จดหมายเหตุ (ก่อน) 9 มกรา อนาล็อกสู่ (มติชน) ออนไลน์ กว่าจะถึง ก้าวที่ 47

ไม่อาจปฏิเสธได้ว่า ‘มติชน’ คือส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์สิ่งพิมพ์ไทย

เขียนจดหมายเหตุของตัวเองผ่านกระดาษหนังสือพิมพ์ตั้งแต่ฉบับปฐมฤกษ์

มติชนรายวันปีที่ 1 ฉบับที่ 1 วันจันทร์ที่ 9 มกราคม 2521 ราคา 1.50 บาท ความยาว 8 หน้า

มีพัฒนาการเรื่อยมา ไม่แตกต่างจากชุมชนและบ้านเมือง

อาณาจักรมติชนมีจุดเริ่มต้นจาก ดาดฟ้าโรงพิมพ์พิฆเณศ ย่านแพร่งสรรพศาสตร์ที่ใช้เป็นสำนักงานแห่งแรก

กองบรรณาธิการอยู่กันแบบ ‘พี่น้อง’

ครั้นเริ่มเติบโต จึงรวบรวมค่าเช่าขยับขยายไปยังอาคารย่าน วัดราชบพิธฯ และ ประชาชื่น ตามลำดับ จวบจนปัจจุบัน โดยสร้างอาคารผลิตเมื่อ พ.ศ.2533

ย้อนกลับไปยังวันจันทร์ที่ 9 มกราคม 2521 ขึ้น 1 ค่ำ ฉบับเบิกโรง

ข่าวหน้า 1 พาดหัวสะดุดตา

‘นายกฯ ให้ปรับปรุงภาษี ยันไม่ถอนขนห่านคนจน’

รายล้อมด้วยประเด็นสำคัญ พาณิชย์ทิ้งทวนปีเก่า เลิกคุมราคาสินค้า, สำรวจสีชัง สร้างท่าเรือ, พร้อมส่งทูตไปประจำญวน กพ.ร่างกฤษฎีกำหนดอำนาจผู้ว่าฯ ย้ายตำรวจ เสนอกวาดล้างอาชญากรรมทุกเดือน และ ‘กรุงเทพวันนี้’ ซึ่งเป็นพยากรณ์อากาศ เป็นต้น

มีข้อความเด่นชัดบนบรรทัดแรกบ่งบอกความเป็นมาอันสืบเนื่องกับหนังสือพิมพ์ ‘ประชาชาติ’

‘ทีมงานประชาชาติ กลับมาอาสาประชาชน’

พร้อมด้วยล้อมกรอบ ‘หมายเหตุหน้าแรก’ ที่มีข้อความว่า

‘หนังสือพิมพ์มติชนฉบับปฐมฤกษ์ในมือท่านผู้อ่านฉบับนี้ หาใช่หนังสือพิมพ์ฉบับใหม่แต่อย่างไรไม่ ในแง่ความถูกต้องตามกฎหมาย มติชนคือวิวัฒนาการจากหนังสือพิมพ์เข็มทิศธุรกิจรายสัปดาห์ ซึ่งได้รับการอนุมัติให้ออกเป็นรายวันได้ แต่เพื่อขจัดความสับสนอันอาจจะพึงมี จึงแยกชื่อออกจากกันให้เห็นชัด และแน่นอนว่า ในระยะเวลาอันใกล้ มติชนจะได้รับอนุญาตให้ใช้ชื่อที่ถูกต้องต่อไป

เมื่อมิใช่หนังสือพิมพ์ฉบับใหม่ คณะผู้จัดทำทั้งปวงก็มาจากผู้สุจริตในวิชาชีพหนังสือพิมพ์เก่าๆ นั่นเอง รายละเอียดของความเป็นมาในเรื่องนี้ ได้ตีพิมพ์แล้วเป็นเนื้อหาสาระอยู่ในฉบับ.’

