Kaveh Madani กับรางวัลโนเบลน้ำ ประจำปี 2026 (VDO)

วันที่ 18 มีนาคมที่เพิ่งผ่านไปนี้ เป็น "วันน้ำ"ของโลก (World Water Day) ที่สำนักงานใหญ่ขององค์การ UNESCO ณ กรุง Paris ในฝรั่งเศส ได้มีการประกาศชื่อของ ศาสตราจารย์ Kaveh Madani ให้เป็นผู้ที่สมควรได้รับ รางวัล Stockholm Water Prize 2026 ซึ่งรางวัลมูลค่า 1 ล้านเหรียญสวีเดน (มูลค่า 3.1 ล้านบาท) นี้ นับเป็นรางวัลที่มีศักดิ์ศรีเทียบเท่ากับรางวัลโนเบลน้ำ ก็ได้มีการมอบรางวัลมา 35 ปีแล้ว และ Madani จะเข้ารับรางวัลจากพระหัตถ์ในกษัตริย์ Carl Gustaf ที่ 16 แห่งสวีเดน ในวันที่ 2 สิงหาคมปีนี้ที่กรุง Stockholm ในช่วงเวลาที่ทั่วโลกมีการเฉลิมฉลองสัปดาห์น้ำของโลก (World Water Week)

โดย Madani ในวัย 44 ปี จะเป็นผู้รับรางวัลที่มีอายุน้อยที่สุดในประวัติการมอบรางวัล เพราะมีผลงานมากมายในด้านการจัดวางนโยบายของการบริหารน้ำทั่วโลก ในอดีตในสถานที่ต่างๆ Madani เคยดำรงตำแหน่งรองประธานาธิบดีของอิหร่าน ผู้เคยวิพากษ์วิจารณ์นโยบายของรัฐบาลในการสร้างเขื่อนจำนวนมาก รวมถึงนโยบายและเทคโนโลยีการผลิตฝนเทียม ฯลฯ อย่างตรงไปตรงมา จนทำให้รัฐบาลตั้งข้อหาว่าเขาเป็นสายลับให้กับองค์การ Central Intelligence Agency (CIA) ของสหรัฐ และองค์การ Mossad ซึ่งเป็นหน่วยงานราชการลับของอิสราเอล ที่มีหน้าที่รายงานการสืบสวนทุกเรื่องที่สำคัญมากต่อนายกรัฐมนตรีอิสราเอลโดยตรง ตลอดจนถึงหน่วยงาน M16/SIS (Secret Intelligence Service) ของอังกฤษด้วย

หลังจากที่ถูกสอบสวนด้วยข้อกล่าวหาต่างๆ ที่ร้ายแรงถึงระดับได้พยายามล้มล้างการปกครอง Madani ก็ตัดสินใจลี้ภัยไปทำงานเป็นนักวิชาการที่สหรัฐอเมริกา และได้กลายเป็นนักเคลื่อนไหวคนสำคัญคนหนึ่งที่กล้าวิพากษ์วิจารณ์ เมื่อรัฐบาลอิหร่านดำเนินนโยบายการจัดการน้ำอย่างขาดจริยธรรม และความเท่าเทียม

Madani เกิดที่กรุง Tehran ในอิหร่านเมื่อปี 1981 บิดามารดาทำงานด้านจัดการทรัพยากรทางน้ำตั้งแต่เขายังไม่เกิด ดังนั้นชีวิตของ Madani จึงได้ซึมซับความรู้และความยากลำบากในการจัดการน้ำมาตั้งแต่เขาเกิด และรับรู้ปัญหาโลกร้อนที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงสภาวะภูมิอากาศในอิหร่านที่มีทะเลทราย Lut (คำนี้แปลว่าดินแดนแห่งความว่างเปล่า) ซึ่งมีอุณหภูมิสูงที่สุดในโลก (80 องศาเซลเซียส อันเป็นสถิติในปี 2021) และปัญหาที่ผู้คนส่วนใหญ่ไม่ตระหนักในความสำคัญของการใช้น้ำ ฯลฯ ดังนั้น Madani จึงคิดว่าประเทศจำต้องมีการปฏิรูปความคิดเรื่องนี้

