เจ้าจอมมารดาทับทิม ในรัชกาลที่ 5 ผู้มีอัธยาศัยดี มีแต่คนชอบทั้งวัง

เจ้าจอมมารดาทับทิม ในรัชกาลที่ 5 ผู้มีอัธยาศัยดี มีแต่คนชอบทั้งวัง

เจ้าจอมมารดาทับทิม ในรัชกาลที่ 5 เป็นธิดาของพระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ) กับขรัวยายอิ่ม เกิดเมื่อวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2400 เนื่องจากบิดาเป็นข้าหลวงเดิมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 และพี่สาวต่างมารดาได้ถวายตัวเป็นพระสนมในราชสำนักฝ่ายใน คือ เจ้าจอมมารดาเที่ยงในรัชกาลที่ 4 นั่นจึงทำให้คุณทับทิมได้มีโอกาสถวายตัวเป็นข้าราชสำนักฝ่ายในตั้งแต่อายุ 6 ขวบ ทำให้ท่านได้รับการอบรมสั่งสอนกิริยามารยาทและวิชาการความรู้ตามแบบอย่างกุลสตรีชาววัง

ต่อมา เจ้าจอมมารดาเที่ยงฝากฝังคุณทับทิมให้ไปอยู่ในการดูแลของคุณท้าววรคณานันท์ (หุ่น) เจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ซึ่งเป็นสำนักที่มีชื่อเสียงด้านละครใน (ละครใน-ศิลปะการร่ายรำประกอบการขับร้องของราชสำนักฝ่ายใน) ส่งผลให้คุณทับทิมได้เรียนฝึกหัดละครตั้งแต่อายุยังน้อย จนได้รับคัดเลือกให้ฝึกหัดเป็น “ตัวนาง” ได้ฝึกวิชากับบรมครูละครหลายท่าน เช่น เจ้าจอมมารดาลูกจันทร์ในรัชกาลที่ 2 และเจ้าจอมอรุ่นบุษาในรัชกาลที่ 4 เป็นต้น

เมื่อฝึกหัดฝีมือจนชำนาญ คุณทับทิมได้มีโอกาสแสดงละคร ปรากฏว่าได้รับคำชมเชยจากบุคคลในราชสำนักว่า ท่านรำได้อย่างงดงามอ่อนช้อยกว่าคนอื่น จนเป็นที่เลื่องลือไปทั่วราชสำนัก

เข้าสู่สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 คุณทับทิมได้ถวายตัวเป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ 5 โดยอยู่ภายใต้การดูแลของพระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้าโสมาวดี (ต่อมาได้รับการโปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็นกรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ) พระราชธิดาในรัชกาลที่ 4 ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเที่ยง หากกล่าวโดยสามัญก็คือ พระองค์เจ้าโสมาวดีมีพระสถานะเป็นหลานของเจ้าจอมทับทิม แต่พระองค์เจ้าโสมาวดีมีอายุมากกว่าราว 5 ปี

ใน พ.ศ. 2419 เจ้าจอมทับทิมตั้งครรภ์ รัชกาลที่ 5 จึงโปรดเกล้าฯ ให้ลาออกจากการเล่นละคร พร้อมทั้งพระราชทานตำหนักให้อยู่เป็นอิสระ โดยเจ้าจอมมารดาทับทิมมีประสูติพระราชโอรสธิดารวม 3 พระองค์ คือ

1. พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดช (ต่อมาได้รับการโปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็นกรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช) ประสูติ พ.ศ. 2419 ทรงเป็นต้นราชสกุล “จิรประวัติ”

2. พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าประเวศวรสมัย ประสูติ พ.ศ. 2422

3. พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าวุฒิไชยเฉลิมลาภ (ต่อมาได้รับการโปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็นกรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร) ประสูติ พ.ศ. 2426 ทรงเป็นต้นราชสกุล “วุฒิชัย”

