23 ตุลาคม ‘วันปิยมหาราช’ น้อมรำลึกพระมหากรุณาธิคุณ ‘สมเด็จพระปิยมหาราช’

เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2453 ได้เกิดเหตุการณ์ที่สร้างความเศร้าโศกให้กับประเทศไทยครั้งใหญ่หลวง เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เสด็จสวรรคต ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต สิริรวมพระชนมายุได้ 58 พรรษา

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณอันยิ่งใหญ่ต่อประเทศไทยหลายด้าน เรื่องที่โดดเด่นคือ การประกาศเลิกทาส ซึ่งเป็นการหยุดวงจรการเป็นทาส เพราะเมื่อสมัยก่อน หากพ่อแม่เป็นทาส ลูกที่เกิดมาก็ต้องเป็นทาสต่อไปเรื่อย ๆ

เนื่องจากพระองค์ทรงเป็นที่รักใคร่อย่างล้นเหลือของพสกนิกรทั้งชาวไทย และชาวต่างประเทศ พระองค์จึงได้รับการถวายพระราชสมัญญานามว่า "สมเด็จพระปิยมหาราช" ซึ่งมีความหมายว่า "พระมหากษัตริย์ที่ทรงเป็นที่รักยิ่งของปวงชน"

ด้วยความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ รัฐบาลจึงได้ประกาศให้วันที่ 23 ตุลาคมของทุกปี เป็น "วันปิยมหาราช" พร้อมทั้งกำหนดให้วันนี้เป็นวันหยุดราชการ และในทุก ๆ ปีหน่วยงานราชการ จะมีพิธีวางพวงมาลาดอกไม้ ที่พระบรมรูปทรงม้าอย่างพร้อมเพรียง เพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์

23 ตุลาคม "วันปิยมหาราช" น้อมรำลึกพระมหากรุณาธิคุณ 'สมเด็จพระปิยมหาราช'

สมเด็จพระปิยมหาราช หรือพระนามเต็มว่า พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ และสมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี ประสูติเมื่อวันที่ 20 กันยายน 2396 พระนามเดิมว่า "สมเด็จเจ้าฟ้าชายจุฬาลงกรณ์"

เมื่อพระชนมายุ 9 พรรษาได้รับสถาปนาเป็นกรมหมื่นพิฆเนศวรสุรสังกาศ ต่อมาอีก 4 ปี ได้เลื่อนเป็น"กรมขุนพินิตประชานาถ" บรมราชาภิเษกครั้งแรกเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2411 มีพระราชกรณียกิจสำคัญมากมาย

• เลิกทาส

ออกพระราชบัญญัติเลิกทาสที่แท้จริงขึ้น เรียกว่า “พระราชบัญญัติทาส ร.ศ.124” (พ.ศ.2448) เลิกเรื่องลูกทาส ในเรือนเบี้ยอย่างเด็ดขาด เด็กที่เกิดจากทาส ไม่เป็นทาสอีกต่อไป การซื้อขายทาสเป็นโทษทางอาญา ส่วนผู้ที่เป็นทาสอยู่แล้ว ให้นายเงินลดค่าตัวให้เดือนละ 4 บาท จนกว่าจะหมด

• ปฏิรูประเบียบบริหารราชการ

ทรงปรับปรุงหน้าที่ของกรมต่าง ๆ ที่มีอยู่แต่เดิม ให้เป็นระเบียบเรียบร้อย โดยรวมกรมต่าง ๆ ที่มีอยู่มากมายเวลานั้น เข้าเป็นกระทรวง กระทรวงหนึ่ง ๆ ก็มีหน้าที่อย่างหนึ่ง หรือหลายอย่าง พอเหมาะสม

• การศึกษา

ทรงโปรดให้จัดตั้ง โรงเรียนหลวงขึ้นในพระบรมมหาราชวัง แล้วมีหมายประกาศ ชักชวนพระบรมวงศานุวงศ์ และข้าราชการให้ส่งบุตรหลาน เข้าเรียนในโรงเรียนภาษาไทยนี้

• ศาล

ทรงตั้งกระทรวงยุติธรรมขึ้น เพื่อรวบรวมศาลต่าง ๆ ให้มาขึ้นอยู่ในกระทรวงเดียวกัน

• คมนาคม

โปรดเกล้าฯ ให้ขยายถนนบำรุงเมือง ถนนที่ทรงสร้างใหม่ คือ ถนนเยาวราช ถนนราชดำเนินกลาง ถนนราชดำเนินนอก ถนนดินสอ ถนนบูรพา ถนนอุณากรรณ เป็นต้น

• สุขาภิบาล

ทรงตั้งกรรมการขึ้นคณะหนึ่ง เพื่อดูแลจัดตั้งโรงพยาบาลขึ้นหลายแห่ง เช่น ศิริราชพยาบาล โรงพยาบาลบางรัก โรงพยาบาลโรคจิต และโรงเลี้ยงเด็ก

• สงครามและการเสียดินแดน

ทรงควบคุมการเสียดินแดนของไทย หากหลีกเลี่ยงไม่ได้ ก็พยายามทำให้ได้ประโยชน์ จากการเสียดินแดน ให้มากที่สุด

• เสด็จประพาส

ระหว่างที่ยังมีผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ในหลวง รัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสต่างประเทศหลายที่ เพื่อดูแบบอย่าง การปกครอง และนำมาแก้ไขดัดแปลง ใช้ในประเทศ

• ศาสนา

ทรงเป็นองค์ศาสนูปถัมภกโดยแท้จริงในด้านพระพุทธศาสนา

• วรรณคดี

ทรงเป็นนักประพันธ์ มีความชำนาญทั้งทางร้อยแก้ว และร้อยกรอง เช่น ไกลบ้าน ลิลิตนิทราชาคริต เงาะป่า และพระราชพิธีสิบสองเดือน

อ่านข่าวเพิ่มเติม

• 13 ตุลาคม 2566 'วันนวมินทรมหาราช' น้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ 'ในหลวงรัชกาลที่ 9 '
• 28 กรกฎาคม 2566 วันเฉลิมพระชนมพรรษา 'พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว'
• 3 มิถุนายน เฉลิมพระชนมพรรษา 'สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี'