TDRI จี้รัฐปฏิรูปจัดซื้อจัดจ้าง เลิกเกณฑ์ราคาต่ำสุด ดัน GDP พุ่ง 0.5%
ดร.สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ ประธานสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) เปิดเผยในงาน “International Public Procurement 2026” ซึ่งจัดขึ้นโดยความร่วมมือของกรมบัญชีกลาง กลุ่มธนาคารโลก และธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) ถึงแนวทางการปฏิรูปการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐในอุตสาหกรรมก่อสร้าง เพื่อแก้ปัญหาคุณภาพงานต่ำและกระตุ้นเศรษฐกิจไทยให้เติบโตอย่างยั่งยืน
อุตสาหกรรมก่อสร้างฟันเฟืองสำคัญกำลังเผชิญวิกฤตคุณภาพ
ดร.สมเกียรติ ระบุว่า อุตสาหกรรมก่อสร้างมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจไทยอย่างมาก โดยมีสัดส่วนถึง 2.6% ของ GDP และมีการจ้างงานกว่า 2 ล้านคน ซึ่งในจำนวนนี้เป็นการงานก่อสร้างจากภาครัฐสูงถึง 60% อย่างไรก็ตาม ปัญหาใหญ่ในปัจจุบันคือภาครัฐให้ความสำคัญกับ “ราคาถูก” มากเกินไป จนส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพและการพัฒนาอุตสาหกรรมในภาพรวม
ราคาต่ำสุด แต่ความเสี่ยงสูงสุด
การยึดเกณฑ์ราคาต่ำสุดในการประมูล นำไปสู่การใช้วัสดุที่ไม่ได้มาตรฐานและเทคโนโลยีที่ล้าสมัย โดยพบว่าหลายโครงการมีการประมูลต่ำกว่าราคากลางถึง 8-11% และยังเผชิญกับการตัดราคาจากผู้รับเหมาต่างชาติ เช่น จีน ที่ตัดราคาต่ำลงถึง 15-20% ผลที่ตามมาคืออุบัติเหตุที่กระทบต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน ดังที่เห็นได้จากกรณีอุบัติเหตุบนถนนพระราม 2 ตึกถล่ม หรือถนนพัง
นอกจากนี้ ผลการศึกษาของทีดีอาร์ไอพบว่า ราคากลางของรัฐไม่สะท้อนต้นทุนจริง เช่น การคำนวณค่าแรงขั้นต่ำในบางหน่วยงานยังอยู่ที่ 155 บาทต่อวัน ทั้งที่ค่าแรงจริงพุ่งสูงกว่า 328 บาทแล้ว
วิกฤตการเบิกจ่ายและภาระดอกเบี้ย
อีกหนึ่งปัญหาเรื้อรัง คือ การบริหารสัญญาและการจ่ายเงินที่ล่าช้า โดยเฉพาะโครงการรถไฟที่อาจล่าช้าถึง 1 ปี ส่งผลให้ผู้รับเหมาต้องแบกรับภาระดอกเบี้ยสูงถึง 6.2 หมื่นล้านบาทต่อปี ประกอบกับการส่งมอบพื้นที่ล่าช้าของรัฐ ทำให้ไม่สามารถเคลื่อนย้ายเครื่องจักรหรือแรงงานได้ กระทบต่อผลิตภาพอย่างรุนแรง
3 แนวทางปฏิรูปเพื่อประโยชน์สาธารณะ
ทีดีอาร์ไอเสนอให้รัฐเปลี่ยนแนวคิดจาก "ประโยชน์ของหน่วยงาน" ที่เน้นของถูก มาเป็น "ประโยชน์สาธารณะ" ที่เน้นความคุ้มค่าและปลอดภัย ผ่าน 3 แนวทางปฏิบัติ
1. ปรับปรุงเกณฑ์คัดเลือก: ให้ความสำคัญกับเกณฑ์คุณภาพและประสิทธิภาพด้านสิ่งแวดล้อมมากกว่าแค่ราคา
2. ปรับสูตรราคาให้เป็นธรรม: ปรับราคากลางให้สะท้อนต้นทุนวัสดุและค่าแรงที่แท้จริง
3. ระบบจ่ายเงินที่รวดเร็ว: รัฐต้องจ่ายเงินให้ตรงเวลาเพื่อลดภาระทางการเงินของผู้ประกอบการ
ดัน GDP โตเพิ่ม 0.5%
ดร.สมเกียรติ เชื่อมั่นว่าหากรัฐบาลสามารถปฏิรูปการจัดซื้อจัดจ้างได้สำเร็จ โดยเฉพาะการจ่ายเงินให้ตรงเวลาและลดปัญหาการหยุดชะงักของงาน จะช่วยเพิ่มผลิตภาพในภาคก่อสร้างและกระตุ้น GDP ของไทยให้เพิ่มขึ้นได้ถึง 0.5% หากเศรษฐกิจปีนี้โตที่ 1.5% การปฏิรูปนี้จะช่วยผลักดันให้เศรษฐกิจไทยขยายตัวได้ถึง 2.0% ทันที