กศน.อมก๋อย สร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ ช่วยคนบนพื้นที่สูง มุ่งสู่ความพอเพียง

กศน.อำเภออมก๋อย เป็นสถานศึกษาในสังกัดสำนักงาน กศน.จังหวัดเชียงใหม่ มุ่งจัดการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยให้กับกลุ่มเป้าหมายนอกโรงเรียนและผู้ด้อยโอกาสบนพื้นที่สูง ตอบสนองโครงการพระราชดำริสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อนำไปสู่ชุมชนแห่งการเรียนรู้

กศน.อำเภออมก๋อย จัดการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ให้ครอบคลุมทั้ง 5 ด้านของโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร พื้นที่อำเภออมก๋อย ซึ่งเป็นพื้นที่ห่างไกลทุรกันดาร การเข้าถึงยากลำบาก ทำให้ภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐและเอกชนมีส่วนร่วมในการส่งเสริมพัฒนาและสนับสนุนการจัดกระบวนการเรียนรู้และพัฒนาคุณภาพชีวิตของเด็ก เยาวชน และประชาชนเพื่อให้บรรลุตามเป้าหมายของโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารตามพระราชดำริ

ที่ผ่านมา กศน.อำเภออมก๋อย ได้นำระบบข้อมูลสารสนเทศเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของบริหารจัดการสถานศึกษา มีสื่อและแหล่งเรียนรู้ที่หลากหลายเอื้อต่อการเรียนรู้ของผู้เรียน/ผู้รับบริการ ส่งผลให้ผู้เรียน/ผู้รับบริการมีทักษะชีวิตที่ดีส่งเสริมการเรียนรู้ของชุมชน มีครู และเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานเต็มพื้นที่แล้วยังได้รับการอบรมพัฒนาความรู้ความสามารถอย่างต่อเนื่อง โดยความร่วมมือของภาคีเครือข่าย

นอกจากนี้ กศน.อำเภออมก๋อย ผนึกกำลังภาคีเครือข่ายใช้ กศน.ตำบล ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” (ศศช.) ห้องสมุดประชาชน เป็นศูนย์ข้อมูลข่าวสารของชุมชนและเป็นศูนย์กลาง การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยระดับตำบลระดับหมู่บ้าน โดยประสานขอความร่วมมือจากภาคีเครือข่ายร่วมสนับสนุนการพัฒนาเพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้เรียน ผู้รับบริการ และประชาชนทั่วไป

กศน.อำเภออมก๋อย มุ่งจัดการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยให้สอดคล้องกับสภาพปัญหา และความต้องการของชุมชน พัฒนาแหล่งเรียนรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นให้เป็นฐานการเรียนรู้ของชุมชน ทำให้ประชาชนกลุ่มเป้าหมาย ผู้ด้อยโอกาสได้รับโอกาสทางการศึกษา และได้รับการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นและพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน

ศศช. บ้านเลอะกรา

ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขาแม่ฟ้าหลวง (ศศช.) บ้านเลอะกรา อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ เป็นหนึ่งใน ศศช.ที่อยู่บนภูเขาสูงทุรกันดาร มีความยากลำบากในการเดินทาง อยู่ห่างจากจังหวัดเชียงใหม่ 293 กิโลเมตร โดยชุมชนแห่งนี้เป็นหนึ่งในเป้าหมายที่ ดร. กนกวรรณ วิลาวัลย์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ หรือ ครูโอ๊ะ วางแผนจะพัฒนาปรับปรุงระบบไฟฟ้าแสงอาทิตย์ ของ ศศช.บ้านเลอะกรา สำหรับจัดการเรียนการสอนแก่เด็กและประชาชนอย่างเพียงพอ

หลังจากการที่ครูโอ๊ะได้ลงพื้นที่พร้อมรับฟังปัญหาของการดำเนินงานการจัดการศึกษาของ กศน.บนพื้นที่สูง ห่างไกล และทุรกันดาร พบว่า ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” (ศศช.) บางแห่งมีความต้องการระบบไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ (Solar Cell) เนื่องจากไม่มีไฟฟ้าใช้ เพราะไม่สามารถติดตั้งระบบไฟฟ้าได้ หรือหลายแห่งมีระบบไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ แต่พบปัญหาในเรื่องของแบตเตอรี่และอุปกรณ์ต่างๆ ส่งผลกระทบต่อการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนให้กับประชาชนในพื้นที่

ครูโอ๊ะ จึงได้รวมพลังการสนับสนุนจากเครือข่ายการทำงาน ทั้ง พระครูวิมลปัญญาคุณ เจ้าอาวาสวัดป่าศรีแสงธรรม ต้นแบบการขับเคลื่อนชุมชนด้วยพลังงานทดแทนอย่างยั่งยืน “ศรีแสงธรรมโมเดล” งบประมาณจากกลุ่มเพื่อน และเครือข่ายการทำงานของครูโอ๊ะ เป็นต้น เพื่อติดตั้งตลอดจนปรับปรุงระบบไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ให้สามารถใช้งานได้อย่างเพียงพอ

กรองน้ำใจ

ศศช.ส่วนใหญ่ของ กศน.อำเภออมก๋อย นอกจากตั้งอยู่บนภูเขาสูงทุรกันดาร มีความยากลำบากในการเดินทางแล้ว หลายแห่งยังประสบปัญหาขาดแคลนน้ำสะอาดสำหรับใช้อุปโภคบริโภคอีกด้วย

กศน.อำเภออมก๋อย นำโดย คุณวิไลลักษณ์ สุขสาย ผู้อำนวยการ กศน.อำเภออมก๋อย และศศช.บ้านห้วยยาว พบว่า ชุมชนบ้านห้วยยาว ตำบลสบโขง อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ เป็นหนึ่งในชุมชนที่ชาวบ้านประสบปัญหาการใช้น้ำบริโภค เนื่องจากมีตะกอน หรือสิ่งสกปรกอยู่ในน้ำ กศน.อำเภออมก๋อย จึงได้ร่วมมือกับ บริษัท ไทยคม จำกัด (มหาชน) ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษาลำปาง ร่วมจัดทำเครื่องกรองน้ำ จำนวน 40 เครื่อง ให้กับชุมชนบ้านห้วยยาว เพื่อใช้ในการอุปโภคบริโภค และทำให้ชีวิตการเป็นอยู่ดีขึ้น

ศศช.บ้านพะอัน ส่งเสริมปลูกกาแฟ   

ในป่าชุมชน สร้างรายได้ในชุมชน

บ้านพะอัน ตำบลสบโขง อำเภออมก๋อย ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวไทยภูเขาเผ่ากะเหรี่ยง (โปร์) หรือชาวเขาเผ่าปกากะญอ ความเจริญทางด้านเศรษฐกิจยังมีไม่มาก การดำรงชีวิตของประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรเพื่อยังชีพ คือการปลูกข้าวไร่ และข้าวนาปี มีบ้างเป็นส่วนน้อย

เนื่องจากพื้นที่ทั้งหมดของตำบลสบโขงเป็นภูเขาสูงชัน อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ปัจจุบันโครงการหลวงเข้ามาส่งเสริมการปลูกพืชเศรษฐกิจให้กับประชากรในตำบลสบโขง จำนวน 10 หมู่บ้าน ปลูกไม้ผล ได้แก่ อะโวกาโด พลับ และเสาวรส ไม้ยืนต้น ได้แก่ ไผ่หวาน กาแฟ พืชผักสวนครัว พืชตระกูลถั่ว มะเขือเทศ กะหล่ำปลี พริก พืชอื่นๆ เช่น พืชไร่ ข้าวนา ทำให้ราษฎรมีอาชีพที่มั่นคง

นอกจากนี้ โครงการฯ ยังได้จัดกิจกรรมนาแลกไร่หมุนเวียน ทำให้ได้ผืนป่ากลับคืนมา 1,749 ไร่ และยังฟื้นฟูป่าให้คืนความสมบูรณ์ดังเดิม รวม 2,127 ไร่  โดยมีสำนักงาน กปร. ให้การสนับสนุนงบประมาณดำเนินกิจกรรมต่างๆ มาอย่างต่อเนื่อง เพื่อร่วมกันสนองพระราชดำริสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในการสร้างความมั่นคงให้แก่ราษฎร รวมถึงการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติควบคู่กัน เพื่อให้เกิดประโยชน์อย่างยั่งยืนต่อไป

กาแฟ เป็นหนึ่งในพืชเศรษฐกิจของบ้านพะอัน ชาวบ้านปลูกกาแฟอาราบิก้าในป่าชุมชนพะอัน และมีโรงตากกาแฟ ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” (ศศช.) บ้านพะอัน จึงร่วมมือกับภาคีเครือข่าย เช่น มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โครงการหลวง ฯลฯ เข้ามาให้ความรู้กับชาวบ้านในเรื่องการปลูกดูแลกาแฟอาราบิก้าในป่าชุมชนพะอัน นอกจากนี้ ศศช.บ้านพะอัน ได้พานักเรียนและชาวบ้าน รวมทั้งผู้นำชุมชน ไปศึกษาดูงานเรียนรู้การปลูกกาแฟ ตั้งแต่ขั้นเริ่มต้นไปจนถึงการแปรรูปเข้าสู่กระบวนการตลาด ที่ศูนย์ภูฟ้า

ทุกวันนี้ ชาวบ้านพะอัน ร่วมมือร่วมใจแบ่งหน้าที่กันดูแลรับผิดชอบกาแฟของพวกเขา โดยจำหน่ายสินค้าชุมชนในชื่อ ผลิตภัณฑ์ กาแฟพะอัน (Hpa An) และแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่มกาแฟในรูปแบบต่างๆ เช่น สบู่กาแฟ เป็นต้น ปัจจุบัน กาแฟพะอัน (Hpa An) เป็นแบรนด์ที่ติดตลาดแล้ว เป็นที่ยอมรับในเรื่องคุณภาพ เนื่องจากพื้นที่พะอัน ต้นไม้มีความหนาแน่นสูง ทำให้แสงโดนต้นกาแฟน้อยลง แค่ 30% ทำให้กาแฟพะอันจึงสุกช้ากว่าที่อื่น

กาแฟพะอัน มีฤดูเก็บเกี่ยวประมาณเดือนมกราคม-เมษายน ซึ่งก้าวเข้าสู่ช่วงฤดูร้อน ทำให้กาแฟที่นำมาตากแดดหลังการเก็บเกี่ยวได้รับแสงแดดเยอะ เมล็ดกาแฟแห้ง มีคุณภาพสูง กาแฟพะอันเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ดีของแนวคิดคนอยู่กับป่า ปลูกกาแฟในป่าชุมชนสร้างอาชีพและรายได้ที่ดีอย่างยั่งยืน   

ขอบคุณข้อมูล และภาพประกอบข่าว จาก  ศศช.บ้านพะอัน, กศน.อำเภออมก๋อย, สำนักงาน กศน.จังหวัดเชียงใหม่, สำนักงาน กศน., กระทรวงศึกษาธิการ