สหรัฐ-อิหร่านตกลงระงับการโจมตีกัน ก่อนเริ่มการเจรจากันที่โดฮา

สำนักข่าวแอ็กซิออส (Axios) รายงานว่า สหรัฐ และอิหร่านได้ตกลงที่จะยุติการโจมตีซึ่งกันและกัน ก่อนที่การเจรจาสันติภาพจะกลับมาเริ่มต้นขึ้นอีกครั้งในสัปดาห์นี้ เพื่อหารือเกี่ยวกับประเด็นช่องแคบฮอร์มุซและประเด็นอื่น ๆ ในการยุติสงคราม ซึ่งถือเป็นสัญญาณของการลดความตึงเครียดลง หลังจากเกิดเหตุโจมตีตอบโต้กันไปมาหลายวันจนส่งผลกระทบต่อข้อตกลงหยุดยิงอันเปราะบาง

เหตุการณ์โจมตีตอบโต้กันในเส้นทางเดินเรือสำคัญสำหรับการค้าคลังน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ เริ่มต้นขึ้นเมื่อวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา (25 มิ.ย.69) โดยสาธารณรัฐอิสลามอิหร่านได้โจมตีเรือบรรทุกตู้คอนเทนเนอร์ ส่งผลให้รัฐบาลวอชิงตันตอบโต้ด้วยการโจมตีอิหร่านในวันถัดมา และสหรัฐได้เปิดฉากโจมตีอีกครั้งในคืนวันเสาร์ หลังจากเตหะรานเข้าโจมตีเรือที่ขนส่งน้ำมันของกาตาร์ โดยทั้งสองฝ่ายต่างโทษอีกฝ่ายว่าเป็นผู้ละเมิดข้อตกลงหยุดยิง

• คาดเจรจากันที่กรุงโดฮา

ความรุนแรงดังกล่าวทำให้สถานการณ์ทวีความตึงเครียดขึ้น หลังจากที่เพิ่งมีการทำข้อตกลงสันติภาพชั่วคราวระหว่างสหรัฐ-อิหร่าน ไปเมื่อต้นเดือนนี้ และยังเสี่ยงที่จะทำให้ความคืบหน้าในการฟื้นฟูเส้นทางเดินเรือผ่านช่องแคบสำคัญแห่งนี้ให้กลับสู่ระดับก่อนช่วงสงครามนั้นล่าช้าออกไป โดยการเจรจาในรายละเอียดของข้อตกลงชั่วคราวดังกล่าวคาดว่าจะกลับมาเริ่มต้นอีกครั้งในสัปดาห์นี้ที่กรุงโดฮา

เจ้าหน้าที่สหรัฐเปิดเผยกับ Axios ว่า วอชิงตันและเตหะรานได้ตกลงที่จะระงับการโจมตี เพื่อให้เรือต่าง ๆ สามารถสัญจรได้อย่างเสรีในระหว่างการเจรจา โดย Axios รายงานเพิ่มเติมว่า การเจรจาซึ่งก่อนหน้านี้เป็นการหารือทางเทคนิคเกี่ยวกับอนาคตของโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน จะเปลี่ยนมามุ่งเน้นไปที่การเปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางผ่านของน้ำมันและก๊าซธรรมชาติราว 1 ใน 5 ของโลก

ทางด้านทำเนียบขาว ยังไม่ได้ออกมาแสดงความคิดเห็นใด ๆ ต่อประเด็นนี้ในทันที

• การเปิดฉากโจมตีตอบโต้กัน

ในเหตุการณ์โจมตีระลอกล่าสุดเมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามของอิหร่าน (IRGC) แถลงว่าได้ยิงขีปนาวุธและส่งโดรนเข้าโจมตีฐานทัพอากาศอาลี อัลซาเลม (Ali Al Salem) ในคูเวต และฐานทัพเรือของกองเรือที่ 5 ที่ท่าเรือซัลมาน (Salman Port) ในประเทศบาห์เรน

ทางด้านคูเวตระบุว่าสามารถสกัดกั้นขีปนาวุธได้ 2 ลูก และไม่มีความเสียหายต่อทรัพย์สินหรือมีผู้ได้รับบาดเจ็บ ขณะที่บาห์เรนรายงานว่าอาคารที่พักอาศัยแห่งหนึ่งถูกโจมตี แต่ไม่มีผู้เสียชีวิต

ขณะเดียวกัน สหรัฐระบุเมื่อวันเสาร์ว่าได้โจมตีที่ตั้งทางทหารของอิหร่าน

“มันอาจจะถึงจุดที่เราไม่สามารถใช้เหตุผลได้อีกต่อไป และจะถูกบีบให้ต้องใช้มาตรการทางทหารเพื่อสานต่อภารกิจที่เราเริ่มต้นไว้อย่างประสบความสำเร็จให้เสร็จสิ้น” ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ โพสต์ข้อความผ่านสื่อสังคมออนไลน์ Truth Social เมื่อวันเสาร์ หลังจากการโจมตีอิหร่านครั้งล่าสุด

ในเช้าวันอาทิตย์ ท่ามกลางความตึงเครียดที่ยังคงเพิ่มสูงขึ้น ทรัมป์ได้นั่งรถไปรอบกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. เพื่อตรวจดูพื้นที่โครงการปรับปรุงภูมิทัศน์ต่าง ๆ ที่เขาลงมือทำด้วยตนเอง รวมถึงสระน้ำสะท้อนภาพ (Reflecting Pool) ที่เต็มไปด้วยตะไคร่น้ำ

