กสม. ชี้ กรณีโรงเรียนเอกชนลงโทษนักเรียนสูบบุหรี่ไฟฟ้าด้วยการให้ออก เป็นการลงโทษเกินระเบียบกระทรวงศึกษาธิการ

(22 พ.ค. 69) นายวสันต์ ภัยหลีกลี้ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เปิดเผยว่า คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ได้รับเรื่องร้องเรียนจากผู้ร้องรายหนึ่ง เมื่อเดือนธันวาคม 2568 ระบุว่า เด็กหญิง ก. (นามสมมติ) บุตรสาวของผู้ร้องซึ่งเป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ของโรงเรียนเอกชนแห่งหนึ่งในจังหวัดชลบุรี (ผู้ถูกร้อง) ถูกลงโทษเนื่องจากพกพาบุหรี่ไฟฟ้าเข้าไปในโรงเรียน โดยโรงเรียนมีหนังสือแจ้งพ้นสภาพการเป็นนักเรียนตั้งแต่วันที่ 30 ตุลาคม 2568 เป็นต้นไป ผู้ร้องเห็นว่าการลงโทษดังกล่าวไม่เป็นไปตามระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการลงโทษนักเรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548 รวมถึงนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการซึ่งเน้นย้ำถึงการฟื้นฟู ส่งเสริม และให้คำแนะนำทางการศึกษา มากกว่าการลงโทษที่นำไปสู่การกีดกันทางการศึกษาของเด็ก จึงขอให้ตรวจสอบ

เบื้องต้น เพื่อคุ้มครองสิทธิเด็กอันเกี่ยวเนื่องกับสิทธิทางการศึกษาในระหว่างการตรวจสอบ กสม. จึงประสานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อพิจารณาแนวทางการแก้ไขปัญหาให้เด็กหญิง ก. ได้รับการศึกษาภายใน 30 วัน แต่โรงเรียนผู้ถูกร้องยืนยันการจำหน่ายชื่อเด็กหญิง ก. ออกจากระบบการศึกษา กสม. จึงประสานผู้ร้องให้พาเด็กหญิง ก. ไปสมัครและสอบเข้าเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ที่ใหม่ โดยเริ่มเรียนในวันที่ 11 พฤษภาคม 2569 อย่างไรก็ตาม เนื่องจากเด็กหญิง ก. ต้องได้รับการดูแลช่วยเหลือเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรม จึงให้บ้านพักเด็กและครอบครัวจังหวัดชลบุรีเข้าพูดคุยให้คำแนะนำ ซึ่งปัจจุบันเด็กหญิง ก. ได้เลิกสูบบุหรี่ไฟฟ้าแล้ว

กสม. ได้พิจารณาข้อเท็จจริงจากทุกฝ่าย หลักกฎหมาย และหลักสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวข้องแล้วเห็นว่า ระเบียบปฏิบัติของโรงเรียนเอกชนแห่งดังกล่าวว่าด้วยการตัดคะแนนความประพฤติอันเนื่องมาจากการกระทำผิดของปีการศึกษา 2568 ระบุว่ากรณีนักเรียนใช้สารเสพติดภายในโรงเรียนให้ตัดคะแนนความประพฤติ 50 คะแนน และให้พ้นสภาพการเป็นนักเรียน ขณะที่ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการลงโทษนักเรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548 กำหนดให้ลงโทษนักเรียนที่กระทำผิดได้ 4 สถาน คือ (1) ว่ากล่าวตักเตือน (2) ทำทัณฑ์บน (3) ตัดคะแนนความประพฤติ และ (4) ทำกิจกรรมเพื่อให้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ประกอบกับแนวปฏิบัติการจำหน่ายนักเรียนของกระทรวงศึกษาธิการกำหนดสาเหตุที่จะจำหน่ายนักเรียนออกจากทะเบียนนักเรียนได้ 5 สาเหตุ คือ (1) นักเรียนย้ายโรงเรียน (2) นักเรียนถึงแก่กรรม (3) นักเรียนหยุดเรียนติดต่อกันเป็นเวลานาน และไม่มีตัวตนอยู่ในพื้นที่ (4) นักเรียนอายุพ้นเกณฑ์การศึกษาภาคบังคับ (5) นักเรียนจบการศึกษาชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 สำหรับสถานศึกษาที่ไม่ได้รับอนุญาตให้เปิดสอนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น และจบการศึกษาชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 แม้ว่าพระราชบัญญัติโรงเรียนเอกชน พ.ศ. 2550 จะกำหนดให้คณะกรรมการบริหารของโรงเรียนออกระเบียบและข้อบังคับต่าง ๆ ของโรงเรียนได้ แต่ต้องไม่ขัดหรือแย้งกับระเบียบกระทรวงศึกษาธิการ

