ปี 2564 มี 366 วัน แกนนำราษฎร ผู้ต้องหา ม.112 อย่ในเรือนจำ กันไปแล้วกี่วันบ้าง ?

วันนี้คือวันสุดท้ายของปี 2564 กันแล้ว ในปีนี้หลายๆ คนคงมีช่วงชีวิต และสถานที่ที่ได้ใช้ชีวิตแตกต่างกันไป

แต่สำหรับแกนนำราษฎร หรือผู้ต้องหาทางการเมือง โดยเฉพาะคดี ม.112 นั้น ในปีนี้ พวกเขาหลายคนกลับต้องใช้เวลาชีวิตมากกว่าครึ่ง ที่หมดอิสรภาพในเรือนจำ โดยไม่ได้รับสิทธิประกันตัว รวมถึงต้องเคาท์ดาวน์ ข้ามปีในเรือนจำ แม้ว่าคดีจะยังไม่มีการตัดสินด้วย 

อานนท์ นำภา โดยสำหรับปี ​2564 อานนท์ นำภา คือคนที่ใช้เวลาอยู่ในเรือนจำมากที่สุด โดยครั้งแรกของปี ที่เขาเข้าเรือนจำนั้น คือตั้งแต่วันที่ 9 กุมภาพันธ์ ถึง 1 มิถุนายน ก่อนจะได้รับการปล่อยตัว รวมอยู่ในเรือนจำทั้งหมด 114 วัน ทั้งอานนท์ยังติด COVID-19 ในเรือนจำด้วย ภายหลังได้รับการปล่อยตัว ในวันที่ 11 สิงหาคม หลังเข้ามอบตัวที่ สน.ปทุมวัน เจ้าหน้าที่ได้ฝากขังเขา และปฏิเสธการให้สิทธิประกันตัวเรื่อยมา โดยเหตุว่าเกรงว่าจะไปกระทำผิดซ้ำ ซึ่งถ้ารวมกับการอยู่ในเรือนจำรอบแรกนั้น เท่ากับว่า ปีน้ี เขาอยู่ในเรือนจำมากถึง 258 วัน โดยมีโอกาสได้รับอิสรภาพเพียง 108 วัน หรือเกือบ 3 เดือนเท่านั้น ทั้งยังถูกแจ้งข้อหา ม.112 มากถึง 14 คดี เพนกวิน พริษฐ์ ชิวารักษ์ เพนกวิน พริษฐ์ ชิวารักษ์ เป็นแกนนำราษฎรอีกคนที่ในปี 2564 นี้ เขาต้องใช้ชีวิตส่วนใหญ่ในเรือนจำ โดยเพนกวินนั้น ถูกคุมขัง 2 รอบเช่นกัน รอบแรกคือช่วงวันที่ 9 กุมภาพันธ์ ถึง 11 พฤษภาคม รวมแล้ว 92 วัน ซึ่งในครั้งนั้น เพนกวินยังได้อดอาหารเรียกร้องสิทธิประกันตัวมากถึง 57 วัน ขณะที่รอบที่ 2 นั้น เพนกวินถูกคุมขังตั้งแต่วันที่ 9 สิงหาคม จากคดีชุมนุม #ม็อบ2สิงหา ที่หน้า ตชด. จนถึงปัจจุบัน ซึ่งเพนกวินยังติด COVID-19 ในเรือนจำด้วย แม้ว่าภายหลังเพนกวินจะได้รับการประกันตัวในคดีนี้ แต่ก็ถูกศาลอาญาถอนประกันในคดีอื่น ทำให้ไม่ได้รับอิสรภาพออกมา และถูกปฏิเสธการให้ประกันตัวอยู่เรื่อยๆ ด้วย ทำให้เมื่อรวมกับรอบแรกแล้ว ปีนี้ เพนกวินอยู่ในเรือนจำทั้งหมด 237 วัน ขณะที่ได้อยู่ข้างนอกเรือนจำเพียง 129 วัน ทั้งปีนี้เขายังถูกแจ้งข้อหา ม.112 มากที่สุดในประวัติศาสตร์การเมืองไทย คือ 23 คดี ไมค์ ภาณุพงศ์ จาดนอก ถึงจะได้รับการประกันตัวถึง 2 ครั้ง แต่ปีนี้ ไมค์ ภาณุพงศ์ จาดนอกนั้น ต้องเข้าเรือนจำมากถึง 3 ครั้ง โดยในรอบแรกคือ 85 วัน ตั้งแต่วันที่ 8 มีนาคม ถึง 1 มิถุนายน ซึ่งถูกอัยการสั่งฟ้องคดี ม.112 #ม็อบ19กันยา ซึ่งไมค์ยังติด COVID-19 ในเรือนจำด้วย ขณะที่ครั้งที่ 2 ไมค์ถูกคุมตัวพร้อมเพนกวิน