Madani ได้เข้าศึกษาปริญญาตรีทางด้านวิศวกรรมโยธา ที่มหาวิทยาลัย Tabriz ในปี 2003 แล้วได้ไปเรียนต่อระดับปริญญาโทเกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำที่มหาวิทยาลัย Lund ในสวีเดน หลังจากนั้นได้เดินทางไปทำปริญญาเอกที่มหาวิทยาลัย California วิทยาเขต Davis ในสหรัฐอเมริกา ด้วยการทำวิทยานิพนธ์เรื่อง การเปลี่ยนสภาวะภูมิอากาศที่มีผลกระทบต่อระบบการจ่ายน้ำใน California โดยได้นำทฤษฎีเกม (game theory) มาใช้ในการตัดสินใจในการจัดการน้ำ ด้วยการพิจารณาผลได้-ผลเสียของผู้ได้-เสียในโครงการ เช่น เกษตรกร นักอุตสาหกรรม ชุมชนในเมือง และสิ่งแวดล้อม เพื่อให้รัฐบาลมีคำตอบสำหรับเรื่องนี้ โดยได้คำนึงผลกระทบ และความต้องการของสังคมในแต่ละกลุ่มด้วย

ผลงานวิชาการที่ Madani ได้ทำในเวลาต่อมา ทำให้เขาได้รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่จาก European Geosciences Union (EGU) ในปี 2016 และในปีต่อมาก็ได้รับรางวัลจาก American Society of Civil Engineers ด้วย

ต่อจากนั้นได้เดินทางกลับบ้านเกิดที่อิหร่าน ตามคำเชิญของประธานาธิบดี Hassan Rouhani เพื่อเข้ารับตำแหน่งรองประธานาธิบดีผู้มีหน้าที่ควบคุมนโยบายสิ่งแวดล้อมของชาติ และเป็นรองประธานาธิบดีที่มีอายุน้อยที่สุด อีกทั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภาของอิหร่านด้วย Madani จึงได้เริ่มจัดตั้งโครงการกำจัดขยะแห่งชาติ (Bi-Zobaleh) ด้วยการให้ทุกคนลดปริมาณขยะที่ตนสร้าง เช่น ไม่ใช้ขวดพลาสติกและห้ามการขุดบ่อน้ำลึกใต้ดิน ครั้นเมื่อ Madani ออกมาวิพากษ์วิจารณ์โครงการฝนเทียม (cloud seeding) ของรัฐบาล ที่มีการโปรยสารเคมีในเมฆ เพื่อกระตุ้นให้เกิดฝนโดยอ้าง ว่าเป็นโครงการที่สิ้นเปลืองและไร้ประสิทธิภาพ บรรดานักการเมืองที่สนับสนุนรัฐบาลก็ได้ออกมากล่าวโจมตีว่า Madani กับพวกเป็นภัยต่อความมั่นคงและเสถียรภาพของรัฐ Madani จึงถูกจับกุมและถูกไต่สวน เป็นเวลานานถึง 72 ชั่วโมง โดยหน่วยตำรวจลับของอิหร่านเมื่อปี 2018

เมื่อถูกบูลลี่เช่นนี้ Madani จึงตัดสินใจขอลี้ภัย เพราะรู้ดีว่าเวลาโครงการอะไรของรัฐบาลอิหร่านล้มเหลว รัฐบาลก็จะหาแพะและหาศัตรู ซึ่งเป็นเรื่องที่สามารถทำได้ง่ายยิ่งกว่าการหาผู้รับผิดชอบโครงการ และได้ตัดสินใจอพยพลี้ภัยไปสหรัฐอเมริกา เพราะได้รับตำแหน่งศาสตราจารย์ทางด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมที่มหาวิทยาลัย Yale ในปี 2020

อีกหนึ่งปีต่อมา Madani ได้ย้ายไปเป็นศาสตราจารย์แห่งมหาวิทยาลัย United Nations University (UNU) และเป็นนักวิจัยที่ City College of New York ซึ่งมีสถาบัน Remote Sensing Earth System

