‘คนจีนแต้จิ๋ว’ แล้วแต้จิ๋วอยู่ตรงไหนของจีน?

ถ้าถามว่าคนไทยเชื้อสายจีนกลุ่มไหนที่มีจำนวนมากที่สุดในไทย คำตอบก็ต้องเป็นชาวจีนแต้จิ๋ว (Teochew 潮州)

แม้ว่าหลายคนจะคุ้นเคยหรือรู้จักกับคนจีนแต้จิ๋ว แต่หลายคนอาจจะไม่รู้ว่าถิ่นกำเนิดของชาวจีนแต้จิ๋วอยู่บริเวณไหนของจีน แล้วคำว่าแต้จิ๋วมีความหมายหรือเปล่า

แต้จิ๋วเป็นสำเนียงที่คนไทยออกเสียง โดยสำเนียงจีนกลางออกเสียงว่า ‘เฉาโจว’ ขณะที่สำเนียงแต้จิ๋วจะออกเสียงว่า ‘เตี่ยจิว‘

แต้จิ๋วเป็นชื่อของพื้นที่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของมณฑลกวางตุ้ง โดยอยู่ติดกับมณฑลฮกเกี้ยนทางด้านตะวันออก

แต้จิ๋วมีขนาดพื้นที่ 10,451 ตารางกิโลเมตร โดยพื้นที่ 1 ใน 3 เป็นพื้นที่ราบลุ่มส่วนที่เหลือเป็นภูเขาสูง และมีอาณาเขตติดกับชายฝั่งทะเลจีนใต้มากกว่า 325.6 กิโลเมตร แม้ว่าแต้จิ๋วจะเป็นส่วนหนึ่งของมณฑลกวางตุ้ง แต่ภาษาและวัฒนธรรมของคนจีนแต้จิ๋วมีความใกล้เคียงกับคนจีนฮกเกี้ยนมากกว่า

แต้จิ๋วประกอบด้วยคำสองคำ คือแต้ (เฉา) ที่แปลว่า กระแสน้ำหรือคลื่นทะเลใหญ่ และจิ๋ว (โจว) ที่แปลว่า เมืองหรือเขตปกครอง สอดคล้องกับการที่เป็นพื้นที่ที่มีกระแสน้ำไหลขึ้นลงตลอดเวลา

ประวัติศาสตร์ของคนจีนแต้จิ๋วอาจย้อนกลับไปได้ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ที่ปรากฏหลักฐานการตั้งถิ่นฐานของผู้คน

ในยุคราชวงศ์ฮั่นแต้จิ๋วถูกตั้งชื่อว่า เจียหยาง (หรือกิ๊กเอี๊ย ตามสำเนียงแต้จิ๋ว) ต่อมาสมัยราชวงศ์จิ้นหลังรวมสามก๊ก เปลี่ยนชื่อเป็นอี้อัน (หรือหงี่อัง ตามสำเนียงแต้จิ๋ว) จนกระทั่งสมัยราชวงศ์สุยที่เริ่มต้นใช้คำว่าเฉาโจวหรือแต้จิ๋วที่รู้จักกัน

อย่างไรก็ตามในปัจจุบัน คำในภาษาจีนกลางที่ใช้เรียกแต้จิ๋วนิยมใช้คำว่า เฉาซ่าน (หรือเตี่ยซัว ตามสำเนียงแต้จิ๋ว) มากกว่าคำว่าเฉาโจว โดยเฉาซ่านมาจากชื่อสองเมืองสำคัญในแต้จิ๋ว คือเฉาโจว (แต้จิ๋ว) กับซ่านโถว (ซัวเถา) นั่นเอง

อ้างอิง

• สมชาย จิว. แต้จิ๋ว แต่แจ๋ว. สำนักพิมพ์ยิปซี (2565)

• ศิลปวัฒนธรรม. “แต้จิ๋ว” ถิ่นอุดมสมบูรณ์ แต่ภัยธรรมชาติรุนแรง. https://www.silpa-mag.com/history/article_100664