เวียดนาม ล้ม ไทย สำเร็จ ขึ้นแท่น แชมป์คนใหม่ ส่งออกอาหารทะเลโลก
วันที่ 12 ก.พ. 2569 ศูนย์วิจัย Krungthai COMPASS เปิดเผยว่า ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ไทยสูญเสียสถานะการเป็นผู้นำด้านการส่งออกอาหารทะเลในตลาดโลกและตลาดสหรัฐฯ ให้กับประเทศคู่แข่งสำคัญอย่างเวียดนาม อินโดนีเซีย อินเดีย และเอกวาดอร์ จากปัญหาต้นทุนการผลิตที่สูงกว่า รวมถึงข้อจำกัดด้านแรงงาน ส่งผลให้ความสามารถในการแข่งขันด้านราคาของสินค้าอาหารทะเลไทยลดลงอย่างต่อเนื่อง
Krungthai COMPASS ระบุว่า ปัจจัยหลักที่ทำให้อาหารทะเลไทยเสียเปรียบคู่แข่ง คือโครงสร้างต้นทุนที่สูงกว่า โดยเฉพาะต้นทุนอาหารสัตว์น้ำซึ่งคิดเป็นสัดส่วน 50–60% ของต้นทุนการผลิตทั้งหมด ไทยต้องพึ่งพาการนำเข้าวัตถุดิบอย่างกากถั่วเหลืองและข้าวสาลี ต่างจากอินเดียที่เป็นผู้ผลิตถั่วเหลืองรายใหญ่ของโลก หรือเอกวาดอร์ที่ได้เปรียบด้านค่าขนส่งวัตถุดิบในภูมิภาคเดียวกัน
ขณะเดียวกัน ค่าไฟฟ้าของไทยยังสูงกว่าคู่แข่งอย่างมีนัยสำคัญ โดยในปี 2024 ค่าไฟฟ้าเฉลี่ยของไทยอยู่ที่ 0.13 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อกิโลวัตต์ชั่วโมง สูงกว่าอินเดียและเวียดนามซึ่งอยู่ที่เพียง 0.08 ดอลลาร์สหรัฐฯ หรือสูงกว่าถึง 63% ส่งผลกระทบโดยตรงต่อต้นทุนการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ
ด้านต้นทุนแรงงาน ไทยยังเสียเปรียบประเทศคู่แข่งอย่างอินเดีย เวียดนาม และจีน อีกทั้งยังมีต้นทุนแฝงจากการปฏิบัติตามกฎระเบียบด้านแรงงานที่เข้มงวด ซึ่งเป็นผลสืบเนื่องจากกรณีแรงงานผิดกฎหมายในอดีต และการถูกเตือนเรื่อง IUU Fishing จากสหภาพยุโรป ทำให้ผู้ประกอบการต้องแบกรับต้นทุนเพิ่มจากมาตรฐาน PIPO และ GLP
Krungthai COMPASS เตือนว่า โอกาสด้านราคาจากนโยบายภาษีของสหรัฐฯ อาจเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา โดยเฉพาะหากมีการปรับลดภาษี หรือผลคำตัดสินของศาลสูงสุดสหรัฐฯ เกี่ยวกับมาตรการภาษีตอบโต้ รวมถึงความเสี่ยงจากแนวโน้มเงินบาทแข็งค่า ซึ่งอาจลดทอนความสามารถในการแข่งขันด้านราคาในอนาคต
Krungthai COMPASS แนะนำให้ผู้ประกอบการเร่งปรับตัวใน 3 ด้านสำคัญ ได้แก่
1. การนำเทคโนโลยีมาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุน เช่น ฟาร์มอัจฉริยะ ระบบ IoT และระบบคัดแยกอัตโนมัติ
2. การสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้า ผ่านอาหารเพื่อสุขภาพ นวัตกรรมจาก By-product และ Plant-based Seafood
3. การยกระดับมาตรฐานความยั่งยืนระดับสากล เช่น ASC, BAP และ MSC เพื่อเจาะตลาดพรีเมียมและเป็นคู่ค้าระดับ Tier 1 ในสหรัฐฯ และยุโรป
ทั้งนี้ Krungthai COMPASS ระบุว่า การยกระดับอุตสาหกรรมอาหารทะเลไทยต้องดำเนินควบคู่กันทั้ง 3 แนวทาง เพื่อสร้างความได้เปรียบเชิงโครงสร้างที่ยั่งยืนในระยะยาว และสอดรับกับแนวคิด Reinvent Thailand ที่เน้นคุณภาพและความยั่งยืนเป็นหัวใจหลักของการแข่งขันในอนาคต