ในวันที่ 9 สิงหาคม จากคดีชุมนุม #ม็อบ2สิงหา ทั้งเขายังติด COVID-19 รอบที่ 2 ในเรือนจำ ก่อนจะได้รับการประกัน และปล่อยตัวในวันที่ 15 กันยายน รวมแล้ว 37 วัน แต่หลังจากถูกปล่อยตัวเพียงแค่ 8 วัน ในวันที่ 23 กันยายน ไมค์เดินทางไปเข้าพบพนักงานสอบสวนตามนัดหมายคดีมาตรา 112 กรณีการโพสต์จดหมายถึงกษัตริย์ในกิจกรรม #ม็อบ8พฤศจิกา ก่อนจะถูกฟ้อง และไม่ได้รับการประกันตัว ก่อนถูกส่งเข้าเรือนจำเป็นครั้งที่ 3 ของปี และถูกปฏิเสธการให้ประกันตัวมาถึงปัจจุบัน รวม 100 วัน ทำให้ปี 2564 นั้น ไมค์อยู่ในเรือนจำทั้งหมด 222 วัน และถูกฟ้องคดี ม.112 ถึง 9 คดี ไผ่ จตุภัทร์ บุญภัทรรักษา แม้ว่าจะเคยโดนตัดสินคดี ม.112 และอยู่ในเรือนจำมาแล้วถึง 2 ปีครึ่ง แต่ปีนี้ก็เป็นอีกครั้งที่ไผ่ จตุภัทร ถูกขังในเรือนจำด้วยคดี ม.112 โดยครั้งนี้ คดียังไม่ถูกตัดสิน และยังไม่สิ้นสุดด้วย โดยปีนี้ ไผ่ต้องเข้าเรือนจำทั้งหมด 2 ครั้ง รอบแรกในวันที่ 8 มีนาคม ถึง 23 เมษายน ในคดี #ม็อบ19กันยา รวมแล้ว 47 วัน ขณะที่ ในรอบที่ 2 ไผ่ ถูกคุมขังมาแล้ว 145 วัน ตั้งแต่วันที่ 9 สิงหาคม จากการมอบตัวในวันนั้นด้วยกรณีสาดสีหน้า สน. ทุ่งสองห้อง,พรรคพลังประชารัฐ-ภูมิใจไทย-หล่อเทียนพรรษา ก่อนจะถูกถอนประกันคดี ม.112 ตามมา ทั้งยังติด COVID-19 ในเรือนจำ และยังถูกปฏิเสธการให้ประกันตัวถึงปัจจุบัน รวมแล้วปีนี้ ไผ่อยู่ในเรือนจำทั้งหมด 192 วัน หรือมากกว่าครึ่งหนึ่งของปี โดยหลังถูกปฏิเสธการให้สิทธิประกันตัวเมื่อวันที่ 24 ธันวาคมที่ผ่านมา ทั้งอานนท์ เพนกวิน ไมค์ และไผ่ ได้ฝากข้อความผ่านทนายความ และระบุว่าจะไม่ยื่นขอปล่อยตัวชั่วคราวระหว่างพิจารณาคดีอีกแล้วนับจากนี้โดยทั้งสี่ เห็นว่าเหตุผลของศาลอาญาไม่ชอบด้วยหลักกฎหมาย หลักยุติธรรมและไม่เป็นไปตามกติการะหว่างประเทศที่ไทยได้ให้สัตยาบันรับรองไว้ พวกเขาทั้งสี่เชื่อว่าการไม่อนุญาตให้เขาได้รับการประกันตัวไปสู้คดีอย่างเต็มที่นั้น เป็นการปิดโอกาสที่เขาจะสามารถพิสูจน์ความบริสุทธิ์ของเขา และเป็นการพิพากษาเสียล่วงหน้าแล้วว่าพวกเขาเป็นผู้กระทำความผิด เบนจา อะปัญ เบนจา ถูกจับกุมจากคดีอ่านแถลงการณ์หน้าตึกซิโนไทย (ม.112) คดีชุมนุมหน้าสถานทูตเยอรมนี (ม.112) และคดีละเมิดอำนาจศาล ชุมนุมหน้าศาลอาญา ตั้งแต่วันที่ 8 ตุลาคมที่ผ่านมา จนถึงปัจจุบัน โดยแม้ว่าทนายจะพยายามยื่นขอประกันตัว ด้วยเหตุผลต่างๆ เช่นเหตุผลเรื่องการศึกษา แต่ศาลก็ไม่ให้สิทธิประกันตัว และยังคงอยู่ในเรือนจำ ทำให้เบนจาถูกคุมขังมาแล้วทั้งหมด 85 วัน และถูกฟ้องคดี ม.112 ทั้งหมด 6 คดี

