อาณาจักรศรีวิชัย (นครศรีธรรมราช) สลายตัวและกลายเป็น “สยาม” เมื่อใด?
นักโบราณคดีไทย 2 ท่าน คือ ม.จ. จันทร์จิรายุวัฒน์ รัชนีและ ธรรมทาส พานิช มีความเห็นตรงกันว่า “อาณาจักรศรีวิชัย”มีศูนย์กลางอยู่ในพื้นที่ประเทศไทย คือ เมืองไชยา(อ. ไชยา จ. สุราษฎร์ธานี) แต่ต่อมาย้ายไปที่นครศรีธรรมราช โดย“พระเจ้าโหมิโต”จากอินเดียใต้ เป็นผู้สถาปนาอาณาจักรเมื่อราว พ.ศ. 1200
แล้วศรีวิชัยกลายเป็นส่วนหนึ่งของสยามได้อย่างไร เมื่อใด ?
ก่อนหน้านี้ นักวิชาการมีความเห็นเรื่องนี้ไม่ตรงกัน ม.จ. จันทร์จิรายุวัฒน์ ผู้ทรงนิพนธ์หนังสือ อาณาจักรศรีวิชัยที่ไชยาชี้ว่า เมื่อ พ.ศ. 1807 จันทรภาณุแห่งนครศรีธรรมราช ได้เสด็จไปทางอินเดียใต้เพื่อขอให้กษัตริย์อินเดียใต้สนับสนุนตนรบกับลังกา แต่ไม่บรรลุผล พระองค์ถูกสังหารในอินเดีย จากนั้น ศรีวิชัยที่ไร้กษัตริย์ถึงคราวอวสาน เมื่อพ่อขุนรามคำแหงแผ่แสนยานุภาพลงใต้ นครศรีธรรมราชจึงสวามิภักดิ์ต่อสุโขทัยนับแต่นั้น
ธรรมทาส มีมติเห็นด้วยกับ ม.จ. จันทร์จิรายุวัฒน์ แต่ จิตร ภูมิศักดิ์ มีความเห็นว่า นครศรีธรรมราชตกเป็นของชวาเมื่อ พ.ศ. 1836 (ร่วมสมัยกับพ่อขุนรามคำแหงมหาราช) ส่วน สุจิตต์ วงษ์เทศชี้ว่า ศรีวิชัยมารวมกับอยุธยาในพุทธศตวรรษที่ 19
จากทฤษฎีอันกระจัดกระจายเหล่านี้ สงบ สุริยินทร์ ได้ศึกษาและประมวลผลมาอธิบายประเด็นนี้ในบทความ “อาณาจักรศรีวิชัย ตกเป็นเมืองไทยเมื่อใด?”(ศิลปวัฒนธรรม ฉบับพฤศจิกายน 2544) ดังนี้
พ.ศ. 1820 เกิดสงครามระหว่าง “เพชรบุรี” กับ “นครศรีธรรมราช”
เพราะยังไม่มีเวลาค้นคว้าเจาะลึก จิตร ภูมิศักดิ์ จึงเข้าใจว่าสงคราม พ.ศ. 1820 เป็นเรื่องระหว่าง นครศรีธรรมราช กับ “อโยธยา”โดยอ้างอิงจาก ตำนานพระธาตุเมืองนครศรีธรรมราช ที่เล่าว่า พญาศรีธรรมราชยกทัพมาทำสงครามกับท้าวอู่ทอง แห่งกรุงศรีอยุธยา ณ บางตระการ(ปัจจุบันคือ อ. บางสะพาน จ. ประจวบครีรีขันธ์) แล้ววิเคราะห์ว่า กรุงศรีอยุธยาคือ อโยธยา เพราะอยุธยายังไม่เกิด (สถาปนาอยุธยา พ.ศ. 1893)
แต่หากเทียบกับ พงศาวดารโยนก(ซึ่งจิตรยังไม่ได้อ่าน) จะทำให้ทราบว่า “ท้าวอู่ทอง”ในตำนานพระธาตุฯ จริง ๆ แล้วคือ พระพนมวัง ส่วน “กรุงศรีอยุธยา”คือ นครรัฐเพชรบุรี
ในระยะที่เกิดสงครามระหว่างเพชรบุรีกับนครศรีธรรมราช อโยธยาเป็นเมืองขอมเก่า (รับอิทธิพลเขมร) ตั้งอยู่ทางทิศเหนือทางรถไฟพระนครศรีอยุธยาประมาณ 1-2 กิโลเมตร อโยธยามีรากฐานมาจากเมืองอู่ทอง ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 15 แล้ว และเมืองอู่ทองที่มี “อโยธยา”ครอบทับอยู่ จริง ๆ ก็คือเพชรบุรีนั่นเอง
