อ่านประวัติศาสตร์ผ่านผลงาน ‘ธงชัย วินิจจะกูล’ นักวิชาการไทย ผู้คว้ารางวัลใหญ่ Fukuoka Prize 2023

ชื่อของ ‘ธงชัย วินิจจะกูล’ ไม่ได้เป็นที่รู้จักแค่ในประเทศไทย เพราะเขาคือนักประวัติศาสตร์ที่ถูกกล่าวถึงในหลายมิติของการเคลื่อนไหวทางการเมืองไทย จากที่เคยเป็นแกนนำนักศึกษาต่อต้านการปกครองของรัฐบาลทหารยุคทศวรรษ 2500 ก่อนจะก้าวเข้าสู่แวดวงวิชาการด้านประวัติศาสตร์จนเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติ

ปัจจุบัน ธงชัยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์กิตติคุณ ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้และประวัติศาสตร์ไทย มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน-แมดิสัน (University of Wisconsin-Madison) สหรัฐอเมริกา และศาสตราจารย์อาคันตุกะแห่งวิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยล่าสุดเขาได้รับการประกาศชื่อเป็นผู้เข้ารับรางวัลฟุกุโอกะ (Fukuoka Prize) ประเภทรางวัลสูงสุด (Grand Prize) ประจำปี 2023 ในวันที่ 19 พฤษภาคม 2023 โดยเป็นการมอบรางวัลอย่างต่อเนื่องเข้าสู่ปีที่ 33 แล้ว

รางวัลนี้ถูกคัดสรรโดยเมืองฟุกุโอกะ ประเทศญี่ปุ่น เพื่อมอบให้กับบุคคล กลุ่มบุคคล จนถึงองค์กรต่างๆ ที่มีผลงานโดดเด่นและสร้างคุณูปการต่อสังคมเอเชียในแง่ของการส่งเสริมความเข้าใจในอัตลักษณ์และความหลากหลายของเอเชีย ซึ่งนอกเหนือจากรางวัลสูงสุดแล้ว ยังมีรางวัลประเภทวิชาการ (Academic Prize) และรางวัลประเภทศิลปวัฒนธรรม (Art & Culture) อีกด้วย

ส่วนพิธีมอบรางวัลจะจัดขึ้นอย่างเป็นทางการในวันที่ 12 กันยายน 2023 ณ เมืองฟุกุโอกะ และธงชัยจะขึ้นกล่าวคำบรรยายสาธารณะในวันที่ 15 กันยายน 2023

ถ้าจะย้อนไปดูผลงานที่สำคัญของๆ ธงชัย วินิจจะกูล อาจเริ่มที่หนังสือวิชาการ ‘กำเนิดสยามจากแผนที่: ประวัติศาสตร์ภูมิกายาของชาติ’ (Siam Mapped: A History of the Geo-body of Siam) ที่ได้รับคำชมว่าเป็นการชำแหละบริบทแห่งการก่อกำเนิด ‘ความเป็นชาติ’ และ ‘ลัทธิชาตินิยม’ ผ่านกระบวนการจัดทำแผนที่ ซึ่งสยามในอดีตรับมาจากอาณานิคมตะวันตก และแนวคิดบางอย่างยังส่งผลต่อมุมมองความเป็นชาตินิยมในสังคมไทยบางส่วนมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งแนวคิดนี้ถูกขยายต่อในหนังสือเล่มอื่นๆ ของเขาด้วย เช่น ‘โฉมหน้าราชาชาตินิยม’ และ ‘ออกนอกขนบประวัติศาสตร์ไทย’

แต่ที่จะไม่พูดถึงไม่ได้คือหนังสือ ‘6 ตุลา ลืมไม่ได้ จำไม่ลง: ว่าด้วย 6 ตุลา 2519’ ซึ่งเนื้อหาหลักคือการบันทึกประวัติศาสตร์โดยธงชัยที่เป็นหนึ่งใน ‘คนเดือนตุลา’ ทั้งยังเป็นสักขีพยานในเหตุการณ์ความรุนแรงในเดือนตุลาคมเมื่อครั้งอดีต ซึ่งยังเป็นรอยแผลใหญ่ในประวัติศาสตร์การเมืองไทย แต่ก็มีความพยายามจากบางฝ่ายที่จะกลบฝังความทรงจำเกี่ยวกับเรื่องนี้ให้หายไป

ผลงานที่กล่าวข้างต้นเป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น เพราะธงชัยยังได้เขียนบทความวิชาการและขึ้นกล่าวปาฐกถาอีกหลายครั้ง ที่สร้างแรงกระเพื่อมและการถกเถียง ทั้งในสังคมไทยและต่างประเทศมาโดยตลอด

อ้างอิง

• Fukuoka-Prize. Laureates of the Fukuoka Prize 2023 Announced !https://bit.ly/3OsoG42
• Yahoo! Finance. Fukuoka City Announces Fukuoka Prize 2023 Laureates.https://yhoo.it/42VMn9l