ซึ่งเกิดจากการใช้น้ำมากจนเกินไปในการทำการเกษตร การอุตสาหกรรม และโดยประชาชนในเมือง ด้วยการสูบน้ำใต้ดินไปใช้โดยไม่ปล่อยให้ดินฟื้นตัว อีกสาเหตุหนึ่งเกิดจากฝนตกน้อยลง และภาวะแห้งแล้งเกิดนานขึ้น และการจัดการน้ำไม่เหมาะสม ภาวะโลกร้อนทำให้น้ำระเหยเร็วและมาก เมื่อน้ำธรรมชาติมีปริมาณน้อยลง ๆ แต่ความต้องการน้ำเพิ่มสูงตลอดเวลา น้ำดื่มก็ไม่เพียงพอ เกษตรกรรมเกิดความเสียหาย ความขัดแย้งเรื่องน้ำจึงเกิดบ่อย การบริหารจัดการน้ำให้ดีขึ้นจะสามารถหลีกเลี่ยงภัยพิบัตินี้ได้

ในปี 2023 Madani ได้เสนอรายงานเรื่อง “Water Bankruptcy” (คำนี้เป็นคำที่ Madani บัญญัติ) ที่มีความหมายถึงการล้มละลาย หรือการล้มเหลวอย่างสิ้นท่า และการล่มสลายของการบริหารจัดการน้ำ รวมทั้งน้ำบนดินและใต้ดินว่า อยู่ในสภาพที่หมดความสามารถจะฟื้นฟูให้ดีขึ้นได้ในบริเวณหลายภาคส่วนของโลก ซึ่งเปรียบเสมือนการใช้น้ำมากเกินกว่าที่มี หรือสามารถสร้างใหม่ได้ ดังนั้นถ้าเปรียบเทียบน้ำเหมือนเงิน นี่จึงเป็นการล้มละลายทางน้ำ ที่เหมือนกับการล้มละลายทางทรัพย์สิน เพราะน้ำได้ถูกนำไปใช้จนหมดอย่างไร้ประสิทธิภาพ

ผลงานนี้มีส่วนทำให้ Madani ได้รับ รางวัล Stockholm Water Prize เพราะเขาได้เสนอนโยบายเรื่องการจัดการน้ำของโลกให้มีประสิทธิภาพได้อย่างดียิ่ง ในรายงานเรื่อง “Global Water Bankruptcy” ซึ่งเป็นผลที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพดิน น้ำ และอากาศของโลก

รางวัลโนเบลน้ำโลก เป็นรางวัลประจำปีที่มอบให้แก่คนหรือองค์การที่มีผลงานโดดเด่น และสำคัญมากในการส่งเสริมการใช้ และการจัดการน้ำ ตลอดจนถึงคนปกป้องคุณภาพของน้ำทั่วโลก ซึ่งได้ถูกจัดตั้งขึ้นในปี 1991 โดยมูลนิธิ Stockholm Water Foundation ร่วมกับสถาบัน Royal Swedish Academy of Sciences

ตามปกติผู้ที่ได้รับรางวัลจะได้รับการประกาศชื่อในวันที่ 22 มีนาคมของทุกปี และจะเข้ารับรางวัลในเดือนสิงหาคมของปีนั้น จากพระหัตถ์ในกษัตริย์ Carl Gustaf ที่ 16 แห่งสวีเดน

สำหรับผู้ที่เคยรับ รางวัลประจำปี 2024 คือ Taikan Oki แห่งญี่ปุ่น จากผลงานการทำแผนที่แหล่งน้ำของโลกแบบ digital และในปี 2025 รางวัลโนเบลน้ำเป็นของ Gunter Bioschi จากออสเตรีย จากผลงานการวิเคราะห์ภัยน้ำท่วม อันเป็นผลที่เกิดจากจากการเปลี่ยนแปลงสภาวะดิน ฟ้า อากาศ และในปี 2026 นี้ ก็ได้แก่ Kaveh Madani จากอิหร่าน จากผลงานการเสนอนโยบายการบริหารจัดการน้ำ และพบสาเหตุความล้มเหลวของการบริหารจัดการน้ำทั่วโลก

การเสนอชื่อผู้ได้รับรางวัลประจำปี 2027 นี้ ได้เริ่มดำเนินการตั้งแต่วันที่ 17 มีนาคม จนถึงวันที่ 16 กันยายนปี 2026 ภายใต้เงื่อนไขว่า เป็นงานที่ส่งเสริมความเข้าใจเรื่องความสำคัญของการใช้ทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืน ตลอดจนถึงการพยายามปกป้องคุณภาพของทรัพยากรน้ำ เพื่อให้สุขภาพของชุมชนและสิ่งแวดล้อมดีขึ้นด้วย

