ลิงโบโนโบ 'รู้ว่าเราไม่รู้อะไร' แถมจะช่วยบอกเราด้วย เป็นทักษพที่ชื่อ theory of mind

ลิงโบโนโบรู้ว่าเราไม่รู้อะไรและพวกมันจะสอนให้คุณรู้ด้วย งานวิจัยใหม่แสดงหลักฐานที่น่าทึ่งเกี่ยวกับสติปัญญาของลิงสายพันธุ์นี้ เช่น โบโนโบมีแนวโน้มที่จะชี้ไปตำแหน่งของขนมเมื่อรู้ว่าเพื่อนมนุษย์ไม่รู้ว่าขนมดังกล่าวซ่อนอยู่ที่ไหน

ในพฤติกรรมมนุษย์บางครั้งเรามักจะคิดขึ้นมาได้ว่าเพื่อนสนิทของเราวันนี้ดูอารมณ์ไม่ดี คุณจึงพาเขา/เธอไปกินหมูกระทะเพื่อให้กลับมายิ้มได้ การแยกแยะได้ว่าอีกคนหนึ่งที่ไม่ใช่เรานั้นกำลังคิดหรือรู้สึกอย่างไรอยู่ถือเป็นทักษณะที่ต้องใช้ไหวพริบในการอ่านสถานการณ์เกี่ยวกับสภาพจิตใจของผู้อื่น

ซึ่งที่ผ่านมานักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าน่าจะเป็นความสามารถพิเศษที่เกิดขึ้นในเฉพาะมนุษย์เท่านั้นซึ่งมีชื่อเรียกว่า ‘theory of mind’ แต่งานวิจัยใหม่กำลังแสดงให้เห็นว่าสิ่งมีชีวิตอื่นในอาณาจักรสัตว์อาจมีความสามารถนี้เช่นเดียวกัน และมันทำให้นักวิทยาศาสตร์ต้องทึ่ง

“มันค่อนข้างเหลือเชื่อ ผมหมายถึงผมที่ทำงานกับไพรเมตมาหลายปีแล้ว และคุณก็ไม่เคยชินกับมันเลย” Luke Townrow นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยจอห์นส์ ฮอปกินส์ กล่าว “เราพบหลักฐานว่าพวกเขา(ลิงโบโนโบ)ปรับแต่งการสื่อสารตามสิ่งที่ผมรู้”

#องุ่นอยู่ไหนกันนะ? เพื่อดูว่าลิงโบโนโบสามารถปรับการสื่อสารตามสิ่งที่ ‘พวกเขาคิดว่าผู้อื่นรู้หรือไม่’ ได้ ทีมวิจัยจึงทำการทดลองง่าย ๆ โดยใช้ถ้วย 3 ใบและโบโนโบ 3 ตัวได้แก่ Nyota อายุ 25 ปี, Kanzi อายุ 43 ปีและ Teco อายุ 13 ปี โดยโบโนโบจะมองดูว่ามนุษย์วางรางวัลซึ่งในที่นี้คือ องุ่น อันแสนหวานไว้ที่ใด

มนุษย์คนที่ 2 จะต้องค้นหารางวัลใต้ถ้วยให้ถูกต้องเพื่อมอบให้โบโนโบ โดยในบางกรณีจะมีแผ่นกั้นระหว่างโบโนโบและมนษย์คนที่ 2 ชัดเจนเพื่อสร้างสถานการณ์ที่ว่า โบโนโบจะรู้ได้แน่นอนว่ามนุษย์คนที่ 2 นี้รู้แบบเดียวกับที่พวกมันรู้หรือไม่ เพื่อสังเกตพฤติกรรมว่าโบโนโบจะแสดงออกแตกต่างกันหรือไม่

ผลลัพธ์นั้นสวยงาม เมื่อโบโนโบรู้ว่ามนุษย์คนที่ 2 ไม่รู้ว่าองุ่นอยู่ที่ถ้วยไหน หลังจากผ่านไป 10 วินาที ลิงจะชี้ไปยังถ้วยที่ถูกต้องอย่างชัดเจน และหากยิ่งมนุษย์คนที่ 2 ทำเป็นไม่สนใจ พวกมันก็ยิ่งทำให้ชัดเจนขึ้นไปอีก

“นิ้วของมันจะชี้ทะลุตาข่ายอย่างชัดเจน ซึ่งชัดเจนว่ามันพยายามจะสื่อสารอะไร” Chris Krupenye ผู้ช่วยศาสตราจารย์จากภาควิชาจิตวิทยาและวิทยาศาสตร์สมองของมหาวิทยาลัยจอห์นส์ ฮอปกินส์ กล่าว “Kanzi เป็นตัวที่ชอบกินมาก เขามักจะชี้ซ้ำ ๆ ในบางช่วงของการทดลอง เขามักจะแตะหลาย ๆ ครั้งเพื่อดึงความสนใจของเรา และเขาก็จะยืนกรานถึงเรื่องนี้”

แม้ว่าจะต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมในกลุ่มประชากรที่ใหญ่ขึ้น แต่ผลงานนี้ถือเป็นผลงานอันล้ำค่าเกี่ยวกับ ‘theory of mind’ แล้ว มันชี้ว่าโบโนโบมีมุมมองโลกที่แตกต่างกันในเวลาเดียวกันคือ โบโนโบรู้ตำแหน่งอาหาร และมันก็รู้ว่ามนุษย์มีข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องนั้นไม่เหมือนกับที่มันรู้

“ผลลัพธ์ชี้ให้เห็นว่าลิงสามารถมีมุมมองโลกที่แตกต่างกัน 2 แบบพร้อมกันในใจได้ พวกมันรู้ว่าอาหารอยู่ที่ไหน และในขณะเดียวกันก็รู้ว่ามุมมองของคู่หูในสถานการณ์เดียวกันนั้นขาดข้อมูล” Krupenye อธิบาย

ที่มา

https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2412450122

https://www.newscientist.com/…/2466616-bonobos-can…/

https://www.iflscience.com/bonobos-can-work-out-what-you…

https://www.npr.org/…/these-apes-bonobos-know-what-you…

Photo: By Natataek at English Wikivoyage/commons.wikimedia.org