“เชื้อราก่อโรค” ใน “ยาดมสมุนไพร”จริงหรือ ?

🎯 บนสื่อสังคมออนไลน์ มีการแชร์ข้อความว่า “ยาดมสมุนไพรทุกชนิดที่ทำจากรากไม้ บางครั้งมีเชื้อราซ่อนอยู่ ต้องคอยระวัง บางขวดเป็นน้ำมันใช้ได้ บางขวดอาจจะมีเชื้อรา” นั้น

👉 ศูนย์ชัวร์ก่อนแชร์ ตรวจสอบข้อมูลกับ ผศ.ดร.พัชรี กัมมารเจษฎากุล อาจารย์ประจำกลุ่มวิชาจุลชีววิทยาคลินิก คณะเทคนิคการแพทย์ มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ ผู้วิจัยเรื่อง “การปนเปื้อนของเชื้อราในยาดมสมุนไพร” กล่าวถึงการวิเคราะห์หาเชื้อราปนเปื้อนในยาดมสมุนไพรก่อนเปิดใช้งาน ดังนี้

จากการตรวจหาชนิดของเชื้อราปนเปื้อนจากยาดมสมุนไพรที่มีจำหน่ายอยู่ในท้องตลาด จังหวัดสมุทรปราการที่ยังไม่ได้เปิดใช้งาน ในระหว่างช่วงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2556 จนถึงเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2556 จำนวน 15 ยี่ห้อ (รวม 35 ตัวอย่าง) แบ่งเป็น 3 กลุ่ม และจัดจำแนกด้วยวิธีทางฟีโนไทป์ (phenotypic) และจีโนไทป์ (genotypic)

กลุ่มที่ 1 สมุนไพรตากแห้งไม่มีน้ำมันหอมระเหย 4 ยี่ห้อ

กลุ่ม ที่ 2 สมุนไพรตากแห้งผสมน้ำมันหอมระเหย 6 ยี่ห้อ

กลุ่มที่ 3 สมุนไพรบดละเอียด (ส้มมือ) 5 ยี่ห้อ

จากตัวอย่างยาดมสมุนไพร 15 ยี่ห้อ พบเชื้อราปนเปื้อนจำนวน 11 ยี่ห้อ โดยกลุ่มที่ 1 พบเชื้อทั้ง 4 ยี่ห้อ (คิดเป็นร้อยละ 100) กลุ่มที่ 2 พบเชื้อ 5 ยี่ห้อ (คิดเป็นร้อยละ 83.3) และกลุ่มที่ 3 พบเชื้อ 2 ยี่ห้อ (คิดเป็นร้อยละ 40) ซึ่งไม่เกินเกณฑ์ข้อบังคับสําหรับการปนเปื้อนของเชื้อราที่คณะกรรมการจัดทําตํารับยาแห่งประเทศไทยกําหนด แบ่งออกเป็น

เชื้อฉวยโอกาส (11 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 31.4) ได้แก่ เชื้อ Aspergillus sydowii, Aspergillus aculeatus, Aaspergillus calidoustus, Cladosporium cladosporioides, Penicillium citrinum, Bipolais papendorfii, Clavispora lusitaniaeและ Candida orthopsilosis

เชื้อราที่ยังไม่มีรายงานการก่อโรคในคน/สรุปไม่ได้ (24 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 68.6) ได้แก่ เชื้อ Emericella variecolor, Neurospora intermedia, Trametes polyzona, Glomerella graminicola, Aspergillus spp., Cladosporium spp., Neurospora spp. และ Penicillium spp.

การที่ยาดมสมุนไพรกลุ่มที่ 2 และ 3 พบเชื้อน้อยกว่ากลุ่มที่ 1 เนื่องจากทั้งสองกลุ่มมีส่วนผสมเป็นน้ำมันหอมระเหยเหมือนกัน ซึ่งน้ำมันหอมระเหยมีคุณสมบัติสามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อจุลชีพได้ แต่ที่ยังพบได้เนื่องจากบรรจุภัณฑ์ปิดไม่สนิทและไม่มีการซีลป้องกันอากาศจากภายนอก จากคุณสมบัติของน้ำมันหอมระเหยที่สามารถระเหยได้ง่ายที่อุณหภูมิปกติ จึงน่าจะเป็นสาเหตุที่ทําให้ตรวจพบเชื้อราปนเปื้อนได้

👉 การเลือกซื้อยาดมสมุนไพร ควรพิจารณาสิ่งต่อไปนี้

1. ผลิตภัณฑ์ยาดมสมุนไพรจะต้องมีฉลากและบรรจุภัณฑ์ที่สมบูรณ์

2. มีเลขทะเบียน “อย” จากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข

3. ตำรับยาที่ได้รับอนุญาต ต้องระบุสมุนไพรและสัดส่วนที่ใช้

4. มีการระบุ “วัน/เดือน/ปี” ที่ผลิต และ “วัน/เดือน/ปี” ที่หมดอายุ

5. ภาชนะบรรจุยาดมสมุนไพรต้องไม่แตก และห่อหุ้มด้วยพลาสติกที่อากาศเข้าไปไม่ได้

👉 การใช้ยาดมสมุนไพรอย่างปลอดภัย ควรปฏิบัติดังนี้

1. ไม่สูดดมจ่อเข้ารูจมูก

2. ปิดขวดให้สนิทหลังจากใช้ยาดมสมุนไพรทุกครั้ง

3. เก็บยาดมสมุนไพรในบริเวณที่ไม่มีความชื้น เพราะความชื้นส่งเสริมให้เชื้อราเจริญเติบโต

4. ไม่ใช้ยาดมสมุนไพรร่วมกับผู้อื่น เพื่อป้องกันเชื้อโรคปนเปื้อน

5. หมั่นสังเกตความเปลี่ยนแปลงของรูปลักษณ์ยาดมสมุนไพร (เช่น สีและตัวสมุนไพร) ถ้าพบความผิดปกติไม่ควรใช้ต่อไป

👉 ข้อมูลอ้างอิง

1. http://medtech.hcu.ac.th/…/journal/patcharee-%20herbal.pdf

2.https://has.hcu.ac.th/jspui/handle/123456789/1031

สัมภาษณ์โดย พีรพล อนุตรโสตถิ์

เขียนและเรียบเรียงโดย คมส์ธนนท์ ศุขอัจจะสกุล

ดูเพิ่มเติมรายการ ชัวร์ก่อนแชร์ : ยาดมสมุนไพร เสี่ยงเชื้อราขึ้นปอด จริงหรือ ?