หนี้ครัวเรือนไทยลดเหลือ 85.9% ความเสี่ยงเปลี่ยนรูป ‘กู้ยาก-หนี้ถี่ขึ้น’
หนี้ครัวเรือนไทยไตรมาส 1/2569 ลดเหลือ 85.9% ต่อ GDP ต่ำสุดในรอบ 6 ปี แต่ยังเร็วเกินไปที่จะสรุปว่า ฐานะการเงินครัวเรือนดีขึ้น เหตุสินเชื่อรายย่อยถูกคุมเข้ม ขณะที่ความเสี่ยงกำลังเปลี่ยนจาก “หนี้ก้อนใหญ่” สู่หนี้ขนาดเล็กที่เกิดง่ายและถี่ขึ้น โดยเฉพาะ BNPL และสินเชื่อผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์
ตัวเลขหนี้ครัวเรือนไทยล่าสุดอาจสะท้อนภาพที่ดีขึ้น เมื่อไตรมาส 1 ปี 2569 หนี้ครัวเรือนอยู่ที่ประมาณ 16.4 ล้านล้านบาท เพิ่มขึ้นเพียง 0.5% จากปีก่อน ขณะที่สัดส่วนหนี้ครัวเรือนต่อ GDP ลดลงเหลือ 85.9% ต่ำที่สุดในรอบ 6 ปี ทว่าการลดลงดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าครัวเรือนไทยกำลังปลดหนี้ได้เร็วขึ้นทั้งหมด
หนี้ลด กู้ยากขึ้น-เศรษฐกิจโตเร็วกว่ายอดหนี้
ช่วงที่ผ่านมา สถาบันการเงินระมัดระวังการปล่อยสินเชื่อมากขึ้น โดยเฉพาะสินเชื่อรายย่อย หลังคุณภาพสินเชื่อบางกลุ่มยังมีความเสี่ยง ส่งผลให้สินเชื่อ SMEs และสินเชื่ออุปโภคบริโภคของระบบธนาคารหดตัว ขณะที่สินเชื่อครัวเรือนจากสถาบันการเงินหลักลดลงต่อเนื่อง
อีกปัจจัยคือ Nominal GDP ซึ่งเป็นตัวหารของสัดส่วนหนี้ต่อ GDP ขยายตัวเร็วกว่ายอดหนี้ ทำให้สัดส่วนหนี้ลดลง ดังนั้น ตัวเลข 85.9% จึงสะท้อนทั้งการชะลอตัวของการก่อหนี้ใหม่และการขยายตัวของเศรษฐกิจ ไม่ใช่เพียงสัญญาณว่าครัวเรือนมีฐานะการเงินแข็งแรงขึ้น
ความเสี่ยงเปลี่ยนจาก “ก้อนใหญ่” สู่ “หนี้ถี่ขึ้น”
เมื่อก่อนการก่อหนี้มักเชื่อมโยงกับการซื้อบ้าน รถยนต์ หรือการลงทุนทำธุรกิจ แต่ปัจจุบันเทคโนโลยีทำให้การเข้าถึงเครดิตเกิดขึ้นได้เพียงไม่กี่คลิก ทั้ง Buy Now Pay Later (BNPL) การผ่อนสินค้าผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ และสินเชื่อรูปแบบใหม่
แม้ยอดผ่อนแต่ละรายการอาจไม่สูง แต่เมื่อเกิดขึ้นพร้อมกันหลายบัญชี ภาระรวมอาจเพิ่มขึ้นโดยที่ผู้กู้ประเมินไม่ครบถ้วน โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ที่เริ่มเข้าสู่ตลาดแรงงานและมีรายได้ยังไม่สูงมาก
ข้อมูล ธปท. ระบุว่า คนไทยอายุ 20-35 ปีประมาณ 52.7% มีหนี้ และกลุ่มนี้มีสัดส่วน NPL สูงถึง 27% ขณะที่ผู้ใช้ BNPL ส่วนใหญ่เป็นคนอายุต่ำกว่า 30 ปี สะท้อนว่าความเสี่ยงด้านหนี้กำลังเริ่มต้นเร็วขึ้นในช่วงชีวิต
หนี้เพื่อสร้างอนาคตต่างจากหนี้เพื่อบริโภค
ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียง “มีหนี้เท่าไร” แต่คือ “กู้ไปทำอะไร” หนี้ที่นำไปซื้อสินทรัพย์ ลงทุนธุรกิจ หรือพัฒนาทักษะ มีโอกาสสร้างรายได้และมูลค่าในอนาคต ขณะที่หนี้เพื่อการบริโภคที่มากเกินไปอาจดึงรายได้ในอนาคตมาใช้ล่วงหน้า โดยไม่มีรายได้ใหม่มารองรับ
ปัญหานี้ยังเชื่อมโยงกับเศรษฐกิจโดยรวม เพราะ IMF คาดเศรษฐกิจไทยปี 2569 ขยายตัวเพียง 1.9% ขณะที่ภาระหนี้ยังเป็นข้อจำกัดต่อกำลังซื้อ เมื่อรายได้ส่วนหนึ่งต้องนำไปชำระหนี้ เงินสำหรับการบริโภคและการลงทุนย่อมลดลง
จับตาหนี้ย้ายแหล่งอื่น เหตุกู้ในระบบยากขึ้น
อีกโจทย์ที่ต้องติดตามคือ เมื่อธนาคารเข้มงวดการปล่อยสินเชื่อ ครัวเรือนที่ยังมีความต้องการใช้เงินอาจไม่ได้หยุดก่อหนี้ แต่เปลี่ยนไปหาแหล่งเงินอื่น ทั้งโรงรับจำนำ สหกรณ์ออมทรัพย์ และในบางกรณีอาจเสี่ยงพึ่งพาหนี้นอกระบบ
ดังนั้น การแก้ปัญหาหนี้ครัวเรือนจึงไม่ควรวัดเพียงตัวเลขหนี้ต่อ GDP ที่ลดลง แต่ต้องมองถึงคุณภาพของหนี้ แหล่งที่มาของสินเชื่อ และความสามารถในการชำระหนี้ควบคู่กัน
ท้ายที่สุด “หนี้ไม่ใช่เรื่องแย่ หากเป็นหนี้ที่สร้างอนาคต” เพราะสินเชื่อสามารถช่วยให้คนซื้อบ้าน ลงทุนธุรกิจ หรือเพิ่มทักษะก่อนมีเงินพร้อมทั้งหมดได้ โจทย์ของไทยจึงไม่ใช่เพียงทำให้หนี้ลดลง แต่ต้องทำให้ครัวเรือนมี “หนี้ที่มีคุณภาพ” มากขึ้น เพื่อเปลี่ยนภาระทางการเงินให้เป็นโอกาสสร้างรายได้และความมั่นคงในระยะยาว
บทความโดย Bnomics ธนาคาร กรุงเทพ
หน้า 16 หนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ฉบับที่ 4,230 วันที่ 27 - 29 สิงหาคม พ.ศ. 2569