แม้รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ พระราชทานเครื่องยศยกขึ้นเป็นชั้นพระสนมเอก สะท้อนให้เห็นว่า เจ้าจอมมารดาทับทิมเป็นที่โปรดปรานมากกว่าเจ้าจอมท่านอื่น แต่ท่านคงยึดมั่นในอัธยาศัยอันสุภาพ ดำเนินชีวิตเรียบง่าย ประพฤติปฏิบัติตนเสมอต้นเสมอปลาย อ่อนน้อมละมุนละม่อม ไม่ทะนงตน จึงเป็นที่รักและชื่นชมแก่บุคคลทั่วไป สมกับที่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสรรเสริญเจ้าจอมมารดาทับทิบไว้ว่า

“…ได้ยินแต่คนชมอยู่เสมอ ว่าท่านเป็นผู้มีอัธยาศัยดี ไม่มีใครเกลียดชัง มีแต่คนชอบทั้งวัง และว่าท่านทำราชการด้วยมีความจงรักภักดีต่อใต้ฝ่าลอองธุลีพระบาทมาก ข้อนี้มีหลักฐานด้วย ทรงพระกรุณาโปรดพระราชทานเครื่องยศยกขึ้นเป็นชั้นพระสนมเอก อันสูงศักติ์กว่าเจ้าจอมมารดาสามัญ…”

ไม่เพียงความสามารถด้านการละครเท่านั้น เจ้าจอมมารดาทับทิมยังเลื่องชื่อด้านการครัวอีกด้วย ฝีมือการทำอาหารโดยเฉพาะขนมปั้นสิบ เป็นที่กล่าวขวัญว่าเลิศรสยากที่จะมีผู้ใดเทียบได้

ในช่วงบั้นปลายชีวิต เจ้าจอมมารดาทับทิมใช้ชีวิตอย่างเรียบง่ายด้วยการถือศีล ปฏิบัติธรรม และบริจาคทรัพย์อุปถัมภ์พระพุทธศาสนาเป็นประจำ ท่านยังมักเดินทางไปต่างเมืองเพื่อรักษาสุขภาพ พักผ่อนท่องเที่ยว และทำบุญ การไปแต่ละครั้งก็เป็นไปอย่างเรียบง่าย เป็นกันเอง ไม่เอิกเกริกใหญ่โต ดังปรากฏหลักฐานว่า

“…ลักษณะการเที่ยวของท่านนั้น ถ้ามิใช่ทางไกลเช่นไปไทรโยค ถึงที่ไหนที่ท่านเห็นสบาย เช่น ที่บางปะอินก็มักจอดพักอยู่ที่นั้นนาน ๆ ลงเรือเล็กไปตามทุ่ง เที่ยวเก็บผักน้ำต่าง ๆ หรือมิฉะนั้นไปเที่ยวซื้อหาเครื่องอาหารตามบ้านราษฎรมาทำครัวเลี้ยงพวกบริวาร เวลาพักอยู่ใกล้วัดก็ชอบไปทำบุญและฟังเทศน์ ไม่ยอมให้ใครรับรองอย่างเป็นทางราชการ..”

เจ้าจอมมารดาทับทิมล้มป่วยและพักรักษาตัวอยู่ที่บางปะอิน จนถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2481 สิริอายุ 80 ปี

อ่านเพิ่มเติม :

• “เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ” เจ้าจอมในรัชกาลที่ 5 ผู้อยู่มาถึง 5 แผ่นดิน!
• “เจ้าจอมมารดาอ่อน” แห่งเจ้าจอมก๊กออในรัชกาลที่ 5 เจ้าจอมมารดาที่มีอายุยืนยาวสุด

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์. สตรีคนสำคัญในประวัติศาสตร์ไทย. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2557

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 11 กันยายน 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : เจ้าจอมมารดาทับทิม ในรัชกาลที่ 5 ผู้มีอัธยาศัยดี มีแต่คนชอบทั้งวัง

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com