ถ้อยความดังกล่าว เกี่ยวเนื่องสัมพันธ์อย่างแยกจากกันไม่ได้กับสภาวะหลังเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 ซึ่งหนังสือพิมพ์ทุกฉบับถูกสั่งปิด รวมถึง ‘ประชาชาติ’ ทีมงานจึงเบี่ยงเส้นทางจากถนนการเมือง ออกหนังสือพิมพ์ ‘เข็มทิศธุรกิจรายสัปดาห์’ เน้นข่าวสารด้านเศรษฐกิจ เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2520

กระทั่งเมื่อคณะปฏิวัตินำโดย พลเรือเอก สงัด ชลออยู่ โค่นล้มรัฐบาล ธานินทร์ กรัยวิเชียร เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ.2520 สั่งยกเลิกคณะที่ปรึกษาการพิมพ์ของรัฐบาล เปิดทางให้ผู้ประกอบวิชาชีพหนังสือพิมพ์ ทว่าจนแล้วจนรอด หนังสือพิมพ์ 13 ฉบับที่ถูกปิดก็ยังไม่มีคำสั่งให้พิมพ์ได้ ทีมงานประชาชาติจึงตัดสินใจออกหนังสือพิมพ์ฉบับใหม่ ใช้ชื่อ ‘มติชน’

จากวันนั้นถึงวันนี้ หนังสือพิมพ์มติชนรายวัน บันทึกประวัติศาสตร์สังคม เศรษฐกิจ การเมืองไทยนานนับ สู่ปีที่ 47 มาย้อนบรรยากาศยุคอนาล็อก ซึมซาบบรรยากาศในกองบรรณาธิการหนังสือพิมพ์มติชน ซึ่งขณะนั้นยังอยู่ที่โรงพิมพ์พิฆเณศย่านแพร่งสรรพศาสตร์ก่อนย้ายไปยังถนนเฟื่องนคร หลังวัดราชบพิธฯ กรุงเทพฯ แล้วขยับขยายมายังย่านประชาชื่นในภายหลัง

ชั้นบนของตึกแถวสำนักงานที่ปูพื้นด้วยไม้ คึกคักด้วยเสียงเดินเท้าของเหล่ากองบรรณาธิการยุคบุกเบิก เสียงพูดคุย หารือประเด็นหลากหลาย เสียงพิมพ์ดีด และโทรศัพท์พื้นฐานอันเป็นเทคโนโลยีราคาแพงในยุคนั้น

ขรรค์ชัย บุนปาน ประธานกรรมการบริษัท มติชน จำกัด (มหาชน) ในวันนี้ คือ บรรณาธิการคนแรก

กอง บก.ในยุคนั้น ประกอบด้วยฝ่ายบทความ และความคิดเห็นจากผู้อ่าน, ฝ่ายข่าวต่างๆ ได้แก่ ข่าวในประเทศ ต่างประเทศ เศรษฐกิจ กีฬา สตรีและสังคม ศิลปวัฒนธรรมและบันเทิง, ฝ่ายบรรณาธิกรข่าว ซึ่งมีหน้าที่จัดหน้าหนังสือพิมพ์, ฝ่ายผลิต ได้แก่ ช่างเรียง ช่างพิมพ์ กองจัดการ เป็นต้น

อีกส่วนสำคัญคือนักเขียน นักวิชาการมากมาย ที่กลายเป็นจุดเด่น เน้นคุณภาพคับเล่ม อาทิ เสน่ห์ จามริก, ลิขิต ธีรเวคิน, วิทยากร เชียงกูล, สุชาติ สวัสดิ์ศรี, บัณฑูร อ่อนดำ, ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ, อากร ฮุนตระกูล, พิชัย รัตตกุล รวมถึง วีรพงษ์ รามางกูร นักเศรษฐศาสตร์คนสำคัญผู้ล่วงลับ

สะท้อนรากฐานของมติชน ซึ่งไม่ได้มีเพียงแค่นักข่าว นักหนังสือพิมพ์ แต่ประกอบด้วย คนทำงานข่าว นักหนังสือพิมพ์ นักเขียนหลากหลายแนว คนทำงานด้านวรรณกรรม กวี ปัญญาชน ที่มีแนวคิดเชิงอุดมคติที่ใกล้เคียงกันคือ สิทธิ เสรีภาพ ประชาธิปไตย

ส่วนขั้นตอนการทำงานในยุคที่อินเตอร์เน็ตยังไม่ถือกำเนิด ทีมงานจะจัดเตรียมข่าวสารวันต่อวันด้วยการกลั่นกรองอย่างละเอียดหลายขั้นตอน

เริ่มจาก ‘ผู้สื่อข่าว’ ส่งข่าวให้หัวหน้าข่าวที่ตัวเองสังกัด เพื่อพิจารณาคัดเลือก ตัดต่อ แต่งเติมความสมบูรณ์ในสาระก่อนส่งไปยังฝ่ายจัดหน้า หรือบรรณาธิกร

บรรณาธิกรคำนวณ ‘ตัวอักษร’ อย่างแม่นยำ ก่อนคิดจัดวางหน้า แล้วจึงสั่ง ‘ตัวเรียง’ สั่งคอลัมน์เรียง ก่อนส่งหน้า ‘ช่างเรียง’ ผู้เชี่ยวชาญเทคนิคเรียงพิมพ์ตะกั่วในยุคที่ยังไม่มีสิ่งที่เรียกว่า ‘คอมพิวเตอร์’ จากนั้น หัวหน้าช่างเรียงแจกงานให้ช่างเรียงทุกคนที่ต้องแข่งกับเวลา

เมื่อเรียงเสร็จ ช่างเรียงส่งปรู๊ฟแรกไปยังฝ่ายพิสูจน์อักษรเพื่อตรวจคำผิด ตัวเลข ข้อมูล และประโยคที่ไม่ได้ใจความซึ่งอาจเกิดจากเรียงขาดหรือเกิน โดยยึดถือต้นฉบับอย่างเคร่งครัด แล้วส่งกลับไปยังช่างแก้ตัวเรียงแบบกลับไปกลับมา จนกว่าอักษรทุกตัว ประโยคทุกประโยคถูกต้อง

จากนั้น ช่างเข้าหน้านำตัวเรียงทั้งหมดจัดหน้าตามดัมมี่ และยังมีรายละเอียดอีกหลายขั้นตอนจนแท่นพิมพ์เดินเครื่อง กระทั่งออกมาเป็นตัวเล่ม พร้อมวางแผง

ตัดภาพมาในวันนี้ ในปี 2567 สนามออนไลน์ 2024 ควบคู่ปึกกระดาษที่ยังอัดแน่นด้วยสาระ หนังสือพิมพ์มติชนมีพัฒนาการตามโลกที่รุดหน้า เทคโนโลยีที่ทันสมัย และแพลตฟอร์มที่เปลี่ยนแปลงไปโดยไม่ละทิ้งจุดยืน

‘หนังสือพิมพ์คุณภาพ เพื่อคุณภาพของประเทศ’

ไทม์ไลน์ประวัติศาสตร์ ‘มติชน’ สู่ปีที่ 47

2515 หลัง ขรรค์ชัย บุนปาน และ สุจิตต์ วงษ์เทศ ถูกไล่ออกจากหนังสือพิมพ์สยามรัฐ ตัดสินใจเปิดโรงพิมพ์พิฆเณศ ย่านแพร่งสรรพศาสตร์ รับจ้างพิมพ์หนังสือทุกชนิด

2517 ขรรค์ชัย พร้อมนักหนังสือพิมพ์กลุ่มหนึ่งได้รับประทานหัวหนังสือพิมพ์ ‘ประชาชาติ’ รายสัปดาห์ จาก พลเรือตรีพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์

ความตอนหนึ่งปรากฏในลายพระหัตถ์ว่า

‘เมื่อนายขรรค์ชัย บุนปาน มาปรารภกับข้าพเจ้าว่าใคร่จะออกหนังสือพิมพ์ประชาชาติ รายสัปดาห์ ข้าพเจ้าก็มีความยินดีและอนุโมทนา โดยชี้แจงให้ทราบว่า เมื่อเปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นระบอบประชาธิปไตย ใน พ.ศ.2475 แล้ว ข้าพเจ้าได้เล็งเห็นความจำเป็นที่จะชี้แจงให้ประชาชนได้เข้าใจหลักประชาธิปไตยที่ว่า รัฐบาลเป็นของประชาชน โดยประชาชน และเพื่อประชาชน หรือว่าอำนาจอธิปไตยมาจากปวงชนชาวไทย ข้าพเจ้าจึงได้จัดการออกหนังสือรายวันให้ชื่อว่า ประชาชาติ

ข้าพเจ้าจึงเต็มใจอำนวยพรให้หนังสือพิมพ์ประชาชาติ รายสัปดาห์ ประสบความเจริญรุ่งเรือง เพื่อประโยชน์สุขของประเทศชาติสืบไป’

2519 ประชาชาติถูกปิดโดยคณะปฏิวัติ

2521 หนังสือพิมพ์มติชนรายวันฉบับแรก วางแผงเมื่อ 9 มกราคม

2524 เกิดระเบิดที่สำนักงานมติชน ซึ่งขณะนั้นตั้งอยู่ย่านวัดราชบพิธฯ ในสถานการณ์ยื้อแย่งอำนาจในกองทัพและรัฐบาลอันดุเดือด

2534 เกิดหนังสือพิมพ์ ‘ข่าวสด’ ในเครือมติชน พร้อมๆ ยุครัฐประหาร มีคำสั่งห้ามนำหนังสือพิมพ์ในเครือมติชนเข้าเขตทหาร

2542 คนร้ายขว้างระเบิดใส่อาคารหนังสือพิมพ์ข่าวสด

2540-2544 สถิติฟ้องร้องหนังสือพิมพ์ในเครือมติชนพุ่งสูงผิดปกติ ท่ามกลางข่าวขุดคุ้ยปมทุจริต ที่สุดท้ายมีการนำกฎหมายเป็นเครื่องมือปิดปาก

2553 คนบางกลุ่มรณรงค์ไม่ซื้อหนังสือพิมพ์ในเครือ กีดขวางรถส่งหนังสือพิมพ์ กล่าวหาคนมติชนบนสถานการณ์ทางการเมืองที่ตึงเครียด มติชนยังยืนหยัดเคียงข้างประชาธิปไตย ปฏิเสธอำนาจมืด

2557 ผลประกอบการเครือมติชน ‘ติดลบ’ ครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของตัวเอง ผู้บริหารปรับตัวเดินหน้ารับความเปลี่ยนแปลงทางด้านเทคโนโลยี

2563 ปรากฏการณ์ ‘ดิสรัปต์’ ยังคงอยู่ ‘มติชน’ ยืนหยัดอุดมการณ์ ยึดมั่นจิตวิญญาณของหนังสือพิมพ์ไม่แปรเปลี่ยน มุ่งหน้าออนไลน์คู่ขนานฉบับกระดาษ ในนาม ‘มติชนออนไลน์’

2567 ยังคงปักธงออนไลน์อย่างเข้มข้น สื่อสารฉับไวทุกแพลตฟอร์ม

สร้อยดอกหมาก สุกกทันต์

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : จดหมายเหตุ (ก่อน) 9 มกรา อนาล็อกสู่ (มติชน) ออนไลน์ กว่าจะถึง ก้าวที่ 47

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichon.co.th