บิณฑบาตเวร สมัยรัชกาลที่ 1 ทำไมมีแค่วัดระฆังกับวัดโพธิ์?
บิณฑบาตเวร สมัยรัชกาลที่ 1 ทำไมมีแค่พระสงฆ์จากวัดระฆังกับวัดโพธิ์?
พระมหากษัตริย์ทรงเป็นพุทธศาสนูปถัมภก จึงทรงทำนุบำรุงพระศาสนาด้วยวัตรปฏิบัติเป็นประจำทุกวันนั่นคือ การจัดพระสงฆ์สามเณรจากวัดพระอารามหลวงผลัดกันเข้าไปรับบิณฑบาตในพระบรมมหาราชวัง หรือที่เรียกกันว่า “บิณฑบาตเวร”
ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 โปรดให้นิมนต์เฉพาะพระสงฆ์จากวัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร และวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร ผลัดเวรกันเข้าไปรับบิณฑบาต
เหตุที่มีเฉพาะ 2 วัดนี้ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงอธิบายไว้ใน พระราชพงศาวดารรัชกาลที่ 5 ความว่า
“พระสงฆ์ที่รับบิณฑบาตนั้นนิมนต์เป็นเวรกันมารับจึงเรียกว่า ‘บิณฑบาตร์เวร’ เมื่อรัชกาลที่ 1 นิมนต์แต่พระสงฆ์วัดระฆังผลัดกันกับวัดพระเชตุพน ด้วยพระสงฆ์สองวัดนั้นต้องรับราชทัณฑ์ในครั้งกรุงธนบุรี เพราะซื่อตรงต่อพระวินัยบัญญัติ มีความชอบปรากฏอยู่ในเรื่องพงศาวดาร…”
โดยเหตุการณ์ที่พระสงฆ์ถูกลงพระราชอาญาในสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีนั้น ปรากฏในพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา โดยสรุปคือ สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีมีพระราชดำรัสถามพระราชาคณะว่า “พระสงฆ์บุถุชนจะไหว้นบเคารพคฤหัสถ์ซึ่งเป็นพระโสดาบันบุคคลนั้น จะได้หรือมิได้ประการใด”
พระสงฆ์กลุ่มหนึ่งถวายพระพรว่า “สงฆ์บุถุชนควรจะไหว้นบคฤหัสถ์ซึ่งเป็นโสดาบันนั่นได้”
แต่มีพระสงฆ์อย่างน้อย 3 รูป ไม่เห็นด้วยกับเรื่องข้างต้น ได้แก่ สมเด็จพระสังฆราช วัดบางหว้าใหญ่ หรือวัดระฆังฯ, พระพุฒาจารย์ วัดบางหว้าน้อย หรือวัดอมรินทรารามวรวิหาร และพระพิมลธรรม วัดโพธาราม หรือวัดพระเชตุพนฯ
พระสงฆ์กลุ่มนี้ถวายพระพรว่า “ถึงมาตรว่าคฤหัสถ์เป็นพระโสดาก็ดีแต่เป็นหินเพศต่ำ อันพระสงฆ์ถึงเป็นบุถุชน ก็ตั้งอยู่ในอุดมเพศอันสูง เหตุทรงผ้ากาสาวพัสตร์และพระจตุปาริสุทธิศีลอันประเสริฐ ซึ่งจะไหว้นบคฤหัสถ์เป็นพระโสดานั้นก็บ่มิควร”
ปรากฏว่า สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงพระพิโรธ จึงสั่งลงพระราชอาญาพระสงฆ์กลุ่มนี้ รวมถึงพระสงฆ์จากวัดทั้ง 3 แห่ง รวมแล้วกว่า 500 รูป
จนเมื่อรัชกาลที่ 1 ปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ จึงโปรดพระสงฆ์จากวัดเหล่านั้น เพราะว่า “ซื่อตรงต่อพระวินัยบัญญัติ” นั่นเอง
ส่วนพระสงฆ์อีกกลุ่มที่มีความเห็นตรงข้ามกันนั้น พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา กล่าวว่า “มิได้ถือมั่นในพระบาลีบรมพุทโธวาทด้วยเกรงพระราชาอาญา [ของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี – กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม] เป็นคนประสมประสานจะเจรจาให้ชอบพระอัธยาศัย”
อ่านเพิ่มเติม :
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 4 ธันวาคม 2568
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : บิณฑบาตเวร สมัยรัชกาลที่ 1 ทำไมมีแค่วัดระฆังกับวัดโพธิ์?
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com