‘แซฟฟิกทุกคนไม่ใช่เลสเบี้ยน’ ชวนรู้จัก Sapphic ร่มคันใหญ่ของอัตลักษณ์ที่ดึงดูดผู้หญิง
หากใครเล่นโซเชียลเป็นประจำ คงเคยเห็นคำว่า แซฟฟิก (Sapphic) ผ่านๆ ตากันมาบ้าง และเราเชื่อว่า หลายๆ คนคงพอเข้าใจความหมายของมัน เช่น เป็นคอมมูนิตี้ของหญิงรักหญิง หรือบางคนก็อาจรู้ลึกมากไปกว่านี้ เพราะอาจด้วยความอยากรู้ว่าอัตลักษณ์หรือรสนิยมของเราเป็นส่วนหนึ่งของแซฟฟิกหรือไม่
อย่างไรก็ดี ยังเกิดคำถามมากมายต่อประเด็นดังกล่าว เช่น มันต่างกับเลสเบี้ยนยังไง? ใครเป็น Sapphic ได้บ้าง? ดังนั้น The MATTER จึงขอพาทุกคนไปสำรวจพร้อมๆ กันว่าแท้จริงแล้ว Sapphic คืออะไร มีที่มาที่ไป และสำคัญกับกลุ่มคนหลากหลายทางเพศอย่างไรบ้าง
Sapphic คืออะไร
ในปัจจุบันถือเป็น ‘ร่มใหญ่’ (umbrella term) ที่ครอบคลุมผู้มีอัตลักษณ์ทางเพศที่เชื่อมโยงกับความเป็นหญิง (feminine-aligned) หรือมีรสนิยมทางเพศที่ดึงดูดกับผู้หญิงมารวมไว้ด้วยกัน
ดังนั้น ไม่ว่าจะมีอัตลักษณ์ทางเพศ (gender identity) หรือรสนิยมทางเพศ (sexual orientation) แบบไหน หรือแม้แต่กำลังตั้งคำถามกับตัวเองอยู่ (questioning) ก็สามารถอยู่ภายใต้ร่มดังกล่าวได้ ขึ้นอยู่กับความรู้สึกสบายใจที่จะเป็นส่วนหนึ่งของ Sapphic ก็เพียงพอแล้ว เพราะคอมมูฯ ดังกล่าว มีเป้าหมายเพื่อลดการจำกัดอัตลักษณ์ทางเพศ เพื่อสร้างพื้นที่ที่ปลอดภัยให้กับผู้ที่ยึดโยงกับ Sapphic
Sapphic ครอบคลุมอัตลักษณ์ทางเพศใดบ้าง
หญิงตามเพศกำเนิด (Cisgender woman / Cis woman) ผู้มีอัตลักษณ์เป็นเพศหญิงตามเพศกำเนิดที่เป็นเพศหญิง เลสเบี้ยน (Lesbian) ผู้หญิงที่มีความรู้สึกดึงดูดกับผู้หญิงด้วยกันเท่านั้น ไบเซ็กชวล (Bisexual) ผู้ที่มีแรงดึงดูดต่อคนในอัตลักษณ์ทางเพศเดียวกัน รวมถึงอัตลักษณ์ทางเพศอื่น ที่ไม่ใช่เพียงเพศชายหรือหญิงเท่านั้น แพนเซ็กชวล (Pansexual) ผู้ที่มีความรู้สึกดึงดูดกับผู้อื่นโดยไม่คำนึงถึงเพศ สนใจแค่ลักษณะตัวบุคคลอย่างเดียว ทรานส์เจนเดอร์ (Transgender) ผู้ที่รู้สึกพึงพอใจกับอัตลักษณ์ทางเพศ ที่ตรงข้ามกับเพศกำเนิดของตน ทรานส์แมน (Trans man) ผู้ที่แปลงเพศจากหญิงเป็นชาย หรือผู้หญิงที่มีจิตใจเป็นผู้ชาย (female-to-male) ทรานส์วูแมน (Trans women) ผู้ที่แปลงเพศจากชายเป็นหญิง หรือผู้ชายที่มีจิตใจเป็นผู้หญิง (male-to-female) ทรานส์แมสคิวลีน (Trans masculine) ผู้ที่มีเพศกำเนิดเป็นหญิง