งานที่ขอรับรางวัลนี้อาจจะเป็นงานวิจัยหรือการเป็นผู้นำในวงการใช้และบริโภคน้ำ โดยจะเป็นงานวิจัยด้านการประยุกต์หรือการใช้ความรู้ใหม่ที่เพิ่งพบก็ได้

Kaveh Madani ซึ่งเป็นผู้อำนวยการคนปัจจุบันในสังกัดของมหาวิทยาลัย United Nations University ที่มีสถาบัน Institute for Water, Environment and Health (UNU-INWEH) ได้ใช้ทฤษฎีเกม (game theory) ในการตัดสินใจเรื่องการจัดการการใช้น้ำตั้งแต่เริ่มทำงาน Madani มีผลงานวิจัยจำนวนมากกว่า 350 เรื่อง ทั้งที่เป็นงานในด้านการจัดการน้ำ งานด้านความมั่นคงทางอาหาร และผลกระทบของน้ำที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงสภาวะดิน ฟ้า อากาศทั่วโลก ในปี 2026 Madani ก็ได้รับรางวัล Stockholm Water Prize

โครงการบริหารจัดการน้ำที่ Kaveh Madani มีส่วนในการวิจัยอย่างมีนัยยะสำคัญ คือ โครงการ Gezira ที่ประเทศ Sudan ในทวีปแอฟริกา ซึ่งมีแม่น้ำไนล์ไหลผ่าน โดยได้รับน้ำจากแม่น้ำสองสาย คือ แม่น้ำไนล์สีขาว (White Nile) กับแม่น้ำไนล์สีน้ำเงิน (Blue Nile) และมีเขื่อน Senna บนแม่น้ำไนล์สีน้ำเงิน โครงการนี้ครอบคลุมพื้นที่เกษตรกรรมประมาณ 8,800 ตารางกิโลเมตร จึงนับเป็นโครงการชลประทานที่มีขนาดใหญ่ที่สุดโครงการหนึ่งของโลก ที่ใช้แสดงประสิทธิภาพในการบริหารจัดการน้ำ โดยมีเมือง Wad Madani ซึ่งตั้งอยู่ในรัฐ Al Jazirah และอยู่ห่างจากเมือง Khartoum 132 กิโลเมตร เป็นศูนย์กลาง ดินแดนนี้มีภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นแบบทะเลทราย เพราะมีฝนตกประมาณปีละ 30 เซนติเมตร พื้นที่มีอุณหภูมิสูงสุด 37.5 องศาเซลเซียส และมักจะมีอุณหภูมิสูงสุดในเดือนพฤษภาคม ซึ่งอาจจะพุ่งสูงถึง 42 องศาเซลเซียส โดยมีฝนตกหนักที่สุดในช่วงเดือนมิถุนายนถึงกันยายน ซึ่งจะมากถึง 10.8 เซนติเมตร ตลอดจนถึงการได้รับแสงแดดประมาณปีละ 280 วัน

ระบบการชลประทาน Gezira ประกอบด้วยเครือข่ายชลประทานที่มีคลอง คูน้ำ ที่มีความยาวรวมทั้งสิ้น 4,300 กิโลเมตร โดยได้รับน้ำจากแม่น้ำไนล์สีน้ำเงินให้ไหลไปสู่ดินแดนที่มีการทำเกษตรกรรมฝ้าย

ในปี 1925 ได้มีการก่อสร้างเขื่อน Zenna บนแม่น้ำไนล์สีน้ำเงิน เพื่อทำให้เกิดอ่างเก็บน้ำที่ใช้จัดการชลประทานได้ตลอดทั้งปี โครงการนี้ได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากรัฐบาล Sudan และได้รับการขยายต่อยอดในปี 1960 เพื่อเพิ่มพื้นที่การจัดการ

โครงการ Gezira มีระบบเครือข่ายคลองที่สร้างขึ้นโดยใช้หลักการของวิศวกรรมชลประทานที่ทันสมัย และมีการทำนุบำรุงรักษาคลองอย่างสม่ำเสมอเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของเครือข่ายในการทำงานระยะยาว

ในสมัยก่อน เทคโนโลยีการบริหารจัดการน้ำ นิยมใช้วิธีการสร้างบ่อน้ำตื้น มีการขุดคลองขนาดเล็ก และใช้ระบบเก็บน้ำฝน รวมทั้งใช้ความรู้เกี่ยวกับเรื่องน้ำท่วมในการกำหนดเวลาที่เหมาะสมให้เกษตรกรเพาะปลูกและเก็บเกี่ยว และเสนอให้มีการพัฒนาการหมุนเวียนของพืชที่ใช้เพาะปลูก เพื่อให้สอดคล้องกับความพร้อมของทรัพยากรน้ำและสภาพดิน โดยให้ชุมชนได้รับการแบ่งน้ำไปใช้ในปริมาณที่เป็นธรรมและเท่าเทียมกันด้วย

ข้อมูลทางภูมิศาสตร์ที่สำคัญของการไหลของแม่น้ำสายนี้ คือ ท้องน้ำวางตัวเป็นทางลาด โดยให้น้ำไหล ไม่ต้องใช้ปั๊มช่วย โครงการได้มีการติดตั้งระบบควบคุมการไหลของน้ำ ให้ตรงตามความต้องการของชุมชน มีการเพิ่มระบบพ่นละอองน้ำ มีระบบน้ำหยด เพื่อลดการสูญเสียเปล่าของน้ำให้น้อยลง และเพิ่มประสิทธิภาพในการใช้น้ำให้มากขึ้น ด้วยการลดต้นทุน ค่าใช้จ่าย และเพิ่มกระบวนการทำนุบำรุงรักษาคู คลอง อีกทั้งจัดให้มีโครงการฝึกอบรมเกษตรกร ให้มีการทดลองทำการเกษตรกรรมฝ้ายได้อย่างต่อเนื่องตลอดปี

เมือง Wad Madani เองเป็นเมืองโบราณที่มีอายุนานนับพันปีแห่งอาณาจักร Nubia ตั้งแต่ยุคกลาง ที่มีซากปรักหักพังที่พบในสุสานและในโบสถ์ใต้ดิน หลักฐานเหล่านี้จึงแสดงให้เห็นว่า Sudan ซึ่งเคยเป็นอาณานิคมของอังกฤษ และในเวลาต่อมา คือ ปี 1925 ได้มีการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีที่สำคัญ เพราะมีโครงการ Gezira เกิดขึ้น เพื่อส่งเสริมการพัฒนาน้ำให้เป็นประโยคสำหรับชุมชนในท้องถิ่น และโครงการนี้มีประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน

ในเบื้องต้น ผู้ว่าราชการเมือง Wad Madani ได้กำหนดให้เกษตรกรปลูกข้าวสาลี ซึ่งต้องใช้เวลานานกว่าพืชที่ปลูกจะให้ผล ถึงปี 1904 ฝ้ายได้กลายเป็นพืชเกษตรที่ชาวเมืองนิยมปลูก เพราะสามารถส่งใยฝ้ายที่ผลิตได้ไปขายเป็นสิ่งทอในประเทศอังกฤษ ในปี 1914 พื้นที่ปลูกฝ้ายของ Sudan มีประมาณ 24 ตารางกิโลเมตร แต่เมื่อถึงปี 1920 โครงการนี้ได้เติบโตอย่างรวดเร็ว จนได้รับการยกย่องเป็นโครงการตัวอย่าง ในปี 2008 พื้นที่เกษตรกรรมฝ้ายได้ขยายตัวเต็มที่จนมีพื้นที่ประมาณ 8,800 ตารางกิโลเมตร

ในภาพรวมบทบาทของ K. Madani ที่ได้ทำงานวิจัยและลงตีพิมพ์ในวารสาร Journal of Environmental Management (2025) จึงเป็นเรื่องทำให้กรอบความคิดในการวิจัย การสำรวจด้านการวิเคราะห์ การสร้างข้อมูล และแสดงให้เห็นว่าโครงสร้างพื้นฐานของการชลประทานขนาดใหญ่ เป็นผลกระทบที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงสภาพดิน ฟ้า อากาศ