เมื่อผู้ถูกร้องพบว่าเด็กหญิง ก. กระทำความผิดโดยพกพาและสูบบุหรี่ไฟฟ้าซึ่งถือเป็นการกระทำความผิดวินัยตามข้อ 1 (4) ของกฎกระทรวงกำหนดความประพฤติของนักเรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ผู้ถูกร้องจึงมีหน้าที่ช่วยเหลือนักเรียนเพื่อให้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมกลับมาเป็นคนดีและเป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าของประเทศต่อไป หากจะลงโทษก็ต้องเป็นไปตามระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการลงโทษที่กำหนดไว้ 4 สถาน การที่ผู้ถูกร้องออกระเบียบปฏิบัติและลงโทษเด็กหญิง ก. ด้วยการให้พ้นสภาพการเป็นนักเรียน จึงไม่เป็นไปตามข้อ 5 และข้อ 6 ของระเบียบดังกล่าวและแนวปฏิบัติการจำหน่ายนักเรียน

นอกจากนี้ การที่ผู้ถูกร้องแจ้งว่าเด็กหญิง ก. มีพฤติกรรมสูบบุหรี่ไฟฟ้าและก่อเหตุทะเลาะวิวาท ทำให้ผู้ปกครองนักเรียนรายอื่นกังวลใจถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับบุตรหลาน จึงแนะนำโรงเรียนแห่งใหม่ให้แก่เด็กหญิง ก. และผู้ปกครองนั้น เห็นว่าผู้ถูกร้องมีหน้าที่อบรม สั่งสอนเพื่อให้เด็กหญิง ก. ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและพัฒนาตนเองไปในทางที่เหมาะสม และสามารถเรียนรู้การอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้ การที่ผู้ถูกร้องใช้วิธีการแก้ปัญหาโดยให้ผู้ปกครองของเด็กหญิง ก. ย้ายโรงเรียน จึงเป็นการผลักภาระหน้าที่และความรับผิดชอบในการปรับเปลี่ยนความประพฤติของเด็กหญิง ก. ไปให้โรงเรียนแห่งอื่น ทั้งที่คู่มือการจัดทำแนวทางการคุ้มครองและช่วยเหลือนักเรียนกำหนดให้ต้องช่วยเหลือเบื้องต้นด้วยการหาแนวทางแก้ไขและประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ด้วยเหตุนี้ การกระทำของผู้ถูกร้องที่ลงโทษเด็กหญิง ก. ด้วยการให้พ้นสภาพการเป็นนักเรียน จึงกระทบต่อสิทธิเด็กอันเกี่ยวเนื่องกับสิทธิทางการศึกษาที่ทำให้เด็กหญิง ก. ต้องหลุดจากระบบการศึกษา และต้องกลับไปเรียนซ้ำในระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ใหม่ จึงรับฟังได้ว่า การกระทำของผู้ถูกร้องเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน

ด้วยเหตุผลข้างต้น กสม. ในคราวประชุมด้านการคุ้มครองและส่งเสริมสิทธิมนุษยชน เมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม 2569 จึงมีข้อเสนอแนะให้โรงเรียนผู้ถูกร้องแก้ไขระเบียบปฏิบัติว่าด้วยการตัดคะแนนความประพฤติไม่ให้มีการลงโทษด้วยการให้พ้นสภาพการเป็นนักเรียน และถือปฏิบัติตามระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการลงโทษนักเรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548 และคู่มือการจัดทำแนวทางการคุ้มครองและช่วยเหลือนักเรียนสำหรับโรงเรียนเอกชนอย่างเคร่งครัด เพื่อไม่ให้เกิดการละเมิดสิทธิเด็กในลักษณะนี้อีก และให้สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน กำกับดูแลผู้ถูกร้อง ตรวจสอบกรณีฝ่าฝืนและไม่ปฏิบัติ โดยนำรายงานของ กสม. ฉบับนี้ เป็นข้อมูลประกอบการดำเนินการตามพระราชบัญญัติโรงเรียนเอกชน พ.ศ. 2550 และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งสื่อสารทำความเข้าใจกับผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษาที่อยู่ในกำกับเพื่อให้การดำเนินการต่าง ๆ คำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็นสำคัญ เพื่อให้เกิดการเรียนรู้และสร้างความตระหนักถึงผลกระทบจากการลงโทษนักเรียนที่ไม่เหมาะสม พร้อมทั้งกำหนดแนวทางควบคุมบุหรี่ไฟฟ้าในสถานศึกษา การใช้บทลงโทษ รวมถึงมาตรการหรือแนวทางการส่งต่อและช่วยเหลือฟื้นฟูนักเรียนที่ได้รับผลกระทบจากบุหรี่ไฟฟ้าเพื่อให้สถานศึกษาทุกแห่งเข้าใจและถือปฏิบัติด้วย