนาเจ้านายฝ่ายในให้ทรงกรมยังปฏิบัติสืบต่อมาถึงสมัยรัตนโกสินทร์ เพื่อเฉลิมพระเกียรติยศแก่เจ้านายที่รับพระราชทานว่าทรงเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัย และทรงประกอบพระกรณียกิจด้วยพระวิริยอุตสาหะควรแก่การยกย่องเชิดชูนั่นเอง

อ่านเพิ่มเติม :

• “ขุนนางอยุธยา” ทำอย่างไรถึงได้เป็น ขั้นไหนถึงเรียกว่าขุนนาง?
• ใครเป็นใครในการบริหาร “ราชสำนักฝ่ายใน” สมัยอยุธยา แต่ละคนศักดินาเท่าไร?
• เหตุขัดแย้งพระศรีสุธรรม-พระนารายณ์ 2 อา-หลาน มาจากเรื่องสตรี

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

เอกลักษณ์ ลอยศักดิ์, สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร. การสถาปนาเจ้านายฝ่ายในสมัยอยุธยา.วารสารศิลปากรฉบับเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน พ.ศ. 2568

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงนิพนธ์พระอธิบายประกอบ. (2505).พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา. กรุงเทพฯ : โอเดียนสโตร์.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 26 ธันวาคม 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : เจ้านายฝ่ายในสมัยอยุธยา 11 พระองค์ ที่ได้ “ทรงกรม” มีพระองค์ใดบ้าง?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com