แต่เมื่อถึงปี 2026 นี้ โครงการ Gezira Scheme ก็กำลังตกอยู่ในสภาพน่ากังวล เพราะได้เกิดสงครามกลางเมืองใน Sudan มาตั้งแต่ปี 2023 ซึ่งมีผลทำให้เครือข่ายชลประทานเสียหายหนัก มีการทำลายปั๊มน้ำ อุปกรณ์เกษตรกรรมในหลายพื้นที่ จนมีผลทำให้ผลผลิตทางกางเกษตร เช่น ข้าวสาลี ข้าวโพด และฝ้าย ได้ลดมากถึง 50% จนประเทศต้องประสบปัญหาอาหารขาดแคลน จนต้องขอความช่วยเหลือจากจีนและตุรกี ซึ่งก็มาช้า จนทำให้ประชาชนทั้งประเทศประสบปัญหาทุพภิกขภัย อันเป็นผลจากสงครามในประเทศและจากสงครามนอกประเทศ (อเมริกากับอิสราเอลในการต่อสู้กับอิหร่าน)

ตำนาน Gilgamesh ได้กล่าวถึงเหตุการณ์น้ำท่วมโลกเมื่อ 10,000 ปีก่อน ในดินแดน Mesopotamia อันเป็นช่วงเวลาที่สภาวะดิน ฟ้า อากาศมีเสถียรภาพ เช่น ไม่มีฝน 1,000 ปี และภูเขาไฟระเบิดรุนแรง ฯลฯ ดังนั้นเหตุการณ์น้ำท่วมโลก จึงเป็นเรื่องที่ทุกคนตกตะลึง และคาดไม่ถึงว่าวันสิ้นโลกได้มาถึงแล้ว

แต่เมื่อโลกก้าวเข้าสู่ยุคอุตสาหกรรม ภาวะโลกร้อนได้ทำให้ฝนตกบ่อยขึ้น มากขึ้น และรุนแรงขึ้น ในบริเวณแทบทุกภาคส่วนของโลก เช่น จากหาดใหญ่ ถึง Houston และจากบังคลาเทศ ถึงบอมเบย์ เป็นต้น ภาวะโลกร้อนยังทำให้น้ำทะเลเพิ่มระดับสูงขึ้นด้วย เพราะน้ำแข็งขั้วโลก ธารน้ำแข็งบนภูเขาสูงละลาย จนทำให้พื้นที่ชายทะเลทั่วโลกถูกเซาะกร่อน และเกาะ Maldives กับหมู่เกาะ Vanuatu, Papua New Guinea อาจจะถูกน้ำท่วมหมดจนผู้คนต้องอพยพจากเกาะ ภายในปี 2100

ถึงวันนี้ ปัญหาน้ำโลกจึงเป็นปัญหาใหญ่ เพราะน้ำเป็นสารประกอบที่ครอบคลุมพื้นที่ 70% ของผิวโลก และถ้าเราทำให้โลกมีลักษณะกลมเหมือนลูกบิลเลียด ทะเลบนโลกจะมีความลึก 2.5 กิโลเมตร

เมื่อวิกฤตการณ์น้ำกำลังทวีความรุนแรงขึ้นทุกปี โลกปัจจุบันจึงกำลังมีสถานภาพล้มละลายทางน้ำ ทำให้ประชากรโลก 8,290 ล้านคนที่โลกมี กำลังต่อสู้กับวิกฤตการณ์น้ำ ข้อมูลการสำรวจขององค์การสหประชาชาติระบุว่า พลโลก 2,300 ล้านคนกำลังขาดแคลนน้ำ ผู้คน 3,500 ล้านคนขาดสุขอนามัยทางน้ำ 6,000 ล้านคน กำลังอาศัยอยู่ในบริเวณที่น้ำจืดพร่องปริมาณไปทุกปี และความต้องการน้ำจืดที่จะมาถึงระดับวิกฤตในปี 2035 โดยมีสาเหตุหลัก ๆ จาก

1. น้ำใต้ดินได้ถูกสูบไปใช้จนทำให้ดินทรุดมาก เช่น ที่ Mexico City ดินทรุด 40 เซนติเมตร/ปี และที่ Kabul ในประเทศ Afghanistan บ่อน้ำใต้ดินได้เหือดแห้งไปนานแล้ว

2. เหตุการณ์โลกร้อน ได้ทำให้วัฏจักรการหมุนเวียนของน้ำถูกขัดจังหวะ เช่น ฝนในบางพื้นที่ตกมาก และบางพื้นที่ตกน้อย การละลายของธารน้ำแข็งทำให้ระดับน้ำทะเลเพิ่มสูง จนเมืองชายฝั่งทั่วโลกถูกน้ำท่วมมากเป็นบางเวลา

3. การตัดไม้ทำลายป่า ได้ทำให้ดินไม่สามารถอุ้มน้ำได้มากและได้นาน ทำให้การจัดการเส้นทางไหลของน้ำมีปัญหา จึงเกิดเหตุการณ์น้ำท่วมฉับพลันบ่อน

4. น้ำมีมลภาวะสูง เพราะน้ำเป็นตัวทำละลายที่ดี ดังนั้นจะรับของเสียและสารพิษจากโรงงานอุตสาหกรรมจากเกษตร จากเชื้อโรค เช่น อหิวาร์ ไทฟอยด์ เชื้อ Leptospirosis, Salmonella และ hepatitis rotavirus ฯลฯ ตลอดจนถึงสารพิษ arsenic และ microplastic ได้มาก คุณภาพของน้ำที่ใช้ในการปริโภค จึงมีปัญหาต่อสุขภาพของทุกคนที่มีถิ่นฐานใกล้น้ำ

5. เกษตรกรเป็นชีวิตที่ใช้น้ำมากที่สุด คือ อาจจะมากถึง 70% ของทั้งหมด แต่การจัดการบริหารการใช้น้ำยังไม่มีประสิทธิภาพสูง ทำให้บางบริเวณขาดแคลนน้ำ แต่บางบริเวณมีน้ำท่วมเป็นประจำ พื้นที่จึงมีลักษณะท่วมเป็นกระจุก และแล้งเป็นกระจาย และในภาพรวมโลกต้องการใช้น้ำจืด 330,000 ล้านลูกบาศก์เมตร/ปี

เหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ที่หาดใหญ่เมื่อปี 2025 นับเป็นความหายนะจากน้ำที่รุนแรงที่สุดสำหรับประเทศไทย ซึ่งเกิดขึ้นในเดือนพฤศจิกายน เพราะมีฝนตกหนัก 83 เซนติเมตร ภายในเวลา 3 วัน ทำให้น้ำในบางบริเวณลึก 3-4 เมตร และบางบริเวณลึกถึง 9 เมตร มีคนเสียชีวิต 145 คน การสื่อสารถูกตัดขาดหมด

หลักฐานที่เป็นความเสียหายเหล่านี้ แสดงให้เห็นว่าเรายังมีระบบการบริหารจัดการน้ำไม่ดีนัก ยังปราศจากระบบเตือนภัยที่ทันการณ์ล่วงหน้า ขาดระบบการช่วยเหลือระยะยาว และขาดการวางแผนที่จะแก้ไขปัญหา หากภัยเช่นนี้เกิดขึ้นอีกในอนาคต ณ สถานที่อื่น

นั่นคือนอกเหนือจากวิกฤตการณ์น้ำมัน ฝุ่น PM2.5 วิกฤตเศรษฐกิจ ฯลฯ แล้วคราวนี้เราก็จะมีวิกฤตการณ์น้ำท่วม-น้ำแล้งอีก การใช้ชีวิตเป็นคนไทยในเวลานี้ ไม่ง่ายครับ

อ่านเพิ่มเติมจาก “The Water Will Come: Rising Seas, Sinking Cities, and the Remaking of the Civilized World” โดย Jeff Goodell จัดพิมพ์โดย Little, Brown and Company ปี 2017

ศ.ดร.สุทัศน์ ยกส้าน : ประวัติการทำงาน - ราชบัณฑิตสำนักวิทยาศาสตร์ สาขาฟิสิกส์และดาราศาสตร์ และ ศาสตราจารย์

ระดับ 11 ภาควิชาฟิสิกส์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ,นักวิทยาศาสตร์ดีเด่นและนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ สาขากายภาพและคณิตศาสตร์ประวัติการศึกษา-ปริญญาตรีและโทจากมหาวิทยาลัยลอนดอน,ปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย

อ่านบทความ "โลกวิทยาการ" ได้ทุกวันศุกร์

website : mgronline.com
facebook : MGRonlineLive
twitter : @MGROnlineLive
instagram : mgronline
line : MGROnline
youtube : MGR Online VDO