อาฬารดาบส และอุทกดาบส อาจารย์ 2 ท่านแรก สอนอะไรพระศากยมุณี?

อาจารย์ที่พระศากยมุณี หรือ “พระพุทธเจ้า” เสด็จไปร่ำเรียนด้วยหลังออกบวช คือ อาฬารดาบส และอุทกดาบส ทั้ง 2 ท่านสอนอะไร?

เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะตัดสินพระทัยสละความสุขทางโลก ละทิ้งราชสมบัติออกบวช ในวันที่ทรงออกบวชเป็นพระโคตมะ พระศากยมุณีมีพระชนมายุ 29 ปี ทรงดำเนินไปเพื่อแสวงหาปัญญาความรู้แจ้งแห่งชีวิต หรือโพธิญาณ

พระศากยมุณีทรงจาริกแสวงหาโพธิญาณในแคว้นมคธ ดินแดนที่มีคณาจารย์มีชื่อเสียงหลายท่าน หลายสำนัก โดยเฉพาะป่านอกเมืองกรุงราชคฤห์ เมืองหลวงของแคว้นมคธ มีสำนักของดาบสที่มีชื่อเสียง และนับถือกันว่ามีความรู้สูงสุดอยู่ 2 ท่าน คือ อาฬารดาบส กาลามโคตรและอุทกดาบส รามบุตรพระองค์จึงเสด็จไปทรงศึกษาเล่าเรียนกับอาจารย์ทั้งสองเพื่อหาหนทางแห่งการตรัสรู้

พุทธประวัติเล่าเรื่องราวช่วงนี้สั้น ๆ ว่า เมื่อทรงศึกษากับท่านอาฬารดาบส จนแตกฉานในคัมภีร์พระเวทสิ้นความรู้ที่อาจารย์จะถ่ายทอดได้ ทรงเห็นว่ายังไม่ใช่ทางตรัสรู้ จึงเสด็จไปทรงศึกษาต่อกับสำนักของท่านอุทกดาบส ได้ความรู้เพิ่มเติมมานิดหน่อย แต่ก็ได้เพียงฌาน“สมาบัติ 8”

แต่ก็ทรงเห็นว่ายังไม่ใช่ทางตรัสรู้ จึงหันมาทดลองในสิ่งที่นักบวชสมัยนั้นนิยมกัน คือการบำเพ็ญเพียรอย่างหนัก เข้มงวด หรือการทรมานตนเอง แล้วก็อย่างที่ทราบกัน การบำเพ็ญทุกรกิริยาของพระศากยมุณียังไม่ใช่หนทางแห่งการตรัสรู้เช่นกัน

ย้อนกลับไปในสิ่งที่อาจารย์ทั้งสองสอนพระพุทธเจ้ากันอีกครั้ง สมาบัติ 8 ที่ทรงเรียนในตอนนั้นคืออะไร?

“สมาบัติ” หมายถึง ฌานคือวิธีทำจิตให้สงบ เป็นสมาธิ มีตั้งแต่อย่างหยาบขึ้นไปจนถึงละเอียดที่สุด 8 ขั้นด้วยกัน ดังนั้น สิ่งที่พระพุทธองค์เรียนรู้จากอาฬารดาบส และอุทกดาบส ก็คือการทำสมาธิระดับสูงนั่นเอง

สำหรับสมาบัติทั้ง 8 ขั้นนั้น 7 ขั้นแรกพระศากยมุณีได้ร่ำเรียนจากอาฬารดาบส ประกอบด้วยรูปฌาน 4 และอรูปฌาน 3 ก่อนจะบรรลุอรูปฌานอีกขั้นหนึ่งเป็นอรูปฌาน 4 ที่สำนักของอุทกดาบส รวมเป็นญานสมาบัติ 8

