ผู้ผลิตใหญ่ “สวนเห็ดจันท์” อาหารเสริม-เครื่องดื่ม-เครื่องสำอาง
คอลัมน์ : สัมภาษณ์พิเศษ
“เห็ดราคาแพง ๆ ที่มีสรรพคุณทางยา ทั้งเห็ดถั่งเช่าสีทอง ราคา 30,000 บาท/กก. เห็ดหลินจือ เห็ดเป๋าฮื้อ เห็ดเยื่อไผ่ เห็ดยามาบูชิตาเกะหรือเห็ดหัวลิง เห็ดนมเสือ ฯลฯ “สวนเห็ดจันทบุรี” เพาะเองได้กว่า 23 ชนิด ผลิตตามออร์เดอร์ที่เข้ามา ทุกวันนี้ผลิตได้ไม่เพียงพอกับความต้องการ”
แหล่งใหญ่ผลิตเห็ดสุขภาพ
“ปัณฑารีย์ เขาจารี” เจ้าของสวนเห็ดจันทบุรี อำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี ผู้ประกอบการฟาร์มเห็ดรายใหญ่ ซึ่งผลิตก้อนเห็ด เพาะเห็ด แปรรูปเห็ดมายาวนานกว่า 30 ปี พร้อมถ่ายทอดองค์ความรู้ต่าง ๆ ให้ประชาชนทั่วไป และนักศึกษาอย่างต่อเนื่อง จนล่าสุดได้รับปริญญามหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ทางด้านเห็ดเทคโนโลยีการเกษตร จากมหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี ให้สัมภาษณ์พิเศษ “ประชาชาติธุรกิจ”
“ปัณฑารีย์” บอกว่า การเพาะเห็ดหรือการแปรรูปเห็ดมีนวัตกรรมง่าย ๆ แต่น้อยคนนักจะรู้จัก และพัฒนาต่อยอด ไปได้
ทำสวนเห็ดมานานกว่า 30 ปีแล้ว ที่จริงไม่ใช่ชาวสวนแต่เรียนจบอิเล็กทรอนิกส์ ก่อนตัดสินใจมาทำสวนเห็ด ได้ไปเรียนรู้เพิ่มเติมที่มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี กระทั่งเริ่มทำการเพาะเห็ดฟางจากการชักชวนของเพื่อนบ้าน ถือเป็นจุดเริ่มต้นให้ทำสวนเห็ดเรื่อยมา
หลังจากนั้นได้ไปพบ ดร.อานนท์ เอื้อตระกูล อดีตผู้เชี่ยวชาญอาวุโสด้านเห็ดองค์การสหประชาชาติ (ระหว่างปี 2524-2548) และผู้ก่อตั้ง สถาบันอานนท์ไบโอเทค อ.โคกสำโรง จ.ลพบุรี ได้ถ่ายทอดองค์ความรู้เพิ่มเติมให้
“สวนเห็ดจันทบุรีมีเนื้อที่ทั้งหมดรวม 25 ไร่ ปลูกไม้ยืนต้นและผลไม้หลายอย่าง เช่น เงาะ ทุเรียน ส่วนที่ทำฟาร์มเห็ดเป็นยาใช้พื้นที่เพียง 3-4 ไร่ เพาะเห็ดรวมกว่า 23 ชนิด เช่น เห็ดถั่งเช่าสีทอง เห็ดหลินจือ เห็ดเป๋าฮื้อ เห็ดเยื่อไผ่ เห็ดยามาบูชิตาเกะหรือเห็ดหัวลิง เห็ดนมเสือ เห็ดนางฟ้า เห็ดนางรมดำ เห็ดนางนวล เห็ดหูหนู เห็ดกระด้าง เห็ดขอน เห็ดแครง ฯลฯ หมุนเวียนออกผลผลิตสลับกันไป โดยนำไปผลิตเป็นอาหารเสริม และเครื่องสำอางต่าง ๆ ทุกวันนี้ผลิตได้ไม่เพียงพอกับความต้องการ”
ผลผลิตเห็ดชนิดต่าง ๆ ปลอดสารพิษ เพราะไม่ใช้ยาฆ่าหญ้า ยาฆ่าแมลง หรือปุ๋ยเคมี เราผลิตเห็ดตามออร์เดอร์ที่เข้ามา ยกตัวอย่าง เห็ดถั่งเช่าสีทอง ขายในราคา 30,000 บาท/กก. ซึ่งเพาะเลี้ยงผลผลิตต่อรอบได้เพียง 15-17 กก.
นอกจากนี้ สวนเห็ดจันทบุรีขายวัสดุอุปกรณ์เกี่ยวกับการเพาะเห็ด ขายก้อนเชื้อเห็ด แต่ละครั้งลูกค้าจะมีออร์เดอร์ก้อนเชื้อเห็ดตั้งแต่หลักร้อยถึงหลักหมื่นก้อน
เห็ดแต่ละชนิดมีสรรพคุณทางยา และมีมูลค่าต่างกัน ทำให้ปัจจุบันมีลูกค้าออร์เดอร์เห็ดแต่ละชนิดเข้ามาจำนวนมาก แต่เราผลิตได้ไม่เพียงพอกับความต้องการ ตอนนี้เราเริ่มแปรรูปเป็นอาหารเสริม เครื่องดื่ม และเครื่องสำอางทำให้ผลิตวัตถุดิบไม่พอใช้ และไม่พอให้ลูกค้า
จี้รัฐหนุนเกษตรกรเพิ่มมูลค่า
เห็ดของสวนเห็ดจันทบุรีส่วนใหญ่เพาะแบบธรรมชาติเกือบทั้งหมด ทำแบบโรงเรือนน้อย ไม่ต้องลงทุนมาก เพราะการเกิดเห็ดก็มาจากธรรมชาติ เช่น “เห็ดนมเสือ” เกิดในป่าดงดิบ เราเลียนแบบธรรมชาติ โดยนำหัวเห็ดมาฝังไว้ใต้ดิน ใต้ต้นจิก ประมาณ 7 เดือน จะออกดอก แต่เราขุดเอาหัวขึ้นมาใช้มีสรรพคุณช่วยระบบทางเดินหายใจทั้งระบบ อย่างคนเลี้ยงสัตว์มีขนเข้าไปในปอด เห็ดนมเสือจะช่วยกระทุ้งให้ขนหลุดออกมา ช่วยแก้คนเป็นโรคหอบ หืดได้
เห็ดที่กินอยู่เป็นประจำมีสรรพคุณเป็นยา แต่เกษตรกรส่วนมากมักไม่รู้ ขณะที่ต่างประเทศตื่นตัวกับเรื่องเหล่านี้ ในประเทศไทยกลับยังไม่ไปถึงไหนทั้งที่ประเทศไทยก็ไม่แพ้ประเทศอื่น ที่สำคัญการคิดและนำนวัตกรรมเข้ามาช่วยสำหรับการผลิตหรือแปรรูปเห็ดก็ไม่มี ทำให้การพัฒนาไปได้ยาก จุดนี้หน่วยงานภาครัฐต้องเข้ามาเป็นตัวขับเคลื่อนช่วยเกษตรกร ช่วยสนับสนุนและเปิดตลาดเห็ดให้กว้างไปถึงระดับสูง
“การปลูกเห็ดหรือการแปรรูปมีนวัตกรรมง่าย ๆ ที่เป็นพื้นฐานสำหรับเกษตรกร ทุกคนสามารถทำได้ แต่การดึงแนวคิดเหล่านี้มาใช้ยังถือเป็นเรื่องใหม่ แม้การทำแบบเดิม ๆ ต่างก็รู้อยู่แล้ว แต่น้อยคนจะร่ำรวยได้ บางคนบอกว่าได้กำไรจากการปลูกเห็ด
แต่อาจจะลืมคิดไปว่าที่ขาดทุนคือร่างกายและเวลา แนวคิดทุกอย่างจึงดูยาก ฉะนั้นอยู่ที่หัวเรือใหญ่ในแต่ละส่วนที่จะกระจายความรู้ ช่วยกระตุ้นให้เกษตรกรตื่นตัวมากกว่าที่เป็นอยู่ ซึ่งทุกวันนี้คนที่คิดพัฒนามีเพียงแค่กลุ่มเล็ก ๆ ยกตัวอย่างในจังหวัดจันทบุรี จะมีเกษตรสักกี่คนที่รู้จักกรมวิชาการเกษตร”
ต่อยอดเครื่องดื่ม-เครื่องสำอาง
ล่าสุดสวนเห็ดจันทบุรีไม่อยากเพาะเห็ดขายแข่งกับลูกค้า จึงคิดหาวิธีการใหม่ เพื่อให้ได้ช่องทางการหาเงินที่ต่างออกไป ด้วยการแปรรูปเป็นอาหารเสริม เครื่องดื่ม และเครื่องสำอาง โดยเฉพาะเครื่องดื่ม เราได้รับการสนับสนุนจากอาจารย์ของมหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี ซึ่งได้รับงบประมาณมาจากอุตสาหกรรมภาค 9 จังหวัดชลบุรี เข้ามาช่วยพัฒนา จนได้เครื่องดื่ม 2 ตัว
1.เครื่องดื่มจากสปอร์เห็ดหลินจือผสมกับเห็ดหูหนูดำ 2.เครื่องดื่มจากเห็ด 3 ชนิด ประกอบด้วยเห็ดเยื่อไผ่ ใช้ส่วนของวุ้นที่คล้ายเจล (ซึ่งถ้าขายสดจะมีราคาประมาณ 5,000-8,000 บาท/กก.) เห็ดถั่งเช่าสีทอง และเห็ดยามาบูชิตาเกะหรือเห็ดหัวลิง หรือเห็ดยามาบูชิตาเกะ
หลังจากพัฒนาสูตรและวิธีการจบ ได้ไปว่าจ้างโรงงานผลิตที่ได้รับมาตรฐานวิธีการผลิตที่ดี (GMP) ตามหลักเกณฑ์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) บรรจุใส่ขวดแก้ว ขนาดเล็ก ขายปลีกราคา ขวดละ 60 บาท ถ้าอยู่ในกล่อง 6 ขวด ราคา 300 บาทต่อกล่อง
สำหรับสรรพคุณทางยาของเห็ดหลินจือ มีสรรพคุณครอบจักรวาล ปรับความดันสูง ความดันต่ำ แก้ปวดเมื่อย เนื่องจากมีสเตียรอยด์ธรรมชาติ ส่วน “เห็ดถั่งเช่าสีทอง” มีวิจัยหลายตำรา ระบุสรรพคุณช่วยดูแลระบบไต สามารถดึงออกซิเจนมาใช้ในเลือดได้ง่ายขึ้น ถ้าใช้กับผู้หญิง จะดูแลเกี่ยวกับฮอร์โมน
นอกจากนี้ มีการทำเป็นแคปซูลอาหารเสริม ซึ่งสร้างมูลค่าเพิ่มมากกว่าการขายเห็ดธรรมดา แต่กระบวนการกว่าจะได้มานับว่าไม่ง่าย ต้องให้ทางมหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณีช่วยสกัดและปรับปรุงหลายอย่าง
ยกตัวอย่าง “เห็ดยามาบูชิตาเกะหรือเห็ดหัวลิง” ช่วยดูแลเกี่ยวกับระบบเซลล์ประสาท ให้แตกตัวและแข็งแรง ถ้าใช้กับผู้สูงอายุจะช่วยป้องกันโรคอัลไซเมอร์ได้ “เห็ดนมเสือ” สามารถดูแลระบบทางเดินหายใจได้ทั้งระบบ รวมถึงการผลิตอาหารเสริมจากเห็ด 3 ชนิด ประกอบด้วยเห็ดหลินจือแดง เห็ดถั่งเช่าสีทอง และเห็ดยามาบูชิตาเกะ
ด้านเครื่องสำอางได้นำเห็ดเยื่อไผ่ มีเมือกที่มีสารไฮยาลูรอนิก (hyaluronic) ธรรมชาติ ซึ่งกระตุ้นเซลล์ให้สร้างคอลลาเจน มาแปรรูปเป็นเครื่องสำอาง ทั้งเซรั่มเห็ดเยื่อไผ่, โลชั่นทาผิวจากเห็ดเยื่อไผ่, สบู่ล้างหน้าจากสารสกัดเห็ดเยื่อไผ่, ครีมเห็ดเยื่อไผ่สำหรับคนผิวแพ้ง่าย และครีมกันแดดเห็ดเยื่อไผ่ ตอนนี้ทำตลาดออนไลน์ที่ Lazada ในชื่อ “สวนเห็ดจันท์”
“ยอมรับว่าผลิตภัณฑ์ที่แปรรูปจากเห็ดยังไม่สามารถตีตลาดในประเทศหรือส่งขายไปตลาดต่างประเทศได้ เนื่องจากไม่สามารถผลิตเห็ด ซึ่งเป็นวัตถุดิบมาใช้ได้อย่างต่อเนื่องเพียงพอ มีเพียงบางตัวที่สามารถหาได้ตลอด เช่น เห็ดถั่งเช่าสีทองที่สวนผลิตเอง ขณะเดียวกันยังไม่กล้ารับซื้อจากตลาดภายนอก เพราะยังไม่มั่นใจในคุณภาพหรือการปนเปื้อนสารพิษจากสวนหรือฟาร์มอื่น ๆ ฉะนั้นผลิตภัณฑ์ทั้งหมดที่นำมาแปรรูปล้วนมาจากสวนเห็ดจันทบุรีทั้งสิ้น”
เห็ดสดหลังจากแปรรูปและหักค่าใช้จ่ายในกระบวนการผลิตสามารถเพิ่มมูลค่าได้ประมาณ 100%