แต่ไม่ได้ต้องการข้ามเพศไปเป็นผู้ชาย เพียงแค่ยึดโยงกับความเป็นชาย เช่น ลักษณะท่าทาง ทรานส์เฟมินีน (Trans feminine) ผู้ที่มีเพศกำเนิดเป็นผู้ชาย แต่ไม่ได้ต้องการข้ามเพศไปเป็นผู้หญิง เพียงแค่ยึดโยงกับความเป็นหญิง เควียร์ (Queer) หรือ เควสชันนิง (Questioning) ผู้ที่ไม่แน่ใจนิยามหรือความจำกัดความของความเป็นเพศของตนเอง นอนไบนารี (Non-binary) ผู้ที่นิยามตัวเองอยู่นอกระบบ 2 เพศกำเนิดชายและหญิง (binary)
อย่างไรก็ตาม เนื้อหาที่ระบุข้างต้นยังไม่ครอบคลุมทุกอัตลักษณ์ หรือรสนิยมทางเพศที่อยู่ภายใต้ร่ม Sapphic นอกจากนี้ ไม่ได้หมายความว่าทุกอัตลักษณ์จะอยู่ภายใต้ร่มดังกล่าว เพราะขึ้นอยู่กับตัวบุคคลนั้นๆ ด้วยว่าเขามีเชื่อมโยงกับความเป็นหญิง หรือมีรสนิยมทางเพศที่ดึงดูดกับผู้หญิง และต้องการเป็นส่วนหนึ่งของ Sapphic ด้วยหรือไม่
เช่น ทรานแมนส์สามารถนิยามว่าตัวเองว่าเป็น Sapphic ได้ แม้ว่าจะนับตัวเองเป็นผู้ชายแล้วก็ตาม เพราะเขาอาจรู้สึกยึดโยงกับความเป็นหญิงอยู่ อาทิ อาจเคยอยู่ในคอมมูฯ เลสเบี้ยนมาก่อนที่จะเป็นทรานแมนส์ ฉะนั้น ไม่แปลกหากเขายังคงอยู่ใต้ร่ม Sapphic เนื่องด้วยประสบการณ์และความสบายใจที่เขาเคยได้รับมาในขณะนั้น
ประวัติความเป็นมาของ Sapphic
Sapphic อาจจะดูเป็นเรื่องใหม่ของสังคมไทย ทว่าคำดังกล่าวกลับมีประวัติย้อนกลับไปถึง 2 พันกว่าปีที่แล้ว คำว่า Sapphic ยึดโยงกับ ‘แซฟโฟแห่งเกาะเลสบอส’ (Sappho of Lesbos) กวีหญิงชาวกรีกโบราณ โดยเธอมีผลงานที่เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างผู้หญิงด้วยกัน (women loving women) ดังนั้นคำว่า ‘เลสเบี้ยน’ จึงมาจากชื่อเกาะเลสบอส และ ‘แซฟฟิก’ มาจากชื่อของแซฟโฟ
ทั้งนี้ นอกเหนือจากเรื่องผลงาน อัตลักษณ์ทางเพศของเธอก็ยังเป็นที่ถกเถียงจวบจนทุกวันนี้ เพราะมีหลักฐานที่บ่งบอกว่า แซฟโฟอาจเป็นเลสเบี้ยนหรือไบเซ็กชวล แต่ด้วยสังคมในสมัยนั้นยังกดทับผู้หญิง เธอจึงเลือกที่จะสรรค์สร้างบทกวีที่ยึดโยงกับความสัมพันธ์ระหว่างผู้หญิงกับผู้หญิงขึ้นมา ซึ่งแสดงถึงอารมณ์ ความรู้สึก และตัวตนที่แท้จริงของเธอขึ้นมาหรือเปล่า
ดังนั้น คำว่า Sapphic จึงถูกนำมาใช้ราวปี 1500 เพื่อกล่าวถึงแซฟโฟและบทกวีของเธอ ซึ่งคล้ายกับการใช้คำว่า เชกสเปียร์เรียน (Shakespearean) เพื่ออ้างอิงถึงงานของ วิลเลียม เชกสเปียร์ (William Shakespeare) แต่คำว่า Sapphic ถูกนำมาใช้อ้างถึงความรู้สึกและความชอบทางอารมณ์ที่ผู้หญิงกับผู้หญิงมีให้ต่อกัน เมื่อช่วงปลายทศวรรษ 1800 หลังจากมีการค้นพบบทกวีของแซฟโฟ ซึ่งคำว่า lesbian ก็ถูกใช้ในบริบทเดียวกัน
ความต่างระหว่าง ‘เลสเบี้ยน กับ แซฟฟิก’
เลสเบี้ยนหลายคนระบุว่า ตัวเองมีอัตลักษณ์เป็นแซฟฟิก ซึ่งสร้างความสับสนให้กับผู้ที่ไม่เข้าใจประเด็นนี้พอสมควร อย่างไรก็ตาม ขอย้ำว่าเลสเบี้ยนสามารถเป็นแซฟฟิกได้ แต่แซฟฟิกทุกคนไม่ใช่เลสเบี้ยน เพราะคําดังกล่าวไปไกลกว่านั้น แต่ครอบคลุมหลายสเปกตรัมของเพศมารวมไว้ด้วยกัน
“Sapphic เป็นการขยายพื้นที่ของเพศสภาพ (gender expansive) และลดความเข้มงวดของการนิยามอัตลักษณ์ทางเพศ” เทีย ฟรีแมน (Tia Freeman) ผู้ศึกษาเรื่องเพศ กล่าวกับ Them เว็บไซต์เกี่ยวกับความหลากหลายทางเพศ
เธอเสริมว่า "ฉันเคยประสบกับความเจ็บปวดในการค้นหารสนิยมทางเพศของตัวเองตลอดวัยรุ่น ดังนั้น การรู้จัก Sapphic ทำให้รู้สึกเหมือนเป็นที่ต้อนรับ เพราะครอบคลุมอัตลักษณ์ในวงกว้าง"
ดังนั้น เลสเบี้ยนจึงกลายมาเป็นสับเซต (subset) ของ Sapphic ที่ภายในนั้นยังมีอัตลักษณ์อื่นๆ อีกมากมาย ทั้งไบเซ็กชวล แพนเซ็กชวล และนอนไบนารี ดังนั้น คำว่า Sapphic ไม่ใช่คำแปลกใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้น แต่สำหรับในหลายๆ ประเทศ รวมถึงไทยด้วยต้องยอมรับว่า คำนี้เพิ่งถูกพูดถึงเมื่อไม่นานมานี้เอง โดยอิงจากข้อมูลหน้าเว็บไซต์ต่างๆ อย่างทวิตเตอร์ (X) ที่มีคนจำนวนหนึ่งตั้งคำถามว่า Sapphic คืออะไร? ในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา
ทำให้ไม่กี่ปีที่ผ่านมา Sapphic ถูกนำมาใช้มากขึ้น เพื่อครอบคลุมอัตลักษณ์ที่รู้สึกดึงดูดกับหญิง เพราะไม่ใช่เลสเบี้ยนเท่านั้นที่เชื่อมโยงกับความเป็น ‘หญิงรักหญิง’ เท่านั้น แต่ยังมีอัตลักษณ์อื่นๆ อีก แม้ว่าพวกเขาจะไม่ได้ชอบแค่ผู้หญิงเพียงอย่างเดียวก็ตาม
"Sapphic คือ ชุมชนที่โอบรับทุกแรงดึงดูด ความรัก ความต้องการทางเพศ ความโรแมนติก มิตรภาพ และแรงบันดาลใจ (ที่ยึดโยงกับความเป็นหญิง) แต่สิ่งที่สําคัญที่สุดคือ ไม่ใช่ทุกคนจะเป็น Sapphic หรือ อยากเป็นส่วนหนึ่งของคอมมูฯ เนื่องจากทุกคนมีสิทธิที่จะเลือกนิยามตัวเองอย่างไรก็ได้" เคธี่ ฮาน (Katie Haan) ผู้สนับสนุนเรื่องเพศศึกษา ระบุ
อ้างอิงจาก
Graphic Designer: Krittaporn Tochan
Editor: Phafan Nokaeo