รุ้ง ปนัสยา สิทธิจิรวัฒนกุล

รุ้ง ปนัสยา ถูกคุมขังในเรือนจำทั้งหมด 2 ครั้งในปีนี้ โดยรอบแรกทั้งหมด 59 วัน คือเมื่อวันที่ 8 มีนาคม ถึง 6 พฤษภาคม ซึ่งหลังออกมานั้น รุ้งได้พบว่าตนติดเชื้อ COVID-19 จากเรือนจำด้วย ส่วนในรอบที่ 2 นั้น รุ้งถูกสั่งฟ้องจากคดี ม.112 จากการ #แต่งครอปท็อปเดินห้างสยามพารากอน และคดีชุมนุม #อยุธยาจะไม่ทนอีกต่อไป ทำให้ถูกส่งตัวไปเรือนจำในวันที่ 15 พฤศจิกายน ก่อนที่จะได้รับการประกันตัวชั่วคราวในวันที่ 1 ธันวาคม หลังถูกคุมตัว 17 วัน รวมแล้วปีนี้ รุ้งอยู่ในเรือนจำ 76 วัน 

ถึงอย่างนั้น แม้ตอนนี้รุ้งจะได้รับอิสรภาพ แต่การให้ประกันตัวชั่วคราวของรุ้งนั้น เพื่อเหตุจำเป็นที่ต้องไปสอบปลายภาค ของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พร้อมกำหนดเงื่อนไข 5 ข้อ เช่นการติดกำไล EM หรือการที่ต้องอยู่บ้านตลอด 24 ชม.ด้วย ทั้งคำสั่งอนุญาตให้ปล่อยตัวดังกล่าวในทั้ง 4 คดี จำกัดเพียงถึงวันที่ 12 มกราคม 2565 เท่านั้น  ทั้งนี้รุ้งยังเป็นจำเลยที่ถูกฟ้องคดี ม.112 ในปีนี้มากถึง 9 คดี