รูปฌาน 4คือ ฌานที่มีรูปธรรม ได้แก่ ปฐมฌาน ฌานขั้นต้น มีองค์ 5 คือ วิตก (ตรึก) วิจาร (ตรอง) ปีติ (อิ่มเอม) สุข (สบาย) และเอกัคตา (อารมณ์เป็นหนึ่ง),ทุติยฌาน ภาวะที่ไร้วิตกและวิจารจากองค์ 5, ตติยฌานภาวะที่องค์ 5 เหลือเพียง สุข และจตุตถฌาน ภาวะที่ตัดองค์ 5 ทั้งหมดออกจากจิต

อรูปฌาน 4คือ ฌานไร้รูป เป็นอารมณ์ ได้แก่ อากา-สานัญจายตนะกำหนดที่ว่าง (อากาศ) ไร้สิ้นสุดเป็นอารมณ์, วิญญาณัญจายตนะกำหนดวิญญาณไร้สิ้นสุดเป็นอารมณ์, อากิญจัญญายตนะกำหนดภาวะที่ไม่มีอะไรเลยเป็นอารมณ์ และเนวสัญญานาสัญญายตนะภาวะมีสัญญา (ความจำ) ก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่

อย่างไรก็ตาม พระพุทธองค์ทรงเล็งเห็นว่าจิตระดับนี้ยังอยู่ในชั้นของโลกีย์ ปุถุชนทั่วไปสามารถมีได้ มีแล้วก็ยังเสื่อมได้ ไม่ใช่ “โลกุตระ” (เหนือโลก, พ้นวิสัยโลก) หรือไม่ใช่หนทางหลุดพ้น

แม้อาจารย์ทั้งสองจะชวนให้พระองค์อยู่ร่วมสำนักเพื่อช่วยสั่งสอนศิษย์ต่อไป แต่ก็ทรงปฏิเสธคำชวน แล้วหาทางหลุดพ้นต่อ กระทั่งค้นพบวิธี คือดำเนินทางสายกลาง หรือมัชฌิมาปฏิปทา และสามารถบรรลุสัมมาสัมโพธิญาณ ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าได้ในที่สุด

อ่านเพิ่มเติม :

• “มหาปุริสลักษณะ” 32 ลักษณะที่บ่งชี้ว่าเจ้าชายสิทธัตถะจะเป็นพระพุทธเจ้า มีอะไรบ้าง?
• การแบ่งพระบรมสารีริกธาตุเป็น 8 ส่วน “พระอัฐิ” พระพุทธเจ้าไปอยู่ไหนบ้าง?
• “บุพนิมิต” เหตุอัศจรรย์คราวเหตุการณ์สำคัญในพุทธประวัติ คืออะไร?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ไม่ระบุผู้เขียน. พุทธประวัติ และหลักการสร้างเสริมศีลธรรมของเด็กวัยรุ่น.กรุงเทพฯ : รุ่งเรืองธรรม. อนุสรณ์ในงานฌาปนากิจศพ นางอนุพันธ์ศิษานุศิษฎ์ (ม้วน ดารากร ณ อยุธยา) ณ วัดสุวรรณคีรี คลองบางกอกน้อย ธนบุรี วันที่ 6 ตุลาคม 2506.

กระทรวงศึกษาธิการ. ฌาน 4. 30 พฤศจิกายน 2561. (ออนไลน์)

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตสถาน พ.ศ. 2554. สมาบัติ – รูปฌาน 4 – อรูปฌาน 4. สืบค้นวันที่ 16 มกราคม 2569. (ออนไลน์)

พิพิธภัณฑ์จรรโลงพุทธศาสนา. เสด็จไปศึกษาลัทธิฤาษีชีป่ากับอาฬารดาบส เห็นว่าไม่ใช่ทางตรัสรู้.สืบค้นวันที่ 16 มกราคม 2569. (ออนไลน์)

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 16 มกราคม 2569

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : อาฬารดาบส และอุทกดาบส อาจารย์ 2 ท่านแรก สอนอะไรพระศากยมุณี?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com