ภัยแล้ง-โลกร้อน เร่งเชื้อดื้อยาปฏิชีวนะ เสี่ยงรักษาโรคยากขึ้นกว่าเดิม

ปัญหาเชื้อดื้อยาปฏิชีวนะเป็นหนึ่งในวิกฤตด้านสาธารณสุขที่รุนแรงที่สุดอย่างหนึ่งในปัจจุบัน โดยองค์การอนามัยโลก หรือ WHO ประเมินว่า ในปี 2019 มีผู้เสียชีวิตจากการดื้อยาราว 1.27 ล้านคน แม้ว่ายาปฏิชีวนะมีใช้ในการฆ่าเชื้อแบคทีเรีย แต่ในขณะเดียวกันยาหลายชนิดก็ถูกสร้างขึ้นจากจุลินทรีย์ของเชื้อรา โดยงานวิจัยล่าสุดที่เผยแพร่ในวารสาร Nature Microbiology ระบุว่า “ภัยแล้ง” อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดการดื้อยาของแบคทีเรียอย่างรุนแรง

นักวิจัยได้วิเคราะห์ฐานข้อมูลพันธุกรรมจุลินทรีย์ในดินจากหลายภูมิภาคในทั่วโลก จากตัวอย่างทั้งก่อนเกิดและหลังเกิดภัยแล้ง ผลการวิเคราะห์พบว่า เมื่อดินเผชิญกับสภาพแห้งแล้ง ความชื้นในดินจะลดลงจนทำให้สารปฏิชีวนะตามธรรมชาติของจุลินทรีย์ในดินเข้มข้นขึ้น แบคทีเรียที่ไม่สามารถทนต่อยาปฏิชีวนะได้จะค่อยๆ ตายลง แต่ขณะเดียวกันแบคทีเรียที่มีความสามารถในการทนต่อยาปฏิชีวนะกลับอยู่รอดและเพิ่มจำนวนมากขึ้น ซึ่งหมายความว่า “ภัยแล้ง” กลายเป็นแรงกดดันทางวิวัฒนาการ” ที่ทำให้เชื้อแบคทีเรียแข็งแกร่งและดื้อยากมากขึ้นเรื่อยๆ

เพื่อยืนยันผลการทดลองที่เกิดขึ้น นักวิจัยได้จำลองสภาพภัยแล้งในห้องทดลอง โดยใช้แบคทีเรียลงในดินและปล่อยให้ดินบางส่วนแห้ง เปรียบเหมือนการเกิดภัยแล้งตามธรรมชาติ ซึ่งผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นเป็นไปในทิศทางเดียวกัน โดยแบคทีเรียที่ดื้อยาสามารถอยู่รอดได้ดีกว่าแบคทีเรียทั่วไป แต่สิ่งที่นักวิจัยกังวลที่สุดคือ แบคทีเรียเหล่านี้สามารถแลกเปลี่ยนสารพันธุกรรมระหว่างกันได้ ผ่านกระบวนการที่เรียกว่า “การถ่ายโอนยีนแนวนอน” ทำให้แบคทีเรียได้รับยีนใหม่ที่ดื้อยาได้อย่างรวดเร็ว

นอกจากนี้ นักวิจัยยังค้นพบว่า ยีนดื้อยาหลายชนิดมีลักษณะคล้ายกับยีนที่พบในเชื้อก่อโรคดื้อยาในโรงพยาบาล เช่น Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa และ Acinetobacter baumannii ซึ่งล้วนเป็นเชื้อที่รักษาได้ยากและเป็นปัญหาใหญ่ในระบบสาธารณสุขทั่วโลก

ในอดีตเชื้อแบคทีเรียบางชนิดถูกจำกัดพื้นที่ตามภูมิศาสตร์ด้วยอุณหภูมิที่เหมาะสมเป็นตัวควบคุม แต่วิกฤตสภาพภูมิอากาศและภาวะโลกร้อนทำให้บางพื้นที่อุณหภูมิสูงขึ้น แบคทีเรียกสามารถเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วและแพร่กระจายไปตามพื้นที่อื่นซึ่งมีอุณหภูมิเหมาะสมได้ ทำให้บางโรคที่เคยถูกพบในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งสามารถพบในพื้นที่อื่นได้เช่นกัน และอาจก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อการรักษาโรคในภูมิภาคที่ประชากรไม่มีภูมิต้านทานต่อเชื้อโรคใหม่ๆ ได้

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• โลกร้อนคุกคาม แหล่งโบราณคดีใน “กรีซ” เสี่ยงถล่มเร็วขึ้นจากวิกฤตสภาพอากาศ
• เตือนแล้วนะ! กรุงเทพฯ จ่อเดือดสุดในภูมิภาค อาจมีวันร้อนจัดสูงถึง 120 วัน/ปี
• โลกร้อนปลุกไวรัสร้าย เสี่ยงระบาดใหม่กระทบคนนับล้าน
• รัฐบาลเร่งรับมือภัยแล้งเชิงรุก-เตือนเกษตรกรปรับแผนเพาะปลูก ลดความเสี่ยงเอลนีโญ
• เอลนีโญ แนวโน้มรุนแรงขึ้น! ขอเกษตรกรวางแผนเพาะปลูก