อารยธรรมยุคโบราณ เมื่อราว 4,000 ปีก่อน จากทั่วทุกมุมโลก

ภาพถ่ายปราสาท Chichen Itza เมื่อ ค.ศ. 1892 โดย Teoberto Maler (ภาพจาก : commons.wikimedia.org)

เมื่อราว 4,000 ปีก่อน หรือประมาณ 2,000 ปี ก่อนคริสต์ศักราช มนุษยชาติในหลากหลายทั่วทุกมุมโลก เริ่มมีพัฒนาการก่อตั้งเป็นเมืองขนาดใหญ่ จนกลายเป็นอารยธรรมที่เจริญรุ่งเรือง และมีหลักฐานทางโบราณคดีที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่ดังพบเห็นในปัจจุบัน

บทความนี้จะพาไปสำรวจประวัติศาสตร์และโบราณคดีจากทั่วทุกมุมโลกในช่วงเวลาดังกล่าวว่าเป็นอย่างไรบ้าง

เริ่มจากอังกฤษ บนเกาะบริเตนใหญ่ (Kingdom of Great Britain) ยังอยู่ในช่วงยุคสำริด มีกองหินโบราณอันโด่งดังอย่างสโตนเฮนจ์ (Stonehenge)สร้างเสร็จราว 4,000 ปีที่แล้ว โดยเป็นหินตั้งขนาดมหึมาจัดเรียงเป็นวงแหวน มีแท่นหินบูชาอยู่ตรงกลาง และเชื่อว่ามีบทบาททางศาสนาหรือดาราศาสตร์อีกด้วย

บนเกาะครีต (Crete) ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน มี อารยธรรมไมนอส (Minoan civilization) ที่รุ่งเรืองขึ้นเมื่อ 2,000-1,500 ปีก่อนคริสต์ศักราช อารยธรรมนี้มีชื่อเสียงด้านสถาปัตยกรรมที่ซับซ้อน โดยเฉพาะพระราชวังที่ยิ่งใหญ่อย่าง พระราชวังคนอสซอส (Knossos Palace) ที่มีความโดดเด่นเรื่องระบบการระบายน้ำที่ทันสมัย

นอกจากนี้ ยังมีศิลปะที่สวยงาม เช่น ภาพวาดวัวกระทิงบนผนัง และเครื่องปั้นดินเผาที่ประณีต โดยปัจจุบันเกาะครีตเป็นส่วนหนึ่งของประเทศกรีซ

ขยับมาที่ทวีปอเมริกากลาง ราว ๆ 2,000 ปีก่อนคริสตกาล อารยธรรมมายา (Maya Civilization)ได้ถือกำเนิดขึ้น โดยเป็นหนึ่งในอารยธรรมโบราณที่ยิ่งใหญ่และซับซ้อนที่สุดในอเมริกากลาง

พวกเขาสร้างสรรค์วัฒนธรรมที่หลากหลาย ตั้งแต่ศิลปะอันงดงาม สถาปัตยกรรมอย่างพีระมิดที่น่าทึ่ง ไปจนถึงระบบปฏิทิน ดาราศาสตร์ และคณิตศาสตร์ที่ซับซ้อน สะท้อนให้เห็นถึงความฉลาดและความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์ในยุคนั้น

ถัดมาที่อียิปต์ ตรงกับช่วงราชอาณาจักรกลาง (Middle Kingdom) เมื่อ 2,040-1,674 ปีก่อนคริสต์ศักราชเป็นช่วงเวลาที่อารยธรรมอันยิ่งใหญ่กลับมาผงาดอีกครั้ง หลังจากผ่านช่วงเวลาแห่งความอ่อนแอและการแตกแยกทางการเมือง อีกทั้งในยุคนี้ยังมีสถาปัตยกรรมอันน่าทึ่ง อย่างศาสนาสถานแห่งคาร์นัก (Karnak) และพีระมิดของอะเมเนมฮัตที่ 2 (The Pyramid of Amenemhat II) ด้วย

ยุคนี้จึงถือเป็นยุคทองของอียิปต์ ด้วยความเจริญรุ่งเรืองทางศิลปะ วัฒนธรรมรวมถึงการปกครองที่มั่นคง

ขณะที่แถบตะวันออกกลาง บริเวณประเทศอิรักและซีเรีย ช่วง 2,371 ปีก่อนคริสต์ศักราชจะพบกับ อารยธรรมเมโสโปเตเมีย (Mesopotamia)ภายใต้จักรวรรดิอัคคาเดียน (Akkadian Empire) ซึ่งถือเป็น จักรวรรดิแรกของโลกเพราะสามารถรวมเมืองและรัฐต่าง ๆ ในเมโสโปเตเมียเข้าด้วยกันได้สำเร็จ

เรามาดูฝั่งเอเชียกันบ้างว่าเกิดอะไรขึ้นในช่วงเวลาเดียวกัน

ที่บริเวณประเทศอินเดียและปากีสถาน มีอารยธรรมลุ่มน้ำสินธุ หรืออารยธรรมฮารัปปา (Harappan Civilization) อารยธรรมที่เก่าแก่ที่สุดในบริเวณลุ่มน้ำสินธุ เมื่อประมาณ 2,500-1,700 ปีก่อนคริสต์ศักราชอารยธรรมแห่งนี้มีความโดดเด่นเรื่องการวางผังเมืองที่เป็นระเบียบ ระบบชลประทานที่ซับซ้อน และวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์

ถัดมา ณ ประเทศจีน ประมาณ 2,070-1,600 ปีก่อนคริสต์ศักราชจะอยู่ในช่วงราชวงศ์เซี่ย (夏朝, xià cháo)ซึ่งนับเป็นราชวงศ์แรกของจีน จีนในยุคนี้มีการจัดระบบสังคมที่ซับซ้อน เช่น ระบบทาส ข้าราชการ และกองทัพ รวมถึงกฎหมาย แต่เรื่องราวของราชวงศ์เซี่ยยังเป็นลักษณะของตำนานที่เล่าขานกันมา เนื่องจากในสมัยนั้นยังไม่มีการบันทึกหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรอย่างที่เราเห็นในปัจจุบัน

ส่วนดินแดนในประเทศไทย แม้ตอนนั้นเป็นยุคก่อนประวัติศาสตร์ ช่วงรอยต่อยุคสำริดเข้าสู่ยุคเหล็ก พบว่ามีชุมชนโบราณมากมาย หลักฐานคือ แหล่งโบราณคดีโคกพนมดี จังหวัดชลบุรี มีอายุประมาณ 4,000-3,000 ปีที่แล้ว, แหล่งโบราณคดีบ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี มีอายุประมาณ 4,000-3,000 ปีที่แล้ว และแหล่งโบราณคดีบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี มีอายุประมาณ 5,000-3,500 ปีที่แล้ว ซึ่งองค์การยูเนสโก (UNESCO) ได้จดทะเบียนให้แหล่งโบราณคดีบ้านเชียงเป็นมรดกโลกอีกด้วย

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของอารยธรรมยุคโบราณ เมื่อราว 4,000 ปีก่อน หรือประมาณ 2,000 ปี ก่อนคริสต์ศักราช

อ่านเพิ่มเติม :

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ดีเค ทีม. (2567). ร้อยพันเรื่องราวประวัติศาสตร์โลก [Timelines of World History] (ธาม โสธรประภากร, ผู้แปล). กรุงเทพมหานคร: มติชน.

การแบ่งยุคสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย ด้วยเทคโนโลยีการผลิตเครื่องมือ. ออนไลน์.

https://www.metmuseum.org/toah/hd/shzh/hd_shzh.htm

https://education.nationalgeographic.org/resource/imperial-chinas-dynasties/

https://www.britannica.com/topic/Minoan

https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5860/

http://www.damrong-journal.su.ac.th/upload/pdf/51_4.pdf

https://phas.ubc.ca/~stamp/TEACHING/PHYS340/NOTES/FILES/Paleohistoryn.pdf