นักปวศ.โลก ซูมแผนที่ขยี้พรมแดน ตอบชัด 'ระบอบการเมืองเปลี่ยน' ภูมิศาสตร์เปลี่ยนด้วย

ลึกแต่ไม่ลับ ‘ผู้เชี่ยวชาญปวศ.โลก’ ล้วงข้างหลังภาพ-ซูมจุดขัดแย้งเชิงภูมิศาสตร์ ลั่น ‘ระบอบการเมืองเปลี่ยน’ ภูมิศาสตร์เปลี่ยนตาม แต่เราหลุดพ้นพันธนาการแล้ว

เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม ที่ห้องคริสตัล บ็อกซ์ ชั้น 19 เกษร เออร์เบิน รีสอร์ท อาคารเกษรทาวเวอร์ แยกราชประสงค์ กรุงเทพฯ หนังสือพิมพ์มติชนจัดมติชนฟอรั่ม หัวข้อ Thailand 2024 : Surviving Geopolitics’

โดยมีวิทยากรผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิรัฐศาสตร์ในมิติต่างๆ มาให้ความเห็น ได้แก่ ศ.กิตติคุณ ดร.สุรชาติ บำรุงสุข จากคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, รศ.ดร.ปิติ ศรีแสงนาม คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาฯ, ผศ.ดร.ธานี ชัยวัฒน์ ประธานหลักสูตรเศรษฐศาสตร์การเมือง คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาฯ, รศ.ดร.ดุลยภาค ปรีชารัชช อาจารย์ประจำสาขาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และนายคุณากร วาณิชย์วิรุฬห์ นักวิชาการอิสระ ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์โลก และภูมิรัฐศาสตร์

บรรยากาศเวลา 12.05 น. นายคุณากร วณิชย์วิรุฬห์ กล่าวบรรยายในหัวข้อ ‘ลึกแต่ไม่ลับ ข้างหลังภาพแผนที่ Geopolitics’ ซึ่งฉายภาพให้เห็นประวัติศาสตร์ความเป็นมาของพื้นที่ต่างๆ ที่เป็นจุดขัดแย้งในลักษณะรัฐภูมิศาสตร์

นายคุณากรชี้ว่า หากมองไปถึงภูเขาลูกหนึ่งทางตุรกี ที่สูงกว่า 2,000 เมตร ซึ่งมีซากโบราณสถานสำคัญมาก และมีความสูงเทียบเท่าดอยอินทนนท์ จังหวัดเชียงใหม่ ของประเทศไทย ได้ถูกสร้างขึ้นมาเมื่อประมาณ 2,000 ปีที่แล้ว หากมองไปตัวศีรษะของหินขนาดใหญ่ ที่มีความสูงถึง 8 เมตร เรียงรายกันไป เมื่อกาลเวลา 2,000 ปีที่แล้ว ก็มักเกิดแผ่นดินไหวอยู่บ่อยครั้ง ทำให้ศีรษะของหินนั้นถูกหล่นลงไป ซึ่งมีหินมีลักษณะคล้ายใบหน้า เป็นศีรษะของ ซุส จอมเทพอียิปต์ จอมเทพแห่งความอุดมสมบูรณ์แห่งเทือกเขาโอลิมปัส

“โดยสเกลของตัวสุสานภูเขาที่ตนพูดถึงนั้น จะเห็นมีชุดหินเทวรูปนั่งอยู่เป็นชุดๆ ซึ่งในขณะที่สร้างมีคำว่าบอกกล่าวว่า ต้องมีการประกอบพิธีกรรมให้กับเทพเจ้าในทุกปีๆ เพียงแค่โบราณสถานก็น่าทึ่งแล้ว แต่สิ่งที่ผมสนใจคือสถานที่ตั้งบนภูเขาของตุรกีมากกว่า” นายคุณากรกล่าว

นายคุณากรกล่าวต่อไปว่า ขอยกตัวอย่าง อาณาจักรคูมันนี (Kummanni) ที่จะยกขึ้นมาซึ่งมีภูมิรัฐศาสตร์อยู่ตรงกลางมหาอำนาจโลก อย่างอาณาจักรโรมัน และอาณาจักรอีหร่าน ซึ่งทางด้านเหนือติดกับอาร์เมเนีย ทางทิศใต้ติดกับซีเรีย ความสำคัญคือ เป็นจุดข้ามแม่น้ำ ยูเฟรทีส (Euphrates) คือแม่น้ำที่มีต้นน้ำอยู่ในเทือกเขาทางตะวันออกของประเทศตุรกี ยาวประมาณ 2,300 กิโลเมตร ซึ่งเป็นจุดยุทธศาสตร์ทำให้ คูมันนี ต้องอยู่ท่ามกลางแรงกดดันในทุกด้านๆ

“เวลาเราพูดถึงคำว่า ‘รัฐศาสตร์’ หรือ รัฐชาติ มักเป็นสิ่งสร้างสรรค์ใหม่ของฝีมือมนุษย์ เวลาเราพูดถึงประเทศเราก็มักจะคิดว่ามันคือหน่วยๆ หนึ่ง ซึ่งทั้งโลกมีมากกว่า 200 ประเทศ ก็คือ 200 หน่วย ซึ่งแต่ละประเทศก็มีลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่ไม่เท่ากัน อาทิ ประเทศติมอร์เลสเต จะเปรียบเทียบกับ ประเทศอินเดีย ก็ไม่ได้ ซึ่งเป็นความแตกต่างที่เป็นข้อเท็จจริงที่ปรากฏอยู่ แต่ในองค์กรสหประชาชาติ ก็ให้ทุกประเทศมีสิทธิออกเสียงหนึ่งเสียงเท่ากัน” นายคุณากรกล่าว

นายคุณากรกล่าวต่อว่า เมื่อเราพูดถึงคำว่า ‘โลก’ ในความคิดของเรา คิดเป็นรูปแผนที่รัฐกิจ ที่บอกชัดเจนที่โชว์ขอบเขตของรัฐ เมืองหลวง การแบ่งเขตต่างๆ แต่เมืองหลวงไม่ใช่สิ่งที่สำคัญ หรือปัจจัยที่สุดทางภูมิศาสตร์ แต่เป็นแค่เมืองที่เสมือนศูนย์กลางของมนุษย์ ศูนย์กลางคมนาคม เป็นความสัมพันธ์ทางรัฐศาสตร์ ความจริงในภูมิศาสตร์กายภาพ มีแค่ภูเขา มีแม่น้ำ มีน้ำฝน สิ่งนี้มักกำหนดพรมแดนของมนุษย์มากกว่า จนเกิดภูมิศาสตร์ของมนุษย์

“คำว่า ‘ภูมิศาสตร์’ มาจากศาสตร์จำนวนมากที่มีรากฐานมาจากยุโรป วิธีคิดของยุโรป ซึ่งครอบงำมุมโลกในปัจจุบัน ซึ่งชาวกรีซเอง เทพองค์แรกคือ แม่ทัพธรณี หรือกายา ในตำนานบอกว่า เกิดจากความมืดมิด ไม่มีอะไร และกายาให้กำเนิน อูรุส ยูเรนัส หรือเทพแห่งท้องฟ้า โดยวิชาภูมิศาสตร์ (Geography) คือแปลงมาจากการเขียนแบบกายา ภาษาไทยคือ กายภาพ

เพราะฉะนั้น แผนที่โลกกายภาพ คือแผนที่กายภาพที่เวลาเรามองพื้นที่ แสดงความสูงต่ำของพื้นดิน พื้นน้ำ มหาสมุทร กายภาพยังสะท้อนภาพชุมชนของมนุษย์ ชุมชนคนเร่ร่อน เก็บของป่าล่าสัตว์ ซึ่งพื้นที่สูงที่สุดคือ เทือกเขาทิเบต ก็จะเป็นชุมชนเลี้ยงสัตว์ การเก็บล่าอาหารหาของป่า และหากมองที่มีศูนย์กลางพัฒนาการมากที่สุดก็คือ จีน อียิปต์ ปากีสถาน บริเวณแม่น้ำสินธุ” นายคุณากรกล่าว

นายคุณากรกล่าวต่อว่า เมื่อระยะเวลากว่า 3,300 ปีที่แล้ว ภูมิศาสตร์ มีพัฒนาการของมนุษย์ มีสังคมมนุษย์ในบางช่วงที่พัฒนาได้เร็วกว่าคนช่วงอื่น เพราะว่ามี ‘ห่วงโซ่อันสมบูรณ์’ เรามักคิดว่าอารยธรรมเก่าแก่ของโลกมักเกิดขึ้นที่อุดมสมบูรณ์ที่สุด ทรัพยากรนำมาใช้งาน หากอุดมสมบูรณ์เกินไป อย่างบ้านเราน้ำจืด ไม่ต้องสร้างอารยธรรมก็ได้ เสียเวลา เพราะจะเอาเมื่อไหร่ก็หาได้ ความก้าวหน้าของมนุษย์มักเกิดการพัฒนาของรูปแบบศาสนา การจัดการประชากร ให้เกิดในมุมมองความเชื่อ

“หากถามว่าระบอบการเมืองเปลี่ยน ลักษณะภูมิศาสตร์จะเปลี่ยนหรือไม่ ‘เปลี่ยน แต่น้อยมาก’ วิชาภูมิศาสตร์ ยังเป็นสิ่งหนึ่งที่ไม่สามารถพูดผ่านๆ ได้” นายคุณากรชี้

นายคุณากรกล่าวต่อว่า ในเส้นทางการค้าของจีน เดินทางสู่อีหร่าน โรมัน เมื่อเชื่อมต่อกันเกิดการแลกเปลี่ยน เกิดการเดินทางของทูตนานาประเทศ เกิดการเดินทางของพ่อค้า นักการศาสนา โลกเป็นโลกเดียวกันมากขึ้น

หากมองในเชิงการเปลี่ยนแปลงเชิงภูมิศาสตร์ของมนุษย์ในยุคของการค้นพบ ให้นึกถึง ‘คริสโตเฟอร์ โคลัมบัส’ นึกถึงภาพแผนที่ ที่ทำขึ้นเมื่อปี 1504 เห็นจุดเด่นตรงที่มี ‘หมู่เกาะแคริบเบียน’ ที่น่าสนใจคือชายฝั่งบราซิล ตะวันออกเเห่งอินเดีย ที่สำคัญยิ่งก็คือ แผนที่เป็นตัวแทนยุคโรมันที่โลกเชื่อมเป็นยุคเดียวกัน เป็นแผนที่ที่มีเส้นศูนย์สูตร

ทุกวันนี้โลกเชื่อมเป็นหนึ่งเดียว เราอยู่มุมไหนของโลกก็ได้ เราสามารถเดินไปเดินมาได้ เหมือนเราหลุดพ้นพันธนาการของภูมิศาสตร์แล้ว ในที่ราบยุโรปเหนือโปรแลนด์ ถึงฝรั่งเศส เป็นแผ่นเดียวกัน แทบจะไม่มีพื้นภูเขาเลย ทางยูเครน รัสเซียตะวันตก มีขนแกะทองคำ อันหมายถึง ความมั่นคั่งทางธัญพืช

“ภูมิรัฐศาสตร์ที่เป็นเทือกเขา ซึ่งทำหน้าที่เป็นแนวกันชนได้ดี เราสามารถบินข้ามกันได้ แต่การยึดครองกำลัง เทือกหิมาลัย เทือกเขาทิเบต ทำได้แต่เป็นเรื่องไม่สมจริง อินเดีย จีน ปากีสถาน มักอ้างสิทธิพื้นที่ทับซ้อนกัน
การสร้างเขื่อน ทางกายภาพ มักเป็นการเปลี่ยนทางเดินของเเม่น้ำ การกักเก็บน้ำเป็นประเด็นที่สำคัญของกายภาพ อย่างแม่น้ำไนล์ หรือแม่น้ำในอียิปต์ ซึ่งเป็นสถานที่กักเก็บน้ำจืดที่อุดมสมบูรณ์” นายคุณากรกล่าว

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : นักปวศ.โลก ซูมแผนที่ขยี้พรมแดน ตอบชัด ‘ระบอบการเมืองเปลี่ยน’ ภูมิศาสตร์เปลี่ยนด้วย

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichon.co.th