ศูนย์ข้อมูลทางทะเลร่วม (Joint Maritime Information Center) ได้ยกระดับภัยคุกคามด้านความมั่นคงในช่องแคบฮอร์มุซสู่ระดับ “รุนแรง” เมื่อวันเสาร์หลังจากเรือบรรทุกน้ำมันถูกโจมตี พร้อมประกาศพื้นที่เตือนภัยที่อาจมีทุ่นระเบิดซึ่งครอบคลุมเส้นทางเดินเรือปกติเป็นวงกว้าง นอกจากนี้ยังระบุว่า เส้นทางเดินเรือของโอมานที่กองทัพเรือตะวันตกแนะนำได้รับการขยายพื้นที่เพื่อให้เรือสามารถสวนทางกันได้พร้อมกันทั้งสองทิศทาง

โดยเมื่อเช้าวันอาทิตย์ มีเรือหลายลำเริ่มเดินทางข้ามช่องแคบโดยใช้ทั้งเส้นทางที่กำหนดของโอมานและอิหร่าน

นับตั้งแต่สหรัฐและอิสราเอลเปิดฉากสงครามเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ รัฐบาลเตหะรานได้มุ่งเป้าโจมตีประเทศในกลุ่มอ่าวเปอร์เซียที่ให้ที่ตั้งฐานทัพและเป็นที่ประจำการของทหารอเมริกันหลายพันนายมาโดยตลอด

ในอีกด้านหนึ่ง อิสราเอลระบุว่าได้ทำลายโครงสร้างพื้นฐานใต้ดินของกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ทางตอนใต้ของเลบานอน แม้ว่าอิสราเอลจะตกลงหยุดยิงกับเลบานอนแล้วก็ตาม แต่กลุ่มฮิซบอลเลาะห์ (ซึ่งสหรัฐ จัดให้เป็นกลุ่มก่อการร้ายและเป็นเป้าหมายของอิสราเอลในเลบานอน) กล่าวว่าข้อตกลงหยุดยิงนั้น “เป็นโมฆะ” ทั้งนี้ อิหร่านได้พยายามนำประเด็นสงครามของอิสราเอลกับกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ที่อิหร่านหนุนหลัง เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลงชั่วคราวนี้ด้วย แม้ว่าอิสราเอลจะไม่ได้เป็นภาคีในข้อตกลงดังกล่าวก็ตาม

สื่อ Press TV รายงานโพสต์บนแพลตฟอร์ม X ว่า กองกำลัง IRGC แถลงเมื่อวันอาทิตย์ว่า ภายใต้ข้อตกลงที่รู้จักกันในชื่อ "บันทึกความเข้าใจอิสลามาบัด" (Islamabad Memorandum of Understanding) “การจัดการควบคุมการจราจรทางเรือในช่องแคบฮอร์มุซเป็นสิทธิ์ของอิหร่าน และนับจากนี้เป็นต้นไป เรือที่ฝ่าฝืนจะถูกจัดการอย่างเด็ดขาดและรุนแรงกว่าที่เคย”

ทั้งสองฝ่ายยังคงถกเถียงกันในข้อกำหนดสำคัญ ๆ รวมถึงประเด็นที่ว่าอิหร่านจะจัดเก็บค่าผ่านทางหรือค่าใช้จ่ายอื่น ๆ กับเรือที่ต้องการแล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซหรือไม่ ตลอดจนประเด็นการหยุดยิงระหว่างอิสราเอลและเลบานอน โดยก่อนหน้านี้สำนักข่าวบลูมเบิร์ก รายงานว่า โอมานได้แจ้งต่อเจ้าหน้าที่ยุโรปว่า ในท้ายที่สุดแล้วเรือต่าง ๆ อาจจำเป็นต้องเสียค่าธรรมเนียมบางส่วน

นายอับบาส อารักชี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของอิหร่าน ได้เดินทางเยือนประเทศเพื่อนบ้านอย่างอิรักเมื่อวันอาทิตย์ และเปิดเผยว่าเขาได้หารือเกี่ยวกับข้อตกลงกับสหรัฐ ร่วมกับเจ้าหน้าที่ในกรุงแบกแดด

เขากล่าวในงานแถลงข่าวร่วมกับรัฐมนตรีต่างประเทศอิรักที่มีการถ่ายทอดสดทางโทรทัศน์ว่า อิหร่านเป็นผู้รับผิดชอบแต่เพียงผู้เดียวในการฟื้นฟูการจราจรทางเรือในช่องแคบฮอร์มุซ และการแทรกแซงใด ๆ จะเสี่ยงทำให้สถานการณ์บานปลาย

การตัดสินใจเปิดฉากโจมตีของทรัมป์ แสดงให้เห็นว่าเขาพร้อมที่จะใช้กำลังทหารเพื่อรักษาเสรีภาพในการเดินเรือผ่านช่องแคบ

อย่างไรก็ตาม การโจมตีของอิหร่านก็แสดงให้เห็นเช่นกันว่า อิหร่านพยายามที่จะรักษาอำนาจการควบคุมเส้นทางน้ำแห่งนี้ ซึ่งถูกปิดตายเป็นส่วนใหญ่มาตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นสงคราม

ช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเคยเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ราว 1 ใน 5 ของโลก ได้กลายเป็นจุดต่อรองที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของรัฐบาลเตหะราน หลังจากที่การเกือบปิดช่องแคบนี้ได้ส่งผลกระทบและสร้างความปั่นป่วนต่อระบบเศรษฐกิจโลกอย่างรุนแรง