แห่ทำเหมืองทองรัฐฉาน น้ำกกแม่สายเปื้อนมลพิษ

เปิดสัมปทานเหมืองทองคำรัฐฉาน-ท่าขี้เหล็ก บริษัทจีนแห่เข้ามาลงทุน รับทองคำโลกราคาพุ่ง รัฐบาลเมียนมายอมรับเกิดปัญหาน้ำปนเปื้อนมลพิษ หลังเหมืองทองทิ้งน้ำเสีย-สารเคมีลงแม่น้ำกก-แม่น้ำสาย กระทบฝั่งไทยที่ใช้น้ำตลอด 2 เดือน ด้าน กมธ.จี้ต้องคุยบริษัทจีนให้รับผิดชอบ หยุดการปล่อยมลพิษจากการทำเหมืองลงสู่แหล่งน้ำอย่างเด็ดขาด

ราคาทองคำในตลาดโลกที่ขึ้นลงวันละ 100 เหรียญ พร้อมคาดการณ์มีความเป็นไปได้ที่ทองจะแตะ 3,700 เหรียญ จากความผันผวนทางเศรษฐกิจที่เกิดจากนโยบายการค้าของสหรัฐ ส่งผลให้เกิดความต้องการในการซื้อทองคำของประเทศต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง จีน อินเดีย รวมถึงประเทศไทย โดย Demand ทองคำที่เพิ่มขึ้นทำให้เกิด Supply ตามมา เหมืองทองคำแต่ละแห่งต่างผลิตทองเต็มกำลังการผลิต รวมไปถึงการเปิดเหมืองทองคำแห่งใหม่ ๆ

โดยเฉพาะอย่างยิ่งการให้สัมปทานเหมืองแร่ทองคำในภาคเหนือของเมียนมา มีการทำเหมืองทั้งถูกกฎหมายและผิดกฎหมาย ไม่มีการควบคุมมลพิษจากการทำเหมืองที่เกิดขึ้น จนกลายเป็นปัญหาการปนเปื้อนมลพิษข้ามพรมแดนในกรณีของแม่น้ำกกและแม่น้ำสายในปัจจุบัน

นางพวรรณ์ นววัฒนทรัพย์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท วายแอลจี บูลเลี่ยน อินเตอร์เนชั่นแนล กล่าวถึงสถานการณ์ราคาทองคำในงาน “ปลุกเสน่ห์ หุ้น-คริปโต ครึ่งปีหลัง 2025” ว่า ทองคำปรับตัวเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องโดยปรับมาแล้วกว่า 3 เท่าในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา สามารถทำผลตอบแทนขึ้นมาแล้วกว่า 20% สำหรับปีนี้แค่ 1 ไตรมาส (1/2568) ปรับเพิ่มขึ้นมาแล้ว 26% จากราคาต้นปีเปิดตลาดที่ 2,600 เหรียญ/ออนซ์ ไปทำจุดสูงสุดที่ 3,500 เหรียญ/ออนซ์ โดยประเทศที่มีการซื้อทองคำมากที่สุด อันดับหนึ่งเป็น จีน เฉลี่ยปีละ 1,000 ตัน รองลงมาเป็น อินเดีย ส่วนประเทศไทยมีการซื้อทองเฉลี่ยปีละ 150 ตัน หากเทียบสัดส่วนประชากรไทยถือเป็นอันดับ 3 ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

“การเรียกเก็บภาษีตอบโต้ของทรัมป์ที่ยังเดาใจยาก ทำให้การลงทุนค่อนข้างหวือหวา โดยเรามองแนวรับใหญ่ไว้ที่ 3,200 เหรียญ/ออนซ์ หากหลุดจะอยู่ที่ 3,000 เหรียญ/ออนซ์ หากไม่หลุดก็ยังมองเป็นเทรนด์ขาขึ้นอยู่ โดยประเมินแนวต้านไว้ที่ 3,500 เหรียญ/ออนซ์ ซึ่งเป็นแนวต้านเดิม ส่วนปีนี้แนวต้านจะขยับขึ้นไปอยู่ที่ 3,700 เหรียญ/ออนซ์ ขึ้นอยู่กับการเจรจาภาษีระหว่างจีนกับสหรัฐจะสามารถตกลงกันได้ใน 90 วันหรือไม่ ส่วนแนวรับที่ควรจะเข้าไปซื้ออยู่ที่ 3,100-3,200 เหรียญ/ออนซ์ หรือคิดเป็นทองไทยที่ 48,000 บาท” นางพวรรณ์กล่าว

แหล่งทองเหนือน้ำกก

“ประชาชาติธุรกิจ” รวบรวมข้อมูลแหล่งแร่ทองคำและแร่หายากจากหลายแหล่งในเมียนมา พบแหล่งแร่สำคัญ Mong Yawng กับแหล่ง Tar Lay พบเป็นแหล่งแร่ทองคำและแร่ซัลไฟต์ โดยแหล่งแร่มีค่าความผิดปกติของทองคำ เงิน ทองแดง สารหนู และพลวง มีการทำเหมืองเป็นแบบเหมืองเปิด สกัดแร่แบบ Heap Leaching มีทั้งเหมืองอุตสาหกรรมและเหมืองแร่รายย่อย หรือเหมืองเถื่อน

ขณะที่ Shan Human Rights Foundation ได้รายงานแหล่งทำเหมืองแร่ทองคำที่อาจเป็นสาเหตุให้แม่น้ำกก-แม่น้ำสาย เกิดการปนเปื้อนมลพิษทางน้ำ ส่วนใหญ่จะเป็นพื้นที่ทำเหมืองที่อยู่ทางตอนใต้ของเมืองสาด (Mong Hsat) รัฐฉาน ซึ่งเหมืองเหล่านี้ตั้งอยู่ห่างจากชายแดนประเทศไทย (บริเวณ อ.แม่สาย) เพียง 30 กม. มีบริษัทจีน 7 แห่งทำ เหมืองทองคำในหลายพื้นที่ที่ติดกับแม่น้ำกก มาตั้งแต่ปี 2566 โดยทิ้งสารพิษที่ใช้สกัดแร่ทองคำลงสู่แม่น้ำโดยตรง

ทั้งนี้ เหมืองทองคำบริเวณเมืองสาด ติดแม่น้ำกก เป็นเหมืองทองคำขนาดกลาง (ไม่เกิน 50 ไร่) และยังมีการทำเหมืองแร่แมงกานีสกับเหมืองถ่านหินที่ผู้ประกอบการไทยในอดีตเคยเข้าไปมีส่วนร่วมในการรับเหมา โดยพื้นที่ในการทำเหมืองอยู่ภายใต้การบริหารจัดการของ “กองกำลังผสมรัฐว้า (UWSA)” ผลกระทบจากสารมลพิษปนเปื้อนจากการทำเหมือง ไม่ได้มีเฉพาะกับแม่น้ำกกสายเดียว แต่รวมไปถึงแม่น้ำสายด้วย

นอกจากนี้ รัฐบาลเมียนมายังให้ประทานบัตรการทำเหมืองทองคำในเขตเมืองเลน จังหวัดท่าขี้เหล็ก ซึ่งแสดงให้เห็นว่ากิจการทำเหมืองแร่ทองคำขยายตัวเพิ่มมากขึ้นจากราคาทองคำในตลาดโลกที่จูงใจให้มีการเพิ่มกำลังการผลิตทั้งเหมืองที่ได้รับสัมปทานถูกต้องตามกฎหมายและเหมืองเถื่อน โดยบริษัทที่ได้รับสัมปทานเหมืองทองคำที่เมืองเลน รัฐฉาน ส่วนใหญ่เป็นบริษัทจีน ประกอบไปด้วย บริษัทหง่วยต่องมิน, บริษัทเฮงเตตา, บริษัทฉ่วยลัดกอง, บริษัทเมย์ฟลาวเวอร์ไมนิ่ง, บริษัทหนองตุ๋งนาคา, บริษัทดอยคำโหลงไมนิ่ง, บริษัทจายซ่ายเพียวเย, บริษัทลินเหลียนแพตไมนิ่ง, บริษัทอ่องฉวยหลี, บริษัทอ่องวุนเหน่, บริษัทฉานอีสต์ลินแลต และบริษัทเพยองทิวพยอฉวะ ทั้งหมดได้สัมปทานทำเหมืองทองคำในพื้นที่ 50 ไร่ มีระยะเวลาสัมปทาน 11 ปี

มีข้อมูลจาก Singapore Bullion Market Association (SBMA) เข้ามาว่า รัฐบาลเมียนมาสนับสนุนให้นักลงทุนจากต่างประเทศและในประเทศลงทุนในกิจการเหมืองแร่ มีเงื่อนไขต้องจ่ายค่าภาคหลวงล่วงหน้า 5% และส่วนแบ่งผลผลิตประมาณ 30% ของผลผลิตสุทธิ นักลงทุนสามารถเข้าสู่ภาคส่วนเหมืองแร่ได้โดยการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ หรือผ่านการลงทุนร่วมกับบริษัทในท้องถิ่น นอกจากนี้ รัฐบาลเมียนมายังสนับสนุนให้จัดตั้งโรงกลั่นและโรงหลอมที่มีเทคโนโลยีล่าสุดอีกด้วย “ปัจจุบันมีเหมืองทองคำขนาดใหญ่ในเมียนมา 5-6 แห่ง ในเขต Mandala มีผลผลิตทองคำประมาณ 5-10 ตัน/ปี แต่มีเหมืองทองคำขนาดเล็กมากกว่า 472 แห่งกระจายอยู่ รวมถึงในพื้นที่รัฐฉานด้วย”

ทองส่งไปจีน สารหนูทิ้งน้ำกก

แหล่งข่าวในพื้นที่จังหวัดเชียงรายกล่าวว่า จากการตรวจสอบข้อมูลการนำเข้า-ส่งออกผ่านด่านศุลกากรแม่สาย พบว่าไม่มีการนำเข้าทองคำจากเมียนมา มีเพียงแร่แมงกานีสกับแร่ตะกั่วเท่านั้น อย่างไรก็ตาม เหมืองทองคำที่อยู่ในรัฐฉาน จะมีเส้นทางการขนส่งหรือโลจิสติกส์หลายช่องทาง เส้นทางหลักอาจใช้เส้นทางจากเมืองท่าขี้เหล็ก-เมืองพยาก-เชียงตุง-เมืองลา (รัฐฉาน เมียนมา) ระยะทางเพียง 244 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางราว 5-6 ชั่วโมง

ก่อนจะเข้าสู่ชายแดนจีนตอนใต้-สิบสองปันนา-เชียงรุ่ง-นครคุนหมิง มณฑลยูนนาน ก็ถึงจีน ซึ่งที่เป็นตลาดเป้าหมายในการนำเข้าทองคำจากเมียนมา และยังลดความเสี่ยงเนื่องจากทองคำมีมูลค่ามาก “ไม่จำเป็นต้องผ่านไทย เพราะปลายทางตลาด คือ จีน” ขณะเดียวกันอาจมีเส้นทางอื่น ๆ ของเหมืองทองที่เข้าไปลึกจากท่าขี้เหล็ก ซึ่งระยะทางโลจิสติกส์จากเหมืองก็อาจจะน้อยกว่านี้ และเป็นเส้นทางลำเลียงที่อยู่ในพื้นที่เขตอิทธิพลของกองกำลังว้าที่มีผลประโยชน์ร่วมกัน

อย่างไรก็ตาม การได้มาของทองคำบริสุทธิ์ จากเหมืองต่าง ๆ ในรัฐฉาน อาจผ่านกระบวนการถลุง บด เผา และผ่านการละลายด้วยกรด และใช้สารเคมีมาแยกโลหะส่วนที่ไม่ต้องการออกเพื่อให้ได้ทองคำบริสุทธิ์ ซึ่งเป็นที่มาของสารปนเปื้อนมลพิษโดยเฉพาะอย่างยิ่ง สารหนูและตะกั่ว ที่ตรวจพบเกินกว่าค่ามาตรฐานในบางช่วงที่แม่น้ำกก “การได้ทองคำบริสุทธิ์แค่ 1 กิโลกรัม ก็มีมูลค่าหลักหลายล้านบาท จะถูกส่งผ่านตามเส้นทางไปถึงจีน ซึ่งมีความต้องการทองคำอยู่แล้ว คุ้มค่าต้นทุนโลจิสติกส์มากกว่าการขนทองผ่านด่านแม่สาย กลายเป็นว่าเมื่อสกัดได้ทองคำก็จะส่งไปจีน ส่วนสารเคมีที่นำมาสกัดทองก็ถูกทิ้งลงแม่น้ำกก และแหล่งน้ำอื่น ๆ ไม่มีการบำบัด ไหลข้ามพรมแดนเข้ามาเขตไทย” แหล่งข่าวกล่าว

สอดคล้องกับผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำของกรมควบคุมมลพิษ ในช่วง 2 เดือนที่ผ่านมาพบ สารหนูเกินกว่าค่ามาตรฐาน ปนเปื้อนในแม่น้ำกก พบโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำสาย-แม่น้ำโขง จนเป็นที่มาการออกประกาศของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงราย งดการใช้น้ำจากแม่น้ำเป็นการชั่วคราว รวมทั้งการอุปโภค-บริโภค การสัมผัสน้ำโดยตรง สร้างความวิตกกังวลให้กับประชาชนที่ต้องบริโภคน้ำจากแหล่งน้ำดังกล่าว

บริษัททำเหมืองต้องรับผิดชอบ

สำหรับการดำเนินการแก้ไขปัญหาแม่น้ำกก-แม่น้ำสาย ปนเปื้อนมลพิษสารหนูที่เกิดจากการทำเหมืองทองคำในรัฐฉานนั้น นายภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม กล่าวว่า ทางรัฐบาลเมียนมาได้ “ยอมรับ” ว่า เกิดปัญหานี้ขึ้นจริง และพยายามที่จะแก้ปัญหาอยู่ แต่พื้นที่ทำเหมืองอยู่ฝั่งเมียนมา เป็นเรื่องภายในประเทศ “เราไม่สามารถก้าวก่ายได้ เมียนมาเป็นเจ้าของพื้นที่จะรู้ดีที่สุด ว่าควรดำเนินการอย่างไร” ขณะนี้ได้สั่งการให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องไปร่วมกันสำรวจแนวทางการสร้างเขื่อน หรืออาจจะสร้างเป็นฝายเพื่อกรองสารพิษให้ตกตะกอน “เราต้องรีบดำเนินการในส่วนของเราเอง”

ขณะที่นางอังคณา นีละไพจิตร ในฐานะประธานคณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค มีความเห็นว่า ปัญหาโลหะหนักที่พบในแม่น้ำกกเป็นเรื่องค่อนข้างเร่งด่วน รัฐบาลควรไปพูดคุยกับจีน เพราะสนิทกับจีน ไม่ควรปล่อยให้ประชาชนเผชิญกับสารพิษที่มากับแม่น้ำเป็นเวลา 2 เดือนกว่าแล้ว “ปัญหาก็คือบริษัทที่เข้าไปลงทุนทำเหมืองแล้วปล่อยสารพิษลงสู่แหล่งน้ำ บริษัทก็ต้องรับผิดชอบ ซึ่งในที่นี้ก็คือ บริษัทจีน เราจะไปเรียกร้องกับกลุ่มว้า ซึ่งเป็นคนคุมพื้นที่ตั้งของเหมืองไม่ได้ เพราะว้าไม่ได้เป็นรัฐ ดังนั้น บริษัททำเหมืองต้องรับผิดชอบ การแก้ง่ายที่สุดก็คือ นายกรัฐมนตรีต้องไปคุย หากรัฐบาลเมียนมาตั้งใจที่จะยุติปัญหานี้จริง เมียนมาก็ต้องเข้าไปคุยกับว้า ให้หยุดปล่อยสารพิษจากการทำเหมืองลงแหล่งน้ำ” นางอังคณากล่าว

ส่วนคณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภา ในสัปดาห์นี้ก็ได้มีการประชุมหาทางแก้ไขสารมลพิษปนเปื้อนและการบำบัดแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย-เชียงใหม่ จากภาพถ่ายทางอากาศพบว่ามีการทำเหมืองในประเทศเพื่อนบ้านใกล้แหล่งน้ำ ดังนั้น จึงต้องแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ เพราะการสร้างเขื่อนดักตะกอนเป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ จะทำได้ต่อเมื่ออยู่ในขั้นตอนของการฟื้นฟู จึงควรเดินหน้าเจรจา หรือสุดท้ายอาจจะต้องฟ้องร้องโดยใช้กฏหมายระหว่างประเทศ “ถ้าจำเป็นก็ต้องทำ”

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : แห่ทำเหมืองทองรัฐฉาน น้ำกกแม่สายเปื้อนมลพิษ

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.prachachat.net