นักกิจกรรม และประชาชนอีก 15 คน ที่ยังไม่ได้รับสิทธิประกันตัวข้ามปี

ไม่เพียงแค่แกนนำราษฎรทั้ง 6 รายนี้ ที่ปี 2564 ถูกคุมขังในเรือนจำด้วยระยะเวลายาวนาน แม้ยังไม่มีการตัดสินคดี แต่ยังมีนักกิจกรรม และประชาชนคนอื่นๆ ในคดีอื่นๆ ที่ถูกคุมขังข้ามปี โดยไม่ได้รับสิทธิการประกันตัวเช่นกัน แม้ว่าจะไม่ใช่คดี ม.112  โดยจากสถิติของศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน เมื่อวันที่ 27 ธันวาคม พบว่ามีประชาชนอีก 15 ราย ที่ถูกคดีการเมือง และอยู่ในเรือนจำ ได้แก่ 

ทวี เที่ยงวิเศษ หรืออาทิตย์ ทะลุฟ้า ที่ถูกคุมขังตั้งแต่วันที่ 15 กันยายน จากคดีสาดสีหน้า สน.ทุ่งสองห้อง #ม็อบ3สิงหา และถูกกล่าวหาว่าต่อสู้หรือขัดขวาง และทำร้ายร่างกายเจ้าพนักงาน ในขณะที่กำลังจับกุมรถเครื่องเสียงของกลุ่มทะลุฟ้า หลังการชุมนุม#ม็อบ3กันยา นัท เยาวชน อายุ 16 ปี  ถูกจับกุมเมื่อคืนวันที่ 24 กันยายน ที่แคมป์ที่พักคนงานก่อสร้าง บริเวณสามเหลี่ยมดินแดงและถูกแจ้งข้อหาถึง 8 คดีจากเหตุทุบและเผาตู้ควบคุมสัญญาณไฟจราจรในหลายจุดในคืนวันที่ 23 กันยายน โดยเขาถูกคุมตัวอยู่ที่ศูนย์แรกรับเด็กและเยาวชนชายบ้านเมตตา ไพฑูรย์ (สงวนนามสกุล) และสุขสันต์ (สงวนนามสกุล) ถูกจับกุมเมื่อวันที่ 1 ตุลาคมโดยถูกกล่าวหาว่า เป็นกลุ่มที่ร่วม#ม็อบ11กันยา ที่แยกดินแดง และโยนระเบิดใส่ คฝ. ซึ่งถูกข้อหาพยายามฆ่าด้วย โดยศาลไม่ให้ประกันตัว และพาตัวไปเรือนจำพิเศษกรุงเทพฯ นฤเบศร์ (สงวนนามสกุล) และพิชัย (สงวนนามสกุล) ถูกจับกุมตัว เมื่อวันที่ 4 ตุลาคม 64 และถูกแจ้ง 4 ข้อกล่าวหา เช่น ร่วมกันมีวัตถุระเบิด, ร่วมกันทำร้ายเจ้าพนักงานซึ่งกระทำการตามหน้าที่, ต่อสู้หรือขัดขวางเจ้าพนักงานในการปฏิบัติหน้าที่, และร่วมกันทำให้เกิดเสียงหรือการกระทำความอื้ออึงโดนไม่มีเหตุอันควร  จิตกร (สงวนนามสกุล) ถูกจับกุมเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม จากการณี #ม็อบ6ตุลา โดยเจ้าหน้าที่ตำรวจ สน. พหลโยธินแจ้ง 2 ข้อกล่าวหา มีวัตถุระเบิดไว้ในครอบครองและฝ่าฝืน พ.ร.ก.ฉุกเฉินฯ คเชนทร์ และขจรศักดิ์ ถูกคุมตัวเมื่อวันที่ 8 ต.ค. 2564 ตามหมายจับศาลอาญา จากกรณี #ม็อบ1 ตุลา โดยถูกแจ้งข้อหาขว้างปาระเบิดเพลิง พลุ หนังสติ๊ก สิ่งของ รวมทั้งอาวุธชนิดต่างๆ เข้าใส่อาคารที่ทำการของ สน.พญาไท และวางเพลิงตู้ควบคุมสัญญาณไฟจราจรแยกพญาไท   พรพจน์ แจ้งกระจ่าง ถูกเจ้าหน้าที่คุมตัวไว้ตั้งแต่วันที่ 19 ตุลาคม โดยเจ้าหน้าที่ได้บุกค้นบ้านพรพจน์มนย่านปทุมธานีแบบไม่มีหมายค้น ก่อนตั้งข้อหา ร่วมกันมั่วสุม มีระเบิดไว้ในครอบครอง และอื่นๆ จากการร่วมม็อบแยกดินแดงวันที่ 18 ตุลาคม แซม สาแมท ที่ถูกจับกุมตัวอีกครั้ง เป็นครั้งที่ 3 ในรอบปี ในวันที่ 30 ตุลา จากการร่วมกิจกรรม ไว้อาลัยวาฤทธิ์ หน้า สน.ดินแดง โดยเขาโดยคดีที่ถูกกล่าวหาราดน้ำมันศาลพระภูมิใน#ม็อบ29ตุลา และศาลระบุผู้ต้องหาเป็นคนต่างด้าว ไม่มีภูมิลำเนาในไทยอย่างแน่นอน ทำให้ไม่ได้รับการประกันตัว  ด.ญ.ฐา (นามสมมุติ) เยาวชนอายุ 13 ปี ถูกจับกุมวันที่ 19 พฤศจิกายน จาก #ม็อบ6ตุลา เธอถูกตั้งข้อหาฝ่าฝืนเรื่องการชุมนุมฯ, ฝ่าฝืนเคอร์ฟิว, และร่วมกันต่อสู้ขัดขวางเจ้าพนักงานโดยใช้อาวุธ โดยฐาถูกส่งตัวไปยังศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนหญิงบ้านปรานี ธีรภัทร และ ปฐวีกานต์ ถูกเจ้าหน้าที่ควบคุมตัวเมื่อวันที่ 24 พฤศจิกายน ที่ผ่านมา โดยทั้งคู่ถูกกล่าวหาว่าเป็นคนปาระเบิดใส่รถตำรวจ สน.ดินแดง บริเวณแยกโรงกรองน้ำ ดินแดง หลังการชุมนุม #ม็อบ31ตุลา โดยคดีนี้ ธีรภัทรให้ข้อมูลกับศูนย์ทนายความยืนยันว่า ตัวเขาไม่ได้เข้าร่วมใน #ม็อบ31ตุลา ตามที่ตำรวจกล่าวหา  แต่ชุดจับกุมยืนยันจะใส่ข้อมูลว่า เขาเข้าร่วมปาระเบิดในวันดังกล่าว และระหว่างถูกจับกุมเขาถูกเจ้าหน้าที่นอกเครื่องแบบข่มขู่โดยการเอาปืนจ่อหัวด้วย สหรัฐ (สงวนนามสกุล) วัย 27 ปี ถูกจับกุมตัวในวันที่ 29  พฤศจิกายน โดยถูกตั้งข้อหาภายหลัง #ม็อบ28พฤศจิกา หรือ #ม็อบสมรสเท่าเทียม ว่าร่วมมั่วสุมทำให้เกิดความวุ่นวายขึ้นในบ้านเมือง, ต่อสู้ขัดขวางเจ้าหน้าที่ และมีหรือใช้วัตถุระเบิด

รวมแล้ว ยังมีนักกิจกรรม และประชาชนที่อยู่ในเรือนจำข้ามปี ถึง 20 คน แม้รัฐธรรมนูญฉบับ 2560 ระบุไว้ว่า ตราบใดที่ยังไม่มีการพิสูจน์ความผิด ให้ถือว่าทุกคนบริสุทธิ์ อย่างไรก็ตาม มาถึงขณะนี้นักกิจกรรมการเมืองหลายคนไม่ได้รับการประกันตัว และใช้เวลาชีวิตบางส่วน หรือส่วนใหญ่ในปี 2564  อย่างไร้อิสรภาพอยู่ในเรือนจำ

Illustration by Kodchakorn Thammachart