สงคราม พ.ศ. 1820 นั้นฝ่ายไทย (เพชรบุรี) ได้รับชัยชนะ แต่ไม่ได้ยึดครองนครศรีธรรมราชแต่อย่างใด ต่อมาตำนานพระธาตุเมืองนครศรีธรรมราช ระบุว่า “ลุ พ.ศ. ๑๘๒๑ พญาศรีธรรมาโศกราช (แห่งนครศรีธรรมราช) สิ้นพระชนม์ลง”
กษัตริย์ไทยแห่งเพชรบุรีส่งเครื่องราชบรรณาการและเครื่องไทยทานไปยังนครศรีธรรมราช เพื่อสักการะพระศพพญาศรีธรรมาโศกราช เมื่อได้โอกาสเหมาะ พระพนมวัง (ราชปนัดดาของพระเจ้าพรหมมหาราช) แห่งเพชรบุรี จึงยาตราทัพเข้ายึดนครศรีธรรมราช นครหลวงของอาณาจักรศรีวิชัย ใน พ.ศ. 1821
“ที่นครศรีธรรมราชเกิดว่างกษัตริย์ลง นับว่าเป็นโอกาสทองอันสำคัญ ที่ไทยจะต้องฉวยโอกาสนี้ทันที”สงบระบุในบทความ
แม้ ตำนานนครศรีธรรมราช และ ตำนานพระธาตุเมืองนครศรีธรรมราชบันทึกไว้ว่า พ.ศ. 1821“พญาธรรมาโศกราชสิ้นพระชนม์ พญาจันทรภาณุ ผู้น้องเป็นพญาแทน และบอกข่าวไปถึงท้าวอู่ทอง ๆ ก็ให้เครื่องไทยทานมาช่วยส่งสการพระศพพญาศรีธรรมาโศกราช และพญาจันทรภาณุเป็นพญาอยู่ได้ประมาณ 7 ขวบ เกิดไข้ยมบนลงทั้งเมือง คนตายวินาศประไลย”
แต่สงบเห็นว่า การตายของชาวนครศรีธรรมราชไม่ได้เกิดจาก “โรคห่า” แต่อย่างใด หากเป็นผลจากกองทัพไทยบุกเข้ายึดนครศรีธรรมราช
ศรีวิชัยอันมีนครศรีธรรมราชเป็นเมืองหลวงยั่งยืนมา 600 กว่าปี จึงถึงคราวอวสาน และเป็นส่วนหนึ่งของสยาม (เพชรบุรี) ใน พ.ศ. 1821 ดังที่ ตำนานนครศรีธรรมราช บันทึกว่า “พระพนมทะเลศรีมหาสวัสดิ์ทราธิราช หรือที่เรียกว่าท้าวพิชัยเทพเชียวภวาได้ทรงส่งพระพนมวังราชโอรส พร้อมด้วยพระนางสะเดียงทอง (ภรรยา) ไปครองเมืองนครศรีธรรมราช หลังจากเสร็จสิ้นสงครามแล้ว”
เป็นอันยุติปัญหาประวัติศาสตร์เรื่อง “ศรีวิชัยอันยิ่งใหญ่กลายเป็นสยามเมื่อใด…”
อ่านเพิ่มเติม :
- สุพรรณบุรี-ลพบุรี แย่งกันเป็น “ศรีวิชัย”?
- เมื่อ “เช-ลิ-โฟ-ชิ” ไม่ใช่ “ไชยา” เมืองหลวงของ “อาณาจักรศรีวิชัย” จะอยู่ที่ไหน?
- “ตามพรลิงค์” ชื่อเดิมอาณาจักรนครศรีธรรมราช มาจากภาษาเขมรและไม่ได้แปลว่าฝ่ามือสีแดง
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 7 ตุลาคม 2568
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : อาณาจักรศรีวิชัย (นครศรีธรรมราช) สลายตัวและกลายเป็น “สยาม” เมื่อใด?
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com