อายุน้อย ออกกำลังกายทุกวัน ทำไมเสียชีวิตกะทันหัน แพทย์ เผย หัวใจอาจส่งสัญญาณนานแล้ว เปิดข้อสังเกต

อายุน้อย เป็นนักกีฬา ออกกำลังกายทุกวัน ทำไมบางคนถึงเสียชีวิตกะทันหัน แพทย์ เตือน หัวใจอาจส่งสัญญาณนานแล้ว เปิดสัญญาณอันตรายที่ห้ามมองข้าม

อายุไม่มาก เป็นนักกีฬา ออกกำลังกายทุกวัน แข็งแรงมาตลอดชีวิต แต่ทำไมบางคนถึงตายกะทันหัน? นี่คือความจริงของ “Sudden Death” การเสียชีวิตเฉียบพลันที่ดูเหมือนเกิดขึ้นในพริบตา แต่ความจริงหัวใจอาจส่งสัญญาณเตือนมาก่อนแล้ว อะไรคือสัญญาณอันตรายที่ห้ามมองข้าม! มาเรียนรู้วิธีช่วยชีวิตด้วยเครื่อง AED กับ พญ.ปิยนาฏ ปรียานนท์ (ว.21972) แพทย์ผู้ชำนาญการด้านโรคหัวใจและหลอดเลือด อย่าปล่อยให้ความไม่รู้ กลายเป็นความสูญเสีย ในรายการ On the way with Chom

ในทางการแพทย์ยังไงถึงเรียกว่า Sudden Death ?

พญ.ปิยนาฎ : คือการเสียชีวิตแบบกะทันหัน การเสียชีวิตนั้น เป็นการเสียชีวิตแบบเป็นโรคทางกายแล้วเสียชีวิตไป ก็คือเสียชีวิตด้วยโรคภัยไข้เจ็บ แล้วก็ไม่มีอาการมาก่อน หรือมีอาการแล้วไม่รู้ตัว ซึ่งนิยามของมันก็คือคนๆ นั้น เสียชีวิตภายใน 1 ชั่วโมง ตั้งแต่เริ่มมีอาการ หรือก็จะมีบางกรณีที่เราไปเจอคนที่เสียชีวิตแล้วเราไม่รู้ว่าจริง ๆ แล้วเขาเสียชีวิตมานานแค่ไหนแล้ว เช่น แยกย้ายกันนอนตอนเย็นตอนหัวค่ำ ตื่นเช้ามาไม่เจอกันและเสียชีวิตไปแล้ว อันนี้ก็เข้าข่ายภาวะเสียชีวิตกะทันหัน หรือ Sudden Death เหมือนกัน เพราะฉะนั้น Sudden Death จะไม่รวมภาวะที่เสียชีวิตจากอะไรที่ไม่ใช่โรคภัยไข้เจ็บ ก็คือเสียชีวิตแบบผิดธรรมชาติ ไม่รวมเสียชีวิตจากอุบัติเหตุ ตกตึก จมน้ำ ไฟไหม้ โดนฆาตกรรม ฆ่าตัวตาย โดนสัตว์ทำร้าย อะไรพวกนี้จะไม่จัดว่าเป็น Sudden Death

จะรู้ได้อย่างไรว่าวันหนึ่งฉันหรือว่าคนใกล้ตัวจะ Sudden Death หรือเปล่า ?

พญ.ปิยนาฎ : เรามีโอกาสที่จะรู้บ้าง ทีนี้ถ้าเป็นไปได้ จะขออนุญาตเล่าเรื่องของหัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือหัวใจหยุดเต้นก่อน เพราะว่ามันจะเป็นการปูทางให้เราคุยกันไปได้ง่ายและสะดวกมากกว่านี้ ก็คือเรื่องของเวลาเห็นคนเป็นลมหมดสติต่อหน้าเรา แล้วถ้าเข้าข่ายว่าเขามีโอกาสที่จะเสียชีวิต มันก็ต้องเป็นภาวะที่รุนแรงและรวดเร็วมาก สิ่งที่จะเกิดขึ้นขณะนั้นในร่างกายเขา หัวใจเขา สิ่งที่เกิดขึ้นก็คือ หัวใจปกติของคนเรา มันบีบตัวเป็นจังหวะเพื่อบีบเลือดไปเลี้ยงร่างกาย แต่พอจังหวะที่เกิดอะไรขึ้นสักอย่าง ทำให้หัวใจทำงานไม่ปกติ เกิดหัวใจเต้นผิดจังหวะแบบรุนแรง ตัวหัวใจมันจะเต้นพริ้ว ซึ่งภาษาทางการแพทย์เราเรียกว่า VT (Ventricular Tachycardia) หรือ VF (Ventricular Fibrillation) เป็นการนำไฟฟ้าที่ผิดปกติ หรือทำให้หัวใจบีบตัวไม่ได้เลย แต่พอมี VT/VF ขออนุญาตเรียกว่า VT/VF หัวใจมันจะไม่บีบตัวมันจะพริ้วแบบนี้ หัวใจเหมือนจะเต้นแต่จริง ๆ ไม่ได้เต้น จังหวะนั้นก็คือไม่มีเลือดออกจากห้องหัวใจไปเลี้ยงสมอง หรือส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเลย พอไม่มีเลือดไปเลี้ยงสมอง จังหวะนั้นก็คือจังหวะที่คนไข้หมดสติ และพอมี VT/VF ไปสักพักหนึ่งและไม่ได้รับการรักษา หัวใจก็จะหยุดเต้นคือจุดเริ่มต้นของการที่คนหมดสติล้มลงไป และเป็นจุดเริ่มต้นของการที่จะเสียชีวิตหลังจากนั้น ซึ่งก็จะใช้เวลาเป็นนาทีเท่านั้นเอง คนที่อยู่ตรงหน้าเรา ถ้าไม่ได้รับการช่วยเหลือก็คือสักพักเสียชีวิตแล้ว มี 1-3 นาที ไม่เกิน 5 นาที ด้วยความที่เรามีองค์ความรู้อันนี้ ทำให้เราก็จะมีอุปกรณ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งปัจจุบันใช้กันมากขึ้น ที่เราเรียกว่า AED เป็นอุปกรณ์ช่วยชีวิต เพราะเรารู้ว่า VT/VF ที่เกิดขึ้น สิ่งที่จะหยุดมันหรือทำให้หัวใจกลับมาเต้นได้ปกติได้เร็วที่สุด ก็ต้องเป็นการช็อตไฟฟ้า ซึ่งเป็นเครื่องช็อตไฟฟ้าแบบอัตโนมัติ

สาเหตุหลักๆ ที่ทำให้เกิด Sudden Death

พญ.ปิยนาฎ : สาเหตุของ Sudden Death ในฝั่งของหัวใจ แบ่งเป็น 2 ช่วงอายุก็แล้วกัน ก็คือช่วงอายุน้อยกว่า 40-45 ปี สาเหตุของ Sudden Death หรือภาวะหัวใจในคนที่อายุน้อย ง่าย ๆ ก็คือ 1.มีอะไรที่เป็นแต่กำเนิดหรือเปล่า หรือ 2.อายุน้อยก็จริงแต่ว่ามีโรคเกิดขึ้นมาเมื่อเวลาผ่านไป สำหรับเรื่องของโรคหัวใจตั้งแต่อายุน้อย ตั้งแต่กำเนิด หรือเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม แบ่งเป็น 2 กลุ่มหลักก็ได้ เป็นกลุ่มโรคที่ส่งผลหรือกระทบกล้ามเนื้อหัวใจ และอีกกลุ่มโรคหนึ่งก็คือกลุ่มโรคที่ส่งผลหรือกระทบการนำไฟฟ้าในหัวใจ โรคของกล้ามเนื้อหัวใจ คือกล้ามเนื้อหัวใจที่มันหนาผิดปกติ เป็นเรื่องของการกลายพันธุ์ของยีนในการผลิตเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจ ผนังหัวใจของคนปกติจะต้องหนาระดับหนึ่ง คือหนาไม่เกิน 1 เซนติเมตร ของคนกลุ่มนี้ กล้ามเนื้อหัวใจอาจจะหนามากเป็น 2 เซนติเมตร ประมาณนี้ กล้ามเนื้อหัวใจหนามากก็ไม่ดี เพราะว่ามันก็จะกระทบเรื่องของการคลายตัวของหัวใจ มีหัวใจเต้นผิดจังหวะได้ง่าย มันจะมีชื่อทางการแพทย์เรียกว่า Hypertrophic Cardiomyopathy เจอได้เยอะที่สุดในกลุ่มนักกีฬา ที่เราเห็นข่าวกันอยู่บ่อย ๆ ยกตัวอย่าง นักกีฬา นักฟุตบอล พวกนี้ที่เจอบ่อยสุดก็คือโรคที่มีภาวะกล้ามเนื้อหัวใจมันหนาตัวผิดปกติตั้งแต่กำเนิด พวกนี้เป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับทางกรรมพันธุ์ ถ่ายทอดทางพันธุกรรม

สามารถตรวจวัดได้ไหม ?

พญ.ปิยนาฎ : เราตรวจได้ แต่เขาไม่มาตรวจกัน จริง ๆ ก็คือต้องมีการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ ต้องทำอัลตราซาวด์หัวใจ เช็กเป็นระยะ ๆ ในกลุ่มนักกีฬา และกลุ่มที่เป็นนักออกกำลังกายด้วย เช็กความหนา โรคอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องหรือทำให้มีเกิดภาวะ Sudden Death ได้ ก็จะเป็นเรียกว่า ARVC (Arrhythmogenic Right Ventricular Cardiomyopathy) ก็เป็นการเปลี่ยนแปลงของกล้ามเนื้อหัวใจเหมือนกัน มีพังผืด มีไขมันไปแทรกอยู่ในผนังกล้ามเนื้อหัวใจ เพราะฉะนั้นทำให้เกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจล้มเหลวหรือผิดปกติ คนไข้กลุ่มพวกนี้ก็มีหัวใจเต้นผิดจังหวะได้ง่าย เสียชีวิตได้ง่ายอีกเหมือนกัน ก็จะย้อนกลับไปถึงสิ่งที่เราคุยตอนแรกว่า ต้นเหตุหลักเลยของการเสียชีวิต ก็คือหัวใจเต้นผิดจังหวะ VT/VF จนกระทั่งหัวใจหยุดเต้น อีกกลุ่มหนึ่งเรียกว่าเป็นภาวะ Long QT Syndrome เป็นความผิดปกติที่เราจะเห็นจากการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือก็จะเป็นกลุ่มโรคที่สามารถวินิจฉัยได้จากการทำคลื่นไฟฟ้าหัวใจล้วน ๆ เลย คนไข้กลุ่มนี้แบบเดียวกัน มี VT/VF ได้ง่าย หัวใจหยุดเต้นได้ง่าย อันนี้คือเป็นโรคที่มีแต่กำเนิด เกี่ยวข้องกับพันธุกรรมสำหรับคนอายุน้อย

ยาลดน้ำหนักหรือว่ายาแก้หวัดบางชนิด มีผลต่อหัวใจและก็กระตุ้นให้เกิด Sudden Death ได้ จริงไหม ?

พญ.ปิยนาฎ : จริง ยาลดน้ำหนักเมื่อก่อนใช้กันเยอะ พวกยากลุ่มไซบูทรามีนอะไรพวกนี้ แต่ว่าเดี๋ยวนี้ใช้กันน้อยลง เอาจริงยาลดน้ำหนักมันมีผลกระตุ้นอยู่แล้ว มันต้องกระตุ้นการเผาผลาญ กระตุ้นให้ร่างกายได้ใช้พลังงานเยอะ มันจะกระตุ้นสมองด้วย กระตุ้นหัวใจด้วย คนไข้กลุ่มที่ทานยาก็จะมีหัวใจเต้นเร็ว เต้นแรง พอหัวใจเต้นเร็วเต้นแรงปุ๊บ ความเสี่ยงที่จะมีหัวใจเต้นผิดจังหวะก็จะสูงขึ้น คนที่มีคลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติกว่าเดิม จะมีความเสี่ยงสูงกว่า เมื่อก่อนเราก็จะเจอมีเคสผู้หญิงอายุน้อย ๆ ที่มาด้วย เป็น Sudden Death จากยาลดน้ำหนัก แต่น่ากลัวปัจจุบันนี้ยากลุ่มนี้ไม่ค่อยได้ใช้แล้ว เดี๋ยวนี้ข้อดีก็คือ เดี๋ยวนี้ยาลดน้ำหนักตัวใหม่มีให้เลือกหลายรูปแบบแล้วค่อนข้างปลอดภัย เราก็มักจะไม่ได้กลับไปใช้ยากลุ่มนั้นแล้ว ส่วนยาแก้แพ้บางตัว โดยเฉพาะยาแก้แพ้ที่ทานแล้วไม่ง่วง บางคนทานแล้วก็เพิ่มความเสี่ยงที่จะมีหัวใจเต้นผิดจังหวะได้เหมือนกัน แต่ส่วนใหญ่แล้วจะพบในคนที่มีปัญหาเรื่องคลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติอยู่เดิม จริง ๆ ทานได้

มีสัญญาณอันตรายอะไรไหมที่ถ้ามันเกิด อันนี้ไม่ควรแบบปล่อยผ่าน แปลว่าอาจจะ Sudden Death ได้ ?

พญ.ปิยนาฎ : ประวัติครอบครัวจะถือเป็นสัญญาณอันตราย อันนี้จะบอกว่าเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดเลย คนที่มีประวัติคนในครอบครัวที่เคยมีหน้ามืดเป็นลมหมดสติ หรือถึงขั้นเสียชีวิต หรือถึงขั้น Sudden Death คนในครอบครัวนั้นเป็นกลุ่มคนที่ถือว่ามีความเสี่ยงที่ต้องได้รับการตรวจคัดกรองแน่ ๆ นอกจากที่กล่าวไปแล้ว ก็จะเป็นเรื่องของอาการที่ทำให้เราต้องระมัดระวังว่านี่อาจจะเป็นอาการของโรคหัวใจและสมองหรือเปล่า ก็คืออาการหน้ามืดเป็นลมบ่อย ๆ ทั้งตอนที่ออกแรง ทั้งตอนที่ไม่ออกแรง โดยเฉพาะถ้าหน้ามืดเป็นลมขณะออกกำลังกาย อันนั้นสำคัญมาก มีโอกาสสูงมากที่จะมีหัวใจเต้นผิดจังหวะ จริง ๆ ไม่ต้องรอให้เป็นซ้ำ ไม่ต้องรอให้เป็นบ่อย เป็นครั้งเดียวก็ควรจะตรวจแล้วหรือออกกำลังกายมาตลอด ทำไมหลัง ๆ นี่ออกกำลังกายมันได้น้อยลง มันเหนื่อยเร็วขึ้น ก็เป็นสัญญาณว่าต้องมาตรวจแล้ว หรืออีกอาการหนึ่งที่อยากจะเน้นก็คืออาการเจ็บแน่นหน้าอกขณะออกกำลังกาย โดยเฉพาะในคนที่ออกกำลังกายอยู่เดิม ฟิตอยู่เดิม ไม่ควรจะมีการอาการเจ็บแน่นหน้าอกใช่ไหม ถ้าออกกำลังกายแล้วแน่นหน้าอกขึ้นมา ให้สงสัยแล้วว่าหลอดเลือดหัวใจมีอะไรหรือเปล่า ไม่ควรฝืน มาตรวจก่อน เพราะขณะที่ตรวจ ลักษณะของการตรวจถ้าสมมติมีคนไข้มาแบบนี้ เราก็จะทำ Stress Test สถานการณ์เลียนแบบการออกกำลังกาย ก็คือให้เดินบนสายพาน ดูคลื่นไฟฟ้าหัวใจแล้วดูว่าในขณะที่เขาออกกำลังกายคล้าย ๆ กับที่เขาออกอยู่ทุกวัน มีการเปลี่ยนแปลงของคลื่นไฟฟ้าหัวใจยังไงบ้าง มีสัญญาณอะไรว่ากล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดหรือเปล่าในขณะที่เขาออกกำลัง ส่วนเรื่องข้อควรระวังในเรื่องของกรณีที่เรากังวลเรื่องของหลอดเลือดแดงในช่องท้อง ช่องอก ปริแตก ก็จะเป็นเฉพาะคนไข้บางราย ที่มีอาการปวดท้องไม่ทราบสาเหตุ คลำก้อนเต้นได้ในท้อง ก็คือหลอดเลือดแดงที่มันโป่งพองอยู่แล้วก็พร้อมจะแตก หรือปวดกึ่งกลางหลัง ปวดในช่องอกแบบเรื้อรังไม่ทราบสาเหตุ คือจริง ๆ มันมีสาเหตุ อาการปวดมันมีสาเหตุได้เป็น 10 เป็น 100 อย่างเลย แต่ว่าเรื่องของการมีหลอดเลือดแดงที่มันโป่งพองอยู่ด้านในก็เป็นหนึ่งในสาเหตุนั้น ซึ่งก็คงจะต้องตรวจเพื่อหาให้เจอว่าตกลงมันปวดจากอะไร

สาเหตุของ Sudden Death นอกจากมาจากหัวใจแล้ว สมองก็มีส่วน

พญ.ปิยนาฎ : เป็นอีกเหตุหนึ่งของ Sudden Death ได้เหมือนกัน มันจะเป็นเรื่องของเลือดออก สาเหตุหลักจากสมองที่ทำให้ Sudden Death ก็คือมีเลือดออกในสมอง อย่างปุ๊บปั๊บ รวดเร็ว และก็รุนแรงมาก ปริมาณเยอะมาก สาเหตุของเลือดออกในสมองที่จะทำให้ถึงขั้น Sudden Death และมักจะเจอในคนที่อายุค่อนข้างน้อยด้วย ก็คือ 1.การมีหลอดเลือดในสมองที่มันโป่งพอง พอถึงจุด ๆ หนึ่ง ผนังของมันอ่อนแอ มันก็แตกระเบิด และด้วยความที่ในสมองเรามันเป็นพื้นที่ที่เป็น Close Space พื้นที่น้อย เพราะฉะนั้นถ้ามีปริมาณเลือดเพิ่มขึ้นมาไม่จำเป็นต้องเยอะ มันก็กระทบการทำงานของสมองเยอะ อันดับ 1 คือหลอดเลือดแดงโป่งพอง อันดับ 2 ที่เจอ ก็คือความผิดปกติของหลอดเลือดแดงกับหลอดเลือดดำ อันนี้เป็นตั้งแต่กำเนิด และวันดีคืนดีมันก็แตกอีกเหมือนกันจะเรียกว่าเป็นสโตรกรูปแบบหนึ่งก็ได้ อันนี้คือสำหรับคนที่อายุน้อยที่เจอบ่อย แต่ถ้าอายุเยอะขึ้นมาด้วยภาวะของสมองแบบนี้ มักจะเจอในคนที่ความดันสูงมานาน แล้วคุมความดันได้ไม่ดี ไม่ทานยา ทานยาไม่สม่ำเสมอ ก็คือหลอดเลือดสมองแตกแล้วก็ก้อนเลือดในสมองขนาดใหญ่มาก อีกสาเหตุหนึ่งที่มาจากสมอง ก็คือโรคลมชัก โรคลมชักที่ไม่เคยได้รับการวินิจฉัยมาก่อน หรือเป็นโรคลมชักอยู่แล้วแต่ว่าควบคุมได้ไม่ดี คนไข้กลุ่มนี้มีภาวะชักและชักต่อเนื่องรุนแรงยาวนานจนกระทั่งมีความผิดปกติของการเต้นหัวใจ หยุดหายใจ หัวใจหยุดเต้นก็ได้ ก็เป็นอีกสาเหตุหนึ่งของ Sudden Death

จะป้องกัน Sudden Death ยังไง เพราะในหลาย ๆ กรณีไม่มีสัญญาณ ?

พญ.ปิยนาฎ : ไม่สามารถป้องกันได้ 100% แต่เราก็ต้องพยายามเต็มที่ในการที่พยายามจะหาโรคที่ซ่อนอยู่ และรักษาโรคที่ซ่อนอยู่ถ้าเป็นไปได้ อย่างที่เรียนไปก็คือ ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ อัลตราซาวด์หัวใจ วินิจฉัยได้ เพราะฉะนั้นถ้าสมมติเรามีโอกาสได้ทำสักครั้งหนึ่งในชีวิต อย่างน้อยเราวินิจฉัยโรคแต่กำเนิด หรือโรคที่เกี่ยวข้องทางพันธุกรรมอันนี้ได้ ต่อไปคือต้องมีความตระหนักรู้ คนที่แม้จะอายุน้อยแต่เป็นนักกีฬา หรือออกกำลังกายอย่างหนัก ก็ต้องเริ่มรู้ว่าตัวเองมีความเสี่ยง ซึ่งก็ต้องมีการตรวจติดตามอาการ เช็กว่าตัวเองหัวใจโตหรือยัง หัวใจและหลอดเลือดมันมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ตราบใดที่ยัง Exercise อยู่ อย่างน้อยปีละครั้ง ใครที่ออกกำลังกายอยู่ตอนนี้ เป็นนักวิ่งอยู่ตอนนี้ แล้วยังไม่เคยทำอัลตราซาวด์หัวใจ ไม่เคยทำ Stress Test เดินสายพาน จะได้มีการตรวจอย่างน้อยสักครั้งหนึ่ง และหลังจากนั้นก็อย่างน้อยทุกปี ส่วนในกลุ่มคนที่อายุเยอะ มีโรคร่วม ยิ่งต้องตระหนักรู้ ต้องเช็กเบาหวาน ความดัน ไขมัน Sleep Apnea และถ้าเจอโรคอะไรก็ให้การรักษาไปตามนั้นอย่างเข้มงวดเพื่อลดโอกาสเกิด Sudden Death

มีคนล้มลงต่อหน้าต่อตา สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำมีอะไรบ้าง ?

พญ.ปิยนาฎ : ก็ต้องประเมินตัวเองก่อนว่ามีความสามารถในการช่วยหรือเปล่า แต่อย่างน้อยคือต้องเรียกหาคนช่วยก่อน เห็นคนหมดสติปุ๊บ กรี๊ดได้เพื่อเรียกให้คนมาช่วย ถ้ามั่นใจพอก็ลองเช็กดูว่าเขาหมดสติหรือเปล่า เวลาเรียกให้เรียกตบบ่าตบไหล่แรง ๆ “คุณ ๆ ยังมีสติอยู่หรือเปล่า คุณ ๆ เป็นยังไงบ้าง” ถ้าไม่ตอบสนอง หายใจหรือไม่หายใจไม่รู้ เรียกคนช่วยก่อนเลย อีกอันคือต้องระมัดระวัง พื้นที่ตรงนั้นต้องปลอดภัยก่อน เช็กก่อนว่าปลอดภัยสำหรับตัวเราและคนที่จะช่วย เรียกหาคนช่วย โทร 1669 ให้เอา AED มาด้วย ถ้าอยู่ที่สวนสาธารณะจะมีอยู่แล้ว

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : อายุน้อย ออกกำลังกายทุกวัน ทำไมเสียชีวิตกะทันหัน แพทย์ เผย หัวใจอาจส่งสัญญาณนานแล้ว เปิดข้อสังเกต

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichon.co.th