จริงไหมที่สถาปนิกผู้ออกแบบวิหารเซนต์เบซิล ถูกกษัตริย์รัสเซียสั่งควักลูกตา?

ถ้าให้นึกถึงตำนานเมืองโด่งดังของรัสเซีย ก็ต้องนึกถึงตำนานการสร้างมหาวิหารเซนต์เบซิล (Saint Basil Cathedral) แลนด์มาร์คสำคัญในกรุงมอสโก

เรื่องราวนี้ประมาณว่า พระเจ้าซาร์อิวานที่ 4 หรืออิวานผู้วิปลาส (Ivan the Terrible) ทรงสั่งให้สร้างมหาวิหารเซนต์เบซิล โดยมีสถาปนิกมากฝีมือสองคนชื่อปอสต์นิก (Postnik) และบาร์มา (Bamar) เป็นผู้ออกแบบ

แต่หลังจากสร้างมหาวิหารเสร็จ ซาร์อิวานกลับสั่งให้ควักลูกตาของสองสถาปนิกนี้ เพราะพระองค์ไม่ต้องการให้มีมหาวิหารแห่งใดที่งดงามมากกว่าที่เซนต์เบซิลอีก

ว่าแต่เรื่องราวที่เริ่มต้นด้วยความสวยงามแต่จบลงอย่างสยดสยองนี้ เคยเกิดขึ้นจริงหรือเปล่า คำตอบคือเป็นไปได้สูงที่จะเป็น เรื่องแต่ง เท่านั้น

อย่างแรกก็คือ มีคนตั้งข้อสังเกตว่า ชื่อบาร์มาไม่ได้เป็นชื่อสถาปนิก แต่เป็นนามแฝงหรือฉายาของปอสต์นิกต่างหาก โดยมีความหมายว่า ผู้บ่นพึมพำหรือ The Mumbler

และอย่างต่อมา สถาปนิกชื่อปอสต์นิกก็มีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์ โดยเขามีชื่อว่า ปอสต์นิก ยาโคฟเลฟ (Postnik Yakovlev) เขาเป็นผู้ออกแบบมหาวิหารเซนต์เบซิลจริง ซึ่งต่อมาปอสต์นิกก็มีผลงานออกแบบสถานที่อีกแห่งโดยเฉพาะที่เมืองคาซาน ดังนั้นการที่เขาถูกควักลูกตา ก็ไม่น่าจะเป็นจริงแต่อย่างใด

ว่ากันว่าที่มาของตำนานซาร์อีวานสั่งควักลูกตา อาจจะเริ่มต้นที่ยุโรปตะวันตกในศตวรรษที่ 17 ซึ่งในช่วงเวลานั้น ชาวยุโรปตะวันตกมีภาพจำกับรัสเซียว่า เป็นดินแดนหลังเขาป่าเถื่อน ส่วนชาวรัสเซียก็พึ่งรู้จักกับตำนานนี้ ก็คือช่วงศตวรรษที่ 20 ในยุคสหภาพโซเวียตเลยทีเดียว

ตำนานเรื่องนี้ไม่ต่างอะไรจากตำนานการสร้างทัชมาฮาล ที่เล่าว่าพระเจ้าซาห์ จาฮาน (Shah Jahan) สั่งให้ตัดมือเหล่าคนงานที่สร้างทัชมาฮาล เพื่อไม่ให้ไปสร้างสถานที่ที่สวยงามกว่าทัชมาฮาลอีก

อ้างอิง

• Russia Beyond. Did Ivan the Terrible really poke out the eyes of the architects of St. Basil’s?. https://www.rbth.com/history/336388-did-ivan-terrible-really-blind-architects

• Medium. St Basil’s Cathedral, Moscow. https://medium.com/@johnwelford15/st-basils-cathedral